Σωτήρης Ντάλης: Οι περιφερειακές εξελίξεις και ο ρόλος ενός Πανεπιστημίου ειδικού εθνικού σκοπού

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Σωτήρης Ντάλης*

Πρόσφατα, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου γιόρτασε τα 40 χρόνια λειτουργίας του. Ένα περιφερειακό πανεπιστήμιο ειδικού εθνικού σκοπού αποτελεί τον ορισμό της αισιοδοξίας και της δημιουργίας γιατί είναι η συνέχεια του οράματος ενός από τους κορυφαίους Έλληνες επιστήμονες παγκόσμιας εμβέλειας, του μαθηματικού και συνεργάτη του Αϊνστάιν, Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή.

Σε όλες τελετές αποφοιτήσεων του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, θεωρώ χρέος μου να θυμίζω πως ο Καραθεοδωρή είναι εκείνος ο οποίος πρότεινε στον Ελευθέριο Βενιζέλο την ίδρυση Ιωνικού Πανεπιστημίου στη Σμύρνη, που θα λειτουργούσε ως «γέφυρα» μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Δυστυχώς, το σχέδιο το συμπαρέσυρε η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Δυο χρόνια αργότερα, το 1924, ο Καραθεοδωρή επανήλθε και πρότεινε την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Η ιδέα του θα υλοποιηθεί 60 χρόνια αργότερα με την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αιγαίου το 1984, ενός περιφερειακού πανεπιστημίου που αποτελεί φάρο εκπαιδευτικής ποιότητας, διαμορφώνοντας το ανθρώπινο κεφάλαιο τόσο σε τοπικό, περιφερειακό αλλά και πανελλήνιο επίπεδο.

Ειδικότερα, το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, το οποίο εκπροσωπώ, συμπλήρωσε ήδη 25 χρόνια λειτουργίας στη Ρόδο, στο πλαίσιο της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών.

Είναι ένα Τμήμα «Σπουδών Περιοχής» με αντικείμενο την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, την κομβική γεωπολιτική και γεωοικονομική σημασία της οποίας, αναγνώρισε έστω και με καθυστέρηση η Ευρωπαϊκή Ένωση, θεσμοθετώντας χαρτοφυλάκιο Επιτρόπου με αντικείμενο τη Μεσόγειο.

Με διεπιστημονικό αντικείμενο τις Μεσογειακές Σπουδές, προσφέρει υψηλής ποιότητας, προπτυχιακά, μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, διδακτορικές σπουδές και μεταδιδακτορική έρευνα.

Με θεσμοθετημένες τρεις Επιστημονικές Κατευθύνσεις Ειδίκευσης, στην Αρχαιολογία, τη Γλωσσολογία Νοτιοανατολικής Μεσογείου και τις Διεθνείς Σχέσεις και Οργανισμούς, οι οποίες αποτυπώνονται πλέον και στον τίτλο του Τμήματός μας.

Το Τμήμα μας έχει κι ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα στο Πρόγραμμα Σπουδών του, την υποχρεωτική διδασκαλία και εκμάθηση τριών γλωσσών της Μεσογείου, των Αραβικών, Εβραϊκών και Τουρκικών. Θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε και ως πρωτοπορία στα ελληνικά πανεπιστήμια.

Παράλληλα με το σύγχρονο και δυναμικό Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών, στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, λειτουργούν Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών στα γνωστικά αντικείμενα και των τριών Επιστημονικών Κατευθύνσεων του Τμήματος, τα οποία πιστοποιήθηκαν πρόσφατα.

Το ένα μεταπτυχιακό μας, που έχω τη χαρά να διευθύνω, συνδέεται και με το αντικείμενο της σημερινής Περιφερειακής Συνδιάσκεψης, καθώς έχει τίτλο: «Διακυβέρνηση, Ανάπτυξη και Ασφάλεια στη Μεσόγειο».

Ενισχύοντας την εξωστρέφειά του, το Τμήμα μας, προχωρά στην ίδρυση του πρώτου Ξενόγλωσσου Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, με αντικείμενο την Αρχαιολογία, την Ιστορία και τον Πολιτισμό στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτή τη βδομάδα ολοκληρώθηκε και η πιστοποίησή του.

Σε μεταπτυχιακό επίπεδο προχωρήσαμε σε ένα ξενόγλωσσο Διατμηματικό Πρόγραμμα Σπουδών, με αντικείμενο τη Γαλάζια Οικονομία, τον Βιώσιμο Θαλάσσιο Τουρισμό και τις Μεταφορές, με τη συνεργασία του Τμήματος Ναυτιλίας και επιχειρηματικών Υπηρεσιών (επισπεύδον Τμήμα- Μαρία Λεκάκου) και του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών.

Το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών έχει κατακτήσει μια θέση ισότιμου και πολύτιμου εταίρου στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής της Ρόδου και της Δωδεκανήσου. Επιμένω, πως διαδραματίζει έναν ειδικό εθνικό σκοπό και ως τέτοιο πρέπει να το βλέπει η Πολιτεία αλλά και η τοπική κοινωνία.

Έχει άποψη για τη νησιωτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη και προετοιμάζει κι άλλο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, που θα υπηρετήσει τις νέες ακαδημαϊκές προκλήσεις σε αυτή την κατεύθυνση.

Διανύουμε μια περίοδο, όπου στις σύγχρονες δημοκρατίες ακόμη και οι ελεύθερες δημοκρατικές εκλογές που είναι δίκαιες δεν παράγουν πάντα δημοκράτες ηγέτες.

Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να προστατεύονται οι αρχές του κράτους-δικαίου. Σε ορισμένα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η Ουγγαρία, οι ηγέτες το βρίσκουν αυτό ενοχλητικό.

Σήμερα, η Ευρώπη βιώνει πλέον μια βίαιη γεωπολιτική ενηλικίωση και προχωρά στην υιοθέτηση ενός αμυντικού σχεδίου που περιλαμβάνει μεγάλη αύξηση αμυντικών δαπανών για τον επανεξοπλισμό της, ώστε να μπορέσει να υπερασπιστεί τόσο την Ουκρανία όσο και τον εαυτό της.

Η Ευρώπη είχε επαναπαυθεί τις προηγούμενες δεκαετίες σε μια «ευτυχισμένη υποτέλεια» στα θέματα της άμυνας και της ασφάλειάς της.

Θέλει μια διεθνή τάξη με κανόνες αλλά είναι αναγκασμένη σήμερα να προχωρήσει μόνη της με τις δημοκρατικές αξίες και την άμυνα. Δηλαδή, τις αξίες της κι ένα ραβδί που θα έλεγε και ο Θεόδωρος Ρούσβελτ. Είναι πλέον υποχρεωμένη να οικοδομήσει ένα στέρεο περίγραμμα γύρω από την ασφάλεια και τη δημοκρατία και τις διάφορες διαστάσεις της: τον σεβασμό των συνόρων, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

Η νέα συζήτηση για το μέλλον της ασφάλειας της Ευρώπης που προκάλεσε ο Τραμπ, οδηγεί σήμερα εκ των πραγμάτων σε αναζήτηση μιας νέας αλληλεγγύης μεταξύ των ευρωπαίων εταίρων.

Όσον αφορά εμάς, οτιδήποτε ευνοεί τη λειτουργία και τον ρόλο της Ε.Ε., ευνοεί και τα εθνικά μας συμφέροντα.

Σε αυτή την ιστορική αναδιανομή ευθυνών, η Ελλάδα δεν πρέπει να απουσιάσει. Είναι χώρα του σκληρού πυρήνα της ενοποιητικής διαδικασίας και έχει στηρίξει όλες τις προσπάθειες της Ε.Ε. που στοχεύουν στην πολιτική ενοποίηση. Σημαντική στρατιωτική δύναμη στην περιοχή της Μεσογείου με την Αλεξανδρούπολη να διαδραματίζει ήδη στρατηγικό ρόλο στην υποστήριξη της Ουκρανίας, η Ελλάδα έχει επενδύσει πάρα πολλά στις αμυντικές δαπάνες της και έδινε πάντα μεγάλη έμφαση στην εθνική της άμυνα.

Η συζήτηση περί μείωσης του ρόλου των ΗΠΑ και αύξησης εκείνου των Ευρωπαίων, αφορά και την εθνική μας άμυνα.

Πρέπει να μελετήσουμε με προσοχή τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για την κοινωνία του κόσμου, της χώρας και της περιοχής, έχοντας πάντα κατά νου έναν εξωστρεφή και υγιή πατριωτισμό.

Στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο με τα κιάλια της γνώσης να συνεχίσετε να εντοπίζετε τα πλοία της αισιοδοξίας.

Πρέπει να ταξιδέψουμε στο «αύριο», διατηρώντας ζωντανές την αγωνία μας για πρόοδο.

____

*Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων και ευρωπαϊκής ενοποίησης, Πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών και Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Κεντρικής Δημόσιας Βιβλιοθήκης Ρόδου.