Σωτήρης Ντάλης: Η τουριστική διπλωματία στην εποχή της δυστοπίας

Rodiaki NewsRoom

Με αφορμή το βιβλίο του Αγαπητού Ξάνθη

Γράφει ο Σωτήρης Ντάλης*

Μετά την πτώση Τείχους του Βερολίνου και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, τα βιβλία δύο Αμερικανών καθηγητών, θα σημαδέψουν την παγκόσμια βιβλιογραφία.

Ο καθηγητής Φράνσις Φουκουγιάμα έγραφε το 1992 το περίφημο βιβλίο του για το Τέλος της Ιστορίας. Μίλησε για ένα αισιόδοξο μέλλον, υποστηρίζοντας ότι η ιστορική διαδικασία που εκφράστηκε με τους «ισμούς» (φεουδαλισμός, κομμουνισμός, φασισμός) είχε φτάσει στο τέλος της. Η δημοκρατία και οι ελεύθερες αγορές, οι μεγάλες αξίες του δυτικού πολιτισμού, είχαν κερδίσει και αποτελούσαν τον καλύτερο τρόπο οργάνωσης της ανθρώπινης κοινωνίας.

Την ίδια χρονιά, ένας άλλος καθηγητής, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον, σε μια διάλεξή του που θα αναπτυχθεί σε βιβλίο με παγκόσμια επιτυχία, θα υποστηρίξει πως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η πολιτισμική ταυτότητα των ανθρώπων θα είναι η κύρια πηγή συγκρούσεων στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο. Δεν συμμεριζόταν την αισιοδοξία τού Φουκουγιάμα. Έβλεπε έναν κόσμο από φυλές με τα παλιά μίση να βγαίνουν στην επιφάνεια. Για όλα λοιπόν «φταίει» ο πολιτισμός, μας είπε ο Χάντινγκτον, μιλώντας για έναν δυστοπικό κόσμο όπου ο πολιτισμός είναι η εξέχουσα συγκρουσιακή δύναμη στον σύγχρονο κόσμο.

Σήμερα μια ρωσική εισβολή στην Ουκρανία που ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου του 2022, μάς έχει επαναφέρει σε ένα νέο Ψυχρό Πόλεμο. Δεν γνωρίζουμε αν ο Φουκουγιάμα θα γράψει για το Τέλος της Λογικής και τι θα δήλωνε σήμερα ο αείμνηστος πλέον Σάμιουελ Χάντινγκτον, βλέποντας ορθόδοξους ρώσους μαζί με μουσουλμάνους τσετσένους να πολεμούν και να σκοτώνουν ορθόδοξους Ουκρανούς.

Σε αυτόν τον δυστοπικό κόσμο, όπως αναδύθηκε κυρίως με την υγειονομική κρίση της πανδημίας [1] έχουμε έναν πόλεμο κοντά στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ και έναν ιδιόρρυθμο πρόεδρο στις ΗΠΑ.

Κι έρχεται ο Αγαπητός Ξάνθης, με την πέμπτη μονογραφία του στη σειρά «Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική», που διευθύνω από το 2001 στις εκδόσεις Παπαζήση να μας θυμίσει με εύστοχο τρόπο και εύληπτο λόγο πως ο τουρισμός μπορεί να υποστηρίξει την ενίσχυση των διεθνών σχέσεων, της κουλτούρας και των οικονομιών μεταξύ διαφορετικών κρατών, ειδικά μεταξύ γειτονικών χωρών προσφέροντας την υποστήριξη στο μέρισμα ειρήνης, ασφάλειας και σταθερότητας. Βλέπει τον τουρισμό ως ένα πρώτο επικάλυμμα δράσης των διεθνών σχέσεων.

Πράγματι, ο τουρισμός έχει αποκτήσει τον χαρακτήρα ενός σπουδαίου πυλώνα της κοινωνικοοικονομικής όψης του κόσμου. Κι αυτό ο συγγραφέας καταφέρνει να το εξηγήσει στον αναγνώστη, όχι μέσω μια «ξύλινης» και «στεγνής» ακαδημαϊκής συγγραφής αλλά με έναν εύληπτο λόγο που έχουμε ανάγκη προκειμένου να καταστήσουμε τη γνώση πιο «ανθρώπινη» και πιο προσιτή στο ευρύ κοινό. Με ύφος γραφής που διακρίνεται από στοιχεία προφορικότητας, το βιβλίο του Αγαπητού Ξάνθη μοιάζει με ζωντανή αφήγηση, πετυχαίνοντας να μας μεταδώσει τις γνώσεις του.

Ο αναστοχασμός του Αγαπητού Ξάνθη είναι ευρωεκεντρικός, γι’αυτό και είναι παραγωγικός.

Όπως ο flâneur περιπλανιέται μόνος στην πόλη, έτσι και ο Αγαπητός με το βιβλίο που παρουσιάζουμε απόψε περιπλανιέται με τον δικό του τρόπο στην Ευρωπαϊκή Ιδέα και στο θεσμικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όλα τα κείμενά του, τα χαρακτηρίζει αγωνία για μια νέα φιλόδοξη Ευρωπαϊκή Ένωση εξοπλισμένη με την απαραίτητη κυριαρχία για να καθορίζει η ίδια το μέλλον της και να ανταποκρίνεται στις νέες προκλήσεις της μεταπαγκοσμιοποίησης.

Σήμερα σε μια κρίσιμη περίοδο γεωπολιτικών αναταράξεων και γεωοικονομικών ανταγωνισμών χρειαζόμαστε μια ΕΕ με καλύτερη συνοχή και περισσότερη αλληλεγγύη.

Μια πιο διαφοροποιημένη ΕΕ είναι και η πιο πιθανή εξέλιξη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα μπορέσει να συμμετάσχει στους «συνασπισμούς των προθύμων» και με ποιους όρους. Θεωρούμε δεδομένο πως το επιθυμεί.

Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η συμμετοχή της Ελλάδας σε εκείνες τις πρωτοβουλίες που ενίσχυαν την εμβάθυνση της ενοποίησης ήταν πάντα εξαιρετικά σημαντική και για την εξωτερική πολιτική της χώρας.

Νομίζω πως ο Αγαπητός με το βιβλίο του, συμφωνεί με τον κορυφαίο στοχαστή της εποχής μας, τον Τζωρτζ Στάινερ (1929-2020) που μας ζητούσε λίγο πριν το θάνατό του, να επιχειρήσουμε να «γειώσουμε» τη συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης, στο έδαφος της βιωμένης πραγματικότητας.

Ο σπουδαίος Στέφαν Τσβάιχ, στην αυτοβιογραφία του, «Ο Κόσμος του Χθες», έγραφε για «τις εκρήξεις της ευρωπαϊκής γης μας». Αυτό το «μας» είναι που συνεχίζει και μας καθορίζει και σήμερα.

Με αυτά τα λίγα λόγια με τα οποία προλογίζω απόψε το βιβλίο του Αγαπητού θέλω να τονίσω πόσο χρήσιμο είναι σαν αφετηρία σκέψεων και προβληματισμών για τα θέματα της εποχής μας.

Με έναν εξωστρεφή πατριωτισμό ο Αγαπητός, καταθέτει ένα βιβλίο ελπίδας για την οικοδόμηση κόσμων με αγάπη για την πατρίδα γη.

Ο Αγαπητός Ξάνθης με μια γραφή τρυφερή, κοφτή, ιδιόρρυθμη, ευθεία αλλά και ευέλικτη παρουσιάζει με εύστοχο τρόπο τον αναστοχασμό του και υπογραμμίζει την ανάγκη για επιδέξια χέρια και ανακτημένα προγονικά σώματα γνώσης.

*Εισαγωγική ομιλία του καθηγητή Σωτήρη Ντάλη στην παρουσίαση του βιβλίου στη Ρόδο χθες στο Ξενοδοχείο Plaza

Σημειώσεις

[1] Βλ. σχετικά Σωτήρης Ντάλης (επιμ), Μετά την πανδημία. Η Ελλάδα, η Ευρώπη και ο Κόσμος στη Σκιά της Δυστοπίας. Προκλήσεις και προοπτικές, Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2021.