Δ. Προκοπίου: Αιγιαλός και εκμετάλευση παράκτιας ζώνης

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Δημήτρης Προκοπίου

Παράκτια ζώνη ονομάζεται η θαλάσσια ζώνη που εκτείνεται από την ακτή μέχρι και την υφαλοκρηπίδα. Θεωρητικά είναι η μία από τις δύο ζώνες που διακρίνεται ο θαλάσσιος χώρος κατά την Ωκεανογραφία. Στην "παράκτια ζώνη" διαβιούν οι περισσότεροι θαλάσσιοι οργανισμοί παρατηρείται και η μεγαλύτερη δραστηριότητα του ανθρώπου στη θάλασσα. Η παράκτια ζώνη αποτελεί ένα ιδιόμορφο και ευαίσθητο οικοσύστημα αποτελούμενο από τρία στοιχεία: τη θάλασσα, τη ξηρά και τον αέρα. Ο συνδυασμός αυτός μαζί με μια μεγάλη ποικιλία γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών δημιουργεί ποικίλα οικοσυστήματα και περιοχές με ιδιαίτερη οικονομική, πολιτιστική και αισθητική αξία. Για αυτό το λόγο οι παράκτιες περιοχές από την αρχαιότητα αποτελούσαν πόλο έλξης για τον άνθρωπο, ευνοώντας την ανάπτυξη σπουδαίων πολιτισμών.

Σημασία παράκτιας ζώνης:

Η παράκτια ζώνη θεωρείται ως το πλέον δυναμικό φυσικό περιβάλλον, ικανό να παρέχει αγαθά και υπηρεσίες σημαντικά για την ανθρώπινη ευημερία με σκοπό να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του ανθρώπου σε κατοικία, αναψυχή, μεταφορές και για την παραγωγή τροφής και πρώτων υλών. Το 39% του παγκόσμιου πληθυσμού κατοικεί σε απόσταση μικρότερη των 100km από την ακτογραμμή, ενώ περισσότερες από τις μισές πόλεις με πληθυσμό μεγαλύτερο των 500.000 βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των 50km. Το 71% του πληθυσμού της παράκτιας ζώνης βρίσκεται επίσης σε απόσταση μικρότερη των 50km από τις εκβολές ποταμών, γεγονός που αποδίδεται στις εποικιστικές συνήθειες των προγόνων μας, που αναζητούσαν καταφύγια και δημιουργούσαν αποικίες σε όρμους και κόλπους.

Αιγιαλός είναι ένας νομικός όρος ο οποίος αναφέρεται σε ένα κομμάτι γης και συγκεκριμένα σε μια ζώνη της παραλίας. Συγκεκριμένα πρόκειται για όλο εκείνο το κομμάτι ξηράς, το οποίο βρέχεται από τα κύματα όταν επικρατούν έντονα καιρικά φαινόμενα. Με απλά λόγια μέχρι εκεί που μπορεί να φτάσει το κύμα σε μια παραλία με φυσικό τρόπο, θεωρείται αιγιαλός. Ο αιγιαλός προστατεύεται από τη νομοθεσία και είναι κοινόχρηστος, καθώς θεωρείται ότι ανήκει στα κτήματα του Δημοσίου. Για τον καθορισμό του αιγιαλού συνεκτιμώνται πολλοί παράγοντες όπως η μορφολογία του εδάφους, αλλά και του βυθού της θάλασσας, η ύπαρξη ανέμων, το ύψος των κυμάτων κ.ά.
Υπεύθυνη για τον αιγιαλό είναι η Κτηματική Εταιρία του νομού στον οποίο ανήκει.

Αιγιαλός κατά τη Ελληνική νομοθεσία είναι η παράκτια χερσαία ζώνη, που βρέχεται από τη θάλασσα μέχρι τη στάθμη εκείνη που φθάνουν οι συνήθεις μεγαλύτερες αναβάσεις του χειμερίου κύματος. Ο αιγιαλός, όπως και η παραλία, η όχθη και η παρόχθια ζώνη, είναι πράγματα κοινόχρηστα και ανήκουν κατά κυριότητα στο Δημόσιο, το οποίο τα προστατεύει και τα διαχειρίζεται. Για να αποκτήσει η παραλία δημόσιο και κοινόχρηστο χαρακτήρα, δεν αρκεί ο διοικητικός καθορισμός της, αλλά απαιτείται επιπρόσθετα η απαλλοτρίωση της υπέρ Δημοσίου και την διαδικασία απαλλοτρίωσης διεκπεραιώνει ο οικείος Δήμος. Για τον καθορισμό του αιγιαλού λαμβάνεται υπόψη η μορφολογία, η ποιοτική σύσταση και το ανάγλυφο της ξηράς (αμμώδης ή βραχώδης ακτή με ήπιες ή απότομες κλίσεις), η μορφολογία και η βαθυμετρία του θαλάσσιου πυθμένα (αμμώδης, πετρώδης ή βραχώδης θαλάσσιος πυθμένας με ήπια ή απότομη κλίση), οι ανεμολογικές συνθήκες, ο κυματισμός, ο οποίος επηρεάζει την παράκτια ζώνη, κλπ. Η ζώνη παραλίας προστίθεται στον αιγιαλό ως μια παράλληλη ζώνη που μπορεί να φτάσει έως και 50 μέτρα από αυτόν.

Το πρώτο σημαντικό νομοθέτημα για τον αιγιαλό ήταν ο Αναγκαστικός Νόμος υπ' αριθ. 2344/1940, ο οποίος αντικαταστάθηκε από τον Ν.2971/2001. Ο τελευταίος νόμος έχει δεχτεί δεκάδες τροποποιήσεις, με σημαντικότερη αυτή του Ν.4607/2019.

Ο καθορισμός των ορίων του αιγιαλού, της παραλίας και του παλαιού αιγιαλού γίνεται από Επιτροπή, η οποία συγκροτείται σε επίπεδο νομού. Σύμφωνα με τη νομολογία (ΣΤΕ 50/2010 Τμ. Ε'), ο αιγιαλός δεν δημιουργείται με σχετική πράξη της Πολιτείας, αλλά προκύπτει από φυσικά φαινόμενα, ήτοι τις μεγαλύτερες, αλλά συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων, για τη διαπίστωση δε του πραγματικού αυτού γεγονότος προβλέπεται σχετική διοικητική διαδικασία. Αρμόδια υπηρεσία για τη διαφύλαξη της ακεραιότητας του αιγιαλού είναι η Κτηματική Υπηρεσία κάθε νομού που υπάγεται στο Υπουργείο Οικονομικών. Στην ίδια απόφαση καθορισμού του αιγιαλού περιλαμβάνεται και ο καθορισμός της "παραλίας" ή και του "παλαιού αιγιαλού".

Χρειάστηκαν περισσότερα από 70 χρόνια για να οριοθετηθεί λιγότερο από το 15% των αιγιαλών της χώρας. Οριοθετήσεις αποσπασματικές, συχνά απαρχαιωμένες (αφού με το πέρασμα των δεκαετιών το ανάγλυφο μπορεί να μεταβληθεί φυσικά ή τεχνητά), με διαφορετικές τεχνικές προδιαγραφές και ενίοτε κραυγαλέα «υποκειμενικές» ερμηνείες, που προέκυπταν μέσα από μια μακρά, χρονοβόρο διαδικασία. Εδώ και λίγους μήνες, όμως, η υπόθεση αυτή παρουσιάζει θεαματική πρόοδο. Ο ένας μετά τον άλλο, ολόκληροι νομοί οριοθετούν τους αιγιαλούς τους και οι αποφάσεις «περνούν» σε έναν ενιαίο ψηφιακό χάρτη, με στόχο την ολοκλήρωση της διαδικασίας πριν από το τέλος του έτους.

Για τον καθορισμό του αιγιαλού και της παραλίας, τμήμα δηλαδή της παράκτιας ζώνης έχει προβλέψει ο αντίστοιχος νόμος 2971/2001 στον οποίο ορίζονται ως βασικά κριτήρια, που εξετάζει η ορισμένη επιτροπή, για τη χάραξη του αιγιαλού:

α) η γεωμορφολογία του εδάφους, αναφορικά με κατηγορίες υψηλών και χαμηλών ακτών, τη σύστασή του, καθώς και το φυσικό όριο βλάστησης,

β) η ύπαρξη, τα όρια και το είδος των παράκτιων φυσικών πόρων,

γ) τα πορίσματα από την εκτίμηση των μετεωρολογικών στοιχείων της περιοχής,

δ) η μορφολογία του πυθμένα,

ε) ο βαθμός ανάπτυξης του κυματισμού σε σχέση με το μέτωπο της ακτής,

στ) η ύπαρξη τεχνικών έργων στην περιοχή,

ζ) οι τυχόν εγκεκριμένες χωροταξικές κατευθύνσεις και χρήσεις γης που επηρεάζουν την παράκτια ζώνη,

η) η ύπαρξη δημόσιων κτημάτων κάθε κατηγορίας που βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με την παράκτια ζώνη,

θ) τυχόν υφιστάμενο Κτηματολόγιο και

ι) η ύπαρξη ευπαθών οικοσυστημάτων και προστατευόμενων περιοχών.

Η παραχωριση των παραλιών

Με τις νέες διατάξεις για τη χρήση αιγιαλού & παραλίας καθιερώνεται παραχώρηση χρήσης πιο ευκολά.

Η παραχώρηση της απλής χρήσης τμήματος αιγιαλού και παραλίας, που στοχεύει αφ' ενός στη διασφάλιση του κοινόχρηστου χαρακτήρα αυτών μέσω της ορθολογικής διαχείρισής τους, αφ' ετέρου στην απόκτηση εσόδων για την εθνική οικονομία, διενεργείται κατόπιν ηλεκτρονικής πλειοδοτικής δημοπρασίας, μέσω της «πλατφόρμας» του άρθρου 15 του ν. 5092/2024: «Όροι αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας στις παραθαλάσσιες περιοχές και άλλες διατάξεις». Σε ειδικές περιπτώσεις υπάρχουν και παραλίες ιδιωτικου χαρακτηρα ,με εισιτήριο. Ευτυχως όχι στη Ροδο.

Η διάρκεια της δημοπρασίας είναι τριάντα (30) λεπτά και η δημοπρατημένη θέση κατακυρώνεται στον ενδιαφερόμενο που υποβάλλει την υψηλότερη τελική προσφορά. Σε περίπτωση που η δημοπρασία κηρυχθεί άγονη, επαναλαμβάνεται με απόφαση του Προϊσταμένου της «Κτηματικής Υπηρεσίας» την ίδια ώρα και ημέρα της επόμενης εβδομάδας.​Περαιτέρω, ο πλειοδότης (εφεξής παραχωρησιούχος) - πριν την υπογραφή της σύμβασης παραχώρησης απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας - η οποία έχει χρονική διάρκεια από ένα (1) έως τρία (3) έτη, οφείλει να καταβάλει για το πρώτο έτος της παραχώρησης, είτε εφάπαξ το αντάλλαγμα, είτε την πρώτη εκ των τριών (3) ισόποσων δόσεων του ανταλλάγματος.Για λόγους διαφάνειας, οι συμβάσεις παραχώρησης μετά την υπογραφή τους αναρτώνται στη «Διαύγεια» με μέριμνα της οικείας «Κτηματικής Υπηρεσίας».

Η ανάπτυξη των ομπρελών, ξαπλωστρών και θαλάσσιων μέσων αναψυχής επιτρέπεται έως το 60% της παραχωρούμενης έκτασης ή αντίστοιχα έως το 30% σε περίπτωση προστατευόμενου αιγιαλού και παραλίας. Το ανώτατο εμβαδόν παραχώρησης ορίζεται στα 500 τ.μ. Επιπλέον, είναι απαραίτητη η απόσταση έξι (6) μέτρων μεταξύ των τμημάτων που παραχωρούνται, ενώ επιβάλλεται και απαγόρευση παραχώρησης αιγιαλού και παραλίας όταν το μήκος ή το πλάτος είναι μικρότερο των τεσσάρων (4) μέτρων ή όταν το συνολικό εμβαδόν του αιγιαλού είναι μικρότερο των 150 τ.μ. Θα πρέπει, να διασφαλίζεται η παρουσία ναυαγοσώστη, σε περίπτωση που η υποχρέωση αυτήν δεν καλύπτεται από τον οικείο δήμο. Ομοίως, συμψηφίζεται η σχετική δαπάνη με το αντάλλαγμα της παραχώρησης.

Οι ανωτέρω διατάξεις θέτουν όρια στην εκμετάλλευση του Αιγιαλού προστατεύοντας το περιβάλλον. Οι ιδιοκτητες ξενοδοχείων έχουν προτεραιοτητα δικαίως για εκμεταλευση μπροστα στις μονάδες τους. Από εκει και περα ακόμα πολλοί μικροι επιχειρηματίες αλλά και μεγαλυτεροι δραστηριοποιουνται στις παραλίες από ομπρέλες μόνο ως και beach bar.