Δημήτρης Προκοπίου: Βιότοποι και πληθυσμός άγριας ζωής-η περίπτωση της Ρόδου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Δημήτρης Προκοπίου

Η διατήρηση των βιοτόπων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διαφύλαξη της ποιότητας ζωής του άνθρωπου. Η βιοποικιλότητα δηλαδή, η πανίδα και η χλωρίδα χαρακτηρίζουν τον κάθε βιότοπο. Οι βιότοποι μπορεί να είναι μια παραλιακή ζώνη, ένα βουνό, μια βραχονησίδα ή και ένα ολόκληρο νησί.

Η φύση προσφέρει δικούς της μηχανισμούς διατήρησης της πανίδας. Οι σύγχρονοι πολιτισμοί και τα κράτη, σήμερα προστατεύουν την άγρια ζωή, τα δάση και τις θάλασσες. Δεδομένου ότι η βιότοποι έχουν μικρύνει και τα άγρια ζώα προστατεύονται από το κυνήγι, οι πληθυσμοί τους ενίοτε αυξάνονται σε υπερβολικό επίπεδο.

Στην Πάρνηθα, τον τελευταίο καιρό, ο πληθυσμός του ελαφιού πλήγεται από τους λύκους. Το 1908, στο τότε βασιλικό κτήμα του Τατοΐου, έγινε εισαγωγή ελαφιών από τη Δανία, πιο συγκεκριμένα, 10 ελαφιών (δύο αρσενικών και οκτώ θηλυκών) με σκοπό τον εμπλουτισμό της περιοχής. Το 1913 εισάχθηκαν από την ίδια περιοχή της Δανίας άλλα έξι. Τα έτη 1919 – 1920 αφέθηκαν ελεύθερα σε έκταση 40.000 στρεμμάτων περίπου 150 ελάφια.

Ο πληθυσμός αυξήθηκε γρήγορα, λόγω και της έλλειψης φυσικών εχθρών και επεκτάθηκε προς τη νοτιοδυτική πλευρά, καταλαμβάνοντας συνεχώς μεγαλύτερες εκτάσεις. Τα έτη 1958 και 1962 εισάχθηκαν ορισμένα ελάφια από τη Γιουγκοσλαβία και τη Βουλγαρία, αντίστοιχα, για τον γενετικό εμπλουτισμό του υπάρχοντος πληθυσμού.

Το 1974, μετά από μία πυρκαγιά που κατάκαψε 13.000 στρέμματα δασών κωνοφόρων, βρέθηκαν πάνω από 200 αποτεφρωμένα ελάφια, πράγμα που συνηγορεί ότι, μεταξύ των ετών 1908 – 1974 υπήρχε αύξηση. Από το 1974 και έως το 1992, δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Το Διαχειριστικό Σχέδιο Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας αναφέρει το φθινόπωρο του 1992 ότι τα ελάφια ανέρχονταν σε 90 – 95 σε αριθμό και την ίδια εποχή, το 1993, σε 115 – 120. Σύμφωνα με το ίδιο Σχέδιο Διαχείρισης και με στοιχεία της εργασίας της δασολόγου Σύλβια Παπίκα, ο επιτρεπόμενος ανώτερος αριθμός ελαφιών για το σύνολο του ορεινού όγκου της Πάρνηθας υπολογίζεται σε 210 ελάφια.

Το 2007 μετά την πυρκαγιά της Πάρνηθας, κατά την οποία κάηκε το μεγαλύτερο μέρος του εθνικού δρυμού και λόγω της εμφάνισης άφθονης παρεδαφιαίας βλάστησης, σύνηθες φαινόμενο μετά από πυρκαγιά, τα ελάφια βρήκαν άφθονη τροφή και λόγω έλλειψης φυσικών εχθρών, ο πληθυσμός τους αυξήθηκε κατά γεωμετρική πρόοδο, φθάνοντας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση – Ελλάς, πάνω από 700 άτομα, πληθυσμός 3,5 φορές μεγαλύτερος από τον ανώτατο επιτρεπτό αριθμό ατόμων (210)[1].

H υπερανάπτυξη του πληθυσμού των λύκων στην Πάρνηθα μειώνει τον πληθυσμό των κόκκινων ελάφια. Η «Καλλιστώ» παραδέχεται δημόσια ότι το 70% της διατροφής των λύκων βασίζεται στα ελάφια της Πάρνηθας.

Οι κάτοικοι και κυνηγοί της περιοχής περιγράφουν συχνά περιστατικά λύκων κοντά σε σπίτια, κατασπαραγμένα ελάφια και απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής διαχείρισης από την Πολιτεία.

Για τη διαχείριση του προβλήματος δεν χρειάζεται και άλλες μελέτες. Στη Σουηδία για παράδειγμα δόθηκαν άδειες και ελεγχόμενη θήρα 30 λύκων. Ακόμα και σήμερα δεν ξέρουμε τον πληθυσμό των λύκων και των ελαφιών. Αν τα ελάφια εξαφανιστούν οι λύκοι δεν θα έχουν τροφή, και το επόμενο βημα μπορεί να είναι η διατροφή τους να περιλαμβάνει οικόσιτα ζώα παραγωγικά και μη.

Τα ελάφια στη Ρόδο δεν έχουν φυσικό εχθρό και φυσικά προστατεύονται. Η επίδρασή τους στη φύση είναι η ίδια με τα ζωα ελευθέρας βοσκής. Η υπεβόσκηση είναι μεγάλο περιβαλλοντικό πρόβλημα στα νησιά. Η αύξηση του πληθυσμού τους τα κάνει να φθάνουν μέχρι και σε καλλιέργειες με επιπτώσεις τελικά στις τοπικές αγροτικές οικονομίες. Η πρωτογενής παραγωγή στη Ρόδο είναι ζωτικής σημασίας για την διατήρηση της υπαίθρου.

Το Πλατώνι θεωρείται ότι προκαλεί ζημιές στις γεωργικές καλλιέργειες. Ωστόσο, στο νησί της Ρόδου υπάρχει μεγάλος αριθμός αιγοπροβάτων ελευθέρας βοσκής, με αποτέλεσμα δυνητικά να προκαλούν και αυτά ζημιές στις καλλιέργειες. Το πρόβλημα λοιπόν γίνεται ακόμα πιο σύνθετο.

Υπάρχουν στοιχεία για τον πληθυσμό των αιγοπροβάτων αλλά και των ελαφιών. Χρειάζεται παρακολούθηση στις γεωργικές καλλιέργειες που πλήττονται από το Πλατώνι, τις αίγες και τα πρόβατα είναι η δημιουργία χαρτών με την ένταση εμφάνισης περιστατικών ζημιών. Μια λύση είναι οι αποζημιώσεις με στόχο τη μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των επαγγελματιών αγροτών και τη βελτίωση των σχέσεων των ανθρώπων με την άγρια πανίδα.

Λύση είναι επίσης και ο περιορισμός των αιγοπροβάτων. Λύση μπορεί να είναι επίσης η μεταφορά ελαφιών σε άλλες περιοχές, ή και στειρώσεις. Λύση επίσης είναι και η επιδότηση της περίφραξης των ευάλωτων καλλιεργειών όπως και φυσικά ο περιορισμος της ανεξέλεγκτης βόσκησης αιγοπροβάτων.

Οι λύσεις υπάρχουν και τις ανέφερα παραπάνω, το τι θα προταθεί και θα υλοποιηθεί πρεπει να ειναι αποτελεσμα διαβουλευσης αλλά και κυρίως της γνώσης ειδικών και όχι σκοπιμοτήτων με προτεραιοτητα την αμφοτερη προστασια καλλιεργειών και ζώων παραγωγικών και μη.

Η φύση δεν περιμένει τις επιδοτήσεις ούτε τις ατέρμονες «μελέτες συνύπαρξης». Όταν το οικοσύστημα βγαίνει από τις φυσικές του ισορροπίες, η καταστροφή είναι θέμα χρόνου. Στην Πάρνηθα, το ρολόι έχει ήδη ξεκινήσει να μετρά αντίστροφα.

Αν δεν ληφθούν άμεσα, ρεαλιστικά και τεκμηριωμένα μέτρα διαχείρισης, το κόκκινο ελάφι θα γίνει ένα ακόμα χαμένο είδος, όχι από τη φύση, αλλά από την αδιαφορία, την αδράνεια και τις ιδεοληψίες.

[1] Τα ελάφια στην Πάρνηθα – Άρθρο του καθηγητή Σπύρου Ντάφη