Μανώλης Κολεζάκης: Ο όρος «κοινή γνώμη», Φιλοσοφία, Γένεση

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο  Μανώλης Κολεζάκης (manolisnkolezakis@hotmail.com)

Ακούμε συχνά για δημοσκοπήσεις, μετρήσεις κ.ο.κ. Το επιστημονικό υπόβαθρο σε όλα αυτά είναι αντικείμενο φιλοσοφικό και κοινωνικά ψυχολογικό. Πως άρχισε να χρησιμοποιείτε, ποιος ή ποιοι την εφηύραν και την χρησιμοποίησαν και πως εξελίχθηκε:είναι ο όρος κοινή γνώμη.Εισήχθη (διεθνής ορολογία «opinion publique») το 1588 από τον Michel de Montaigne, και αργότερα εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια του Διαφωτισμού για να αντιπροσωπεύει συλλογικές στάσεις. Αρχικά, αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό από φιλοσόφους όπως ο Πλάτωνας, ο οποίος ευνοούσε την κυριαρχία των ειδικών, και αργότερα συζητήθηκε ως «φάντασμα» ή «νόμος της γνώμης» κατά τον 17ο-18ο αιώνα.

Εξέλιξη της Κοινής Γνώμης-Προέλευση (16ος-18ος αιώνας):Όπως είπαμε ο Montaigne χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο το 1588. Μέχρι τον 18ο αιώνα, καθιερώθηκε στον πολιτικό διάλογο, με τον Rousseau να τον χρησιμοποιεί το 1761. Προάγγελοι περιλάμβαναν τον «νόμο της γνώμης» του Locke (1689).

Απόψεις του 19ου αιώνα: Θεωρήθηκε ως προϊόν διαβουλευτικής συζήτησης και αντικρουόμενων πεποιθήσεων, παρά ως απλό αποτέλεσμα απαντήσεων σε έρευνες. Η «Κατασκευή της Συναίνεσης» (δεκαετία του 1922): Το βιβλίο του Walter Lippmann, Δημόσια Γνώμη, που εκδόθηκε το 1922, υποστήριζε ότι οι άνθρωποι κατασκευάζουν νοητικές «εικόνες» (στερεότυπα) ενός πολύπλοκου κόσμου, καθιστώντας την κοινή γνώμη ευάλωτη στη χειραγώγηση και, κατά καιρούς, παράλογη.Εισαγωγή στις Δημοσκοπήσεις (δεκαετία του 1930): Η συστηματική μέτρηση της κοινής γνώμης ξεκίνησε με τον George Gallup το 1935, αρχικά με ερωτήσεις σχετικά με τις ομοσπονδιακές δαπάνες, κάτι που μετατόπισε την εστίαση σε ποσοτικοποιήσιμη, αντιπροσωπευτική δειγματοληψία.

Ιστορικό Πλαίσιο: Πριν από τις επίσημες δημοσκοπήσεις, η κοινή γνώμη γινόταν κατανοητή μέσω της παρατήρησης, της αναφοράς και, στην αρχαιότητα, της ανάμειξης των ηγεμόνων με τον πληθυσμό για να μετρήσουν το συναίσθημα.Ο όρος «κοινή γνώμη» (public opinion) απέκτησε κεντρική σημασία στον πολιτικό, κοινωνικό και φιλοσοφικό διάλογο του 19ου αιώνα, μεταβαίνοντας από μια αφηρημένη έννοια του 18ου αιώνα σε μια πραγματική δύναμη που επηρέαζε τις κυβερνήσεις, ειδικά μετά τη Γαλλική Επανάσταση και τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Κατά τον 19ο αιώνα, η κοινή γνώμη ταυτίστηκε με την άνοδο της αστικής τάξης, την επέκταση της παιδείας, την ανάπτυξη του τύπου (εφημερίδες) και τη σταδιακή διεύρυνση του εκλογικού δικαιώματος.

Βασικές Απόψεις και Προσεγγίσεις τον 19ο Αιώνα:

(Α) Θετική/Φιλελεύθερη Προσέγγιση (Ορθολογισμός):

Jeremy Bentham (Νομικός ωφελιμιστής): Όρισε την κοινή γνώμη ως ένα «σύστημα νόμων που πηγάζει από το σώμα του λαού», θεωρώντας τη δύναμη για την προάσπιση της ελευθερίας απέναντι στην κρατική κηδεμονία.

Δημοκρατική Θεώρηση: Θεωρήθηκε ως η «φωνή του λαού» και το βασικό εργαλείο για τον έλεγχο της εξουσίας. Ο A.V. Dicey υποστήριξε ότι τον 19ο αιώνα στην Αγγλία η κοινή γνώμη κυβερνούσε, καθώς η νομοθεσία διαμορφωνόταν σύμφωνα με τις επιθυμίες των κατοίκων.

(Β) Σκεπτικιστική/Αρνητική Προσέγγιση (Αίσθηση Απειλής):

Robert Peel(Βρετανός πολιτικός-πρωθυπουργός): Την περιέγραψε ως «ένα μεγάλο κράμα ανοησίας, αδυναμίας, προκατάληψης, λανθασμένων αισθημάτων, ορθών αισθημάτων, πεισματάρικων παραγράφων εφημερίδων».

Oscar Wilde(Αμερικανός διανοούμενος-Λογοτέχνης): Την χαρακτήρισε ως «μια προσπάθεια οργάνωσης της άγνοιας της κοινότητας και ανύψωσής της στην αξιοπρέπεια της φυσικής δύναμης».

ΒασικοίΔιαμορφωτέςκατάτον 19ο αιώνα: Célestin Bouglé , Gabriel Tarde, Louis Dumont (ο οποίος γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1911), Gustave Le Bon.Ο Ρόλος του Τύπου και της Διαμόρφωσης:Η κοινή γνώμη δεν είναι μόνο αυθόρμητη, αλλά συχνά «κατασκευασμένη» ή κατευθυνόμενη από τις εφημερίδες και τις πολιτικές ελίτ.Η άνοδος του τύπου επέτρεψε την ανάδειξη της κοινής γνώμης ως «διαιτητή της τελευταίας στιγμής».

Ένας θεσμός κεντρικής σημασίας στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης ήταν το καφενείο, το οποίο έγινε ευρέως διαδεδομένο σε όλη την Ευρώπη στα μέσα του 17ου αιώνα.Αν και ο Κάρολος Β' αργότερα προσπάθησε να καταστείλει τα καφενεία του Λονδίνου ως «τόπους όπου συναντιόντουσαν οι δυσαρεστημένοι και διέδιδαν σκανδαλώδεις αναφορές σχετικά με τη συμπεριφορά της Αυτού Μεγαλειότητας και των Υπουργών του», το κοινό συνέρρεε σε αυτά. Για αρκετές δεκαετίες, οι Wits συγκεντρώνονταν γύρω από τον JohnDryden στο Will'sCoffee House στην οδό Russell, στο CoventGarden.Τα καφενεία ήταν εξαιρετικοί κοινωνικοί ισοπεδωτές, ανοιχτοί σε όλους τους άνδρες και αδιάφοροι για την κοινωνική θέση, και ως εκ τούτου συνδέονταν με την ισότητα.Για δεκαετίες, η συσχέτιση μεταξύ της κοινής γνώμης και της δημόσιας πολιτικής ελέγχθηκε συστηματικά για να εξεταστούν οι επιπτώσεις της. Μια μελέτη του 1993 υποστήριξε ότι η κοινωνική κατασκευή παραβλέπεται, αλλά παίζει σημαντικό ρόλο στη μελέτη της δημόσιας πολιτικής.

Εξέτασε τη θεωρία ότι οι κοινωνικές κατασκευές επηρεάζουν την πολιτική ατζέντα, τα εργαλεία πολιτικής και τις επιλογές πολιτικής. Τα συμπεράσματά της αναφέρουν ότι οι κοινωνικές κατασκευές βοηθούν στην κατανόηση του κινήτρου και της λήψης αποφάσεων πίσω από τους δημόσιους αξιωματούχους που εφαρμόζουν ορισμένες πολιτικές προς τους πληθυσμούς-στόχους.Η διαμόρφωση της κοινής γνώμης στη σύγχρονη εποχή αποτελεί μια δυναμική, σύνθετη και συχνά αμφίδρομη διαδικασία, η οποία έχει μετατοπιστεί από τα παραδοσιακά μέσα (τηλεόραση, εφημερίδες) προς το ψηφιακό περιβάλλον. Στην εποχή της πληροφορίας και της παγκοσμιοποίησης, η κοινή γνώμη δεν διαμορφώνεται απλώς από μια "έγκυρη" πηγή, αλλά μέσα από έναν καταιγισμό δεδομένων, αλγορίθμων και κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργώντας συχνά φαινόμενα πόλωσης

ΑΝΑΦΟΡΕΣ:

1. «Plato's Ethics and Politics in The Republic».
2. «The Structural Transformation of the Public Sphere».
3. «The Agenda-Setting Function of Mass Media».
4. «Propaganda: The Formation of Men's Attitudes».
5. «The Spiral of Silence».
6. «Public opinion»
7. «Cass R. Sunstein: Is Social Media Good or Bad for Democracy?».