Ηλ. Καραβόλιας: Ένας τόπος γεμάτος Φως-Μια μυθιστορία της Ρόδου των ελληνιστικών χρόνων

Rodiaki NewsRoom

Για το βιβλίο του Γιάννη Παρασκευά «Ροδίων Μυθιστορία: Ελληνιστικό Έπος – Η Ελληνιστική Ακμή της Πόλης»

Γράφει ο
Ηλίας Καραβόλιας

«Στα μεγάλα ζητήματα πρέπει να ακούγεται όλων η γνώμη, αλλά και να εκτελούνται οι αποφάσεις», γράφεται σε έναν πάπυρο που διαβάζει ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, ενώ κάπου αλλού λέει: «Γι’ αυτό πρέπει να έχεις υπόψη σου, εκτός απο τους θεούς και τι λένε οι άνθρωποι».

Ο Γιάννης Παρασκευάς μπορεί με το βιβλίο του να περιγράφει μια μυθιστορία για την Πόλη της Ρόδου, το νησί του Ήλιου, το σταυροδρόμι των πολιτισμών και της ιστορίας της Μεσογείου, εν τούτοις διδάσκει (κυριολεκτικά) Ρητορική και Πολιτική.

Καταθέτει την ελληνιστική εκδοχή της οργάνωσης και της λειτουργίας της Πόλης. Βάζει τους πρωταγωνιστές -άρχοντες, αυτοκράτορες, στρατηγούς, υπηκόους- να εκφράζουν άποψη, γνώμη, να παίρνουν θέση για τη διοίκηση, τον βίο, την κοινωνία, το επέκεινα.

Ο συγγραφέας μας ταξιδεύει σε ένα «αληθινό παραμύθι» με δεξιοτεχνία και μεγάλη δόση φιλοσοφικού και πολιτικού στοχασμού για μια περίοδο που οι περισσότερες γενιές του νησιού της Ρόδου μάλλον αγνοούν, απορροφημένες ιστορικά από το αποικιοκρατικό φαντασιακό κυρίως των ιπποτικών χρόνων που ταυτίστηκαν (κακώς φυσικά) με την ακμή της Ρόδου.

Η ελληνιστική ακμή της Πόλης δεν ήταν απλά μια περίοδος πολιτισμικής άνθησης, ούτε απλά μια περίοδος απλών πολεμικών συμβάντων γύρω από την αιώνια θάλασσα των πολέμων, τη Μεσόγειο.

Ήταν και μια εποχή κορύφωσης των ηγεμονικών ανταγωνισμών μεταξύ διαφορετικών σχολών σκέψης, μεταξύ φιλοσοφικών ρευμάτων (τα think tanks της εποχής) που υποστήριζαν αποφάσεις πολιτισμικών και στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου (π.χ. γράφεται σε ένα σημείο:

«Μην καταστρέψεις σε παρακαλώ, συ, φιλέλληνας και φιλελεύθερος άνθρωπος, την Ρόδο, πόλη Ελληνική», φράση που απευθύνεται στον Κάσσιο που τελικά κατέστρεψε το 42 π.Χ. ολοκληρωτικά το νησί παίρνοντας αγάλματα, πλοία, χρήματα).

Ο συγγραφέας - ένας σπουδαίος γνώστης της ελληνικής γλώσσας και της αρχαιοελληνικής γραμματείας, πολιτικό ον που αγαπά μέχρι σήμερα με πείσμα την πολιτική, την ιστορία, τη φιλοσοφία και τη θεολογία - δεν γράφει απλά μια μυθιστορηματική εκδοχή της ελληνιστικής περιόδου της Ρόδου.

Γράφει τόσο για τον μικρόκοσμο εντός της Πόλης εκείνη την περίοδο όσο και για τη μεγάλη εικόνα που χαρακτήριζε εκείνη την εποχή τον αρχαίο κόσμο και πώς αυτή επηρέασε την ιστορία στο νησί του Ήλιου, ώστε η Ρόδος, μέσα από τους διαλόγους των ηρώων του συγγραφέα, να πορεύεται τελικά ως μια χωροχρονική πνευματική επικράτεια στον ιστορικό χρόνο.

Και ο Παρασκευάς δεν ιστοριογραφεί απλά, ούτε συνθέτει πλοκή και συγκεκριμένη υπόθεση, με την κλασική λογοτεχνική έννοια, η οποία θα σπρώξει τον αναγνώστη να ζήσει μια και μόνο φωτογραφική στιγμή της ροής των συμβάντων.

Δεινός μελετητής αρχείων, σχεδόν σε όλη τη μέχρι σήμερα πολιτική και συγγραφική του ζωή, ξέρει καλά την ανθρωπογεωγραφία της πνευματικής ιστορικής ελίτ σε πολλές περιόδους της ροδίτικης ιστορίας.

Και έτσι, για τη συγκεκριμένη ελληνιστική ακμή της Πόλης, ο αναγνώστης μαθαίνει για σπουδαία ιστορικά πρόσωπα (Ανδρόνικος, Καλλίμαχος, Μιθριδάτης) τα οποία, είτε έζησαν είτε επηρέασαν τα γεγονότα και την πνευματική ζωή στο νησί.

Ενώ π.χ. γνωρίζαμε για τις φιλοσοφικές αθηναϊκές σχολές της Ρόδου, ο συγγραφέας μας ενημερώνει για τη μεγάλη ρητορική σχολή που ίδρυσε ο Αισχύνης στη Ρόδο, στην οποία τότε δίδαξαν μεταξύ άλλων, ο Ποσειδώνιος, ο Παναίτιος, αλλά και αρκετοί απο τους νεότερους μαθητές του Κικέρωνα.

Κορυφαίο ιστορικό και πολιτικό σημαίνον της ελληνιστικής περιόδου υπήρξε, σύμφωνα με τις παραστατικές περιγραφές του συγγραφέα (μέσα απο τα λόγια του κεντρικού ήρωα Μελία) το γεγονός, ότι παρά την πολιτική εξάρτηση της Ρόδου από τους Ρωμαίους -ως συνέπεια της Συνθήκης της Απάμειας που είχαν αποδεχθεί και υπογράψει- υπήρχε μια σχετική μορφή πολιτικής και πολιτισμικής αυτοτέλειας.

Κάτι που φανερώνουν εξαιρετικά οι έξυπνοι διάλογοι του βιβλίου, εύστοχοι ως προς το οντολογικό ζητούμενο, τη Φιλοσοφία («των δρόμων ιχνηλάτης για του σύμπαντος την ερμηνεία, μόνο η Φιλοσοφία μπορεί να γίνει»), αλλά και τις ρητορικές αναφορές υπαρξιακού περιεχομένου για τον Βίο και την Αρετή, τους Θεούς, τον Πόλεμο, τους Νόμους, το Δίκαιο.

Στο Ροδίων Μυθιστορία μαθαίνουμε π.χ. ότι εκείνη την περίοδο των ευρύτερων ανταγωνισμών μεταξύ των πόλων ισχύος στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα, οι Ρόδιοι άρχοντες αναγκάστηκαν να ζητήσουν τη στήριξη των Ρωμαίων στους πολέμους με τον Φίλιππο και τον Περσέα της Μακεδονίας (όπως και για τις συγκρούσεις τους με τις στρατιές και τα πλοία του Αντίοχου της Συρίας).

Αλλά η Ρόδος ήταν τότε - όπως στο περισσότερο μέρος της ιστορίας της - μια ελεύθερη πολιορκημένη πολυπολιτισμική και πνευματική κοινωνία, μια «μυθιστορία» μεταξύ Ανατολής και Δύσης, υποταγμένη διοικητικά και νομικά στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Ένα νησί μονίμως στο «στόχαστρο» των μεσογειακών, ασιατικών και αρχαιοελληνικών διοικήσεων, εκείνων δηλαδή των μεγάλων πόλεων- κρατών που ήθελαν πάντα την πρόσβαση και τον έλεγχο στο εμπορικό και γεωστρατηγικό του λιμάνι.

Ο Γιάννης Παρασκευάς, δεν αγαπά απλώς τη Ρόδο, και δεν περιγράφει έναν μύθο μεγαλείου για τον ευλογημένο αυτό τόπο. Ξέρει να διηγείται το πνευματικό και πολιτισμικό αποτύπωμα σε αυτή την ανέκαθεν κοσμοπολίτικη γωνιά της γης όλων εκείνων των μεγάλων συμβάντων αλλά και εκείνων των μεγάλων ανδρών της ιστορίας που διαμόρφωσαν ουσιαστικά τη σύγχρονη φιλοσοφική και πολιτική σκέψη.

Το λογοτεχνικό σώμα του βιβλίου (ο συγγραφέας είναι μάστορας της πλοκής και του σεναρίου σε κάθε εποχή, για κάθε αντικείμενο που πραγματεύεται με τον ιδιαίτερο λόγο και τη σημειολογική δηκτική του γλώσσα, έμπειρος γαρ λόγω παλαιότερων έργων του), αφήνει σε εμάς τους νεότερους ιστορικούς και λογοτεχνικούς αναγνώστες ένα μυθιστορηματικό έπος.

Μας χαρίζει π.χ. την αισθητική «σκουριά» του αρχαίου λόγου σε συνάρτηση με την κοσμοθεωρία των αρχαιοελληνικών γραμμάτων, επιστημών και τεχνών. Η δε ροή, μοιάζει να είναι ιστορική και πολιτική αλλά το υφάδι του φόντου είναι ο άνθρωπος, ο έρωτας, ο θάνατος, η γνώση, οι θεοί.

Η μηχανική της συγγραφής είναι πρωτότυπη αλλά διόλου πολύπλοκη, με λογοθετική και λογοτεχνική αυτονομία, όπως αυτή και στο προηγούμενο ιστορικό διηγηματικό έργο του Παρασκευά για μια άλλη περίοδο της Ρόδου (Τληπόλεμος - Ροδίων Αρχηγέτης, εκδ. Μπαρμπουνάκη).

Το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί από κάθε έναν που ενδιαφέρεται να περιδιαβεί τη Φιλοσοφία και τον Υπαρξισμό των ελληνιστικών χρόνων, είτε τον ενδιαφέρει είτε όχι το ιστορικό επίδικο της Ρόδου εκείνη την εποχή.

Και ως καλογραμμένο (και τεκμηριωμένο ιστορικά πολιτικό και πολιτισμικό έργο) μάλλον θα έπρεπε να φροντίσουμε, ώστε να διεκδικεί επάξια, εποχή δύσκολη σήμερα για το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος της ιστορικής ανάγνωσης, μια καλή θέση στη σύγχρονη ελληνική βιβλιογραφική σκηνή.