«Γεμάτο» φυτοφάρμακα το 70% των εδαφών της Ευρώπης – Πού εντοπίζονται

Rodiaki NewsRoom

Ανάλυση σε 373 δείγματα από 26 ευρωπαϊκές χώρες - συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας - δείχνει ότι τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων δεν εντοπίζονται μόνο σε χωράφια, αλλά και σε λιβάδια και δάση

Τα φυτοφάρμακα δεν μένουν μόνο στην επιφάνεια των καλλιεργειών. Διεισδύουν στο έδαφος, παραμένουν εκεί και, όπως δείχνει νέα μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη στο Nature, επηρεάζουν ουσιαστικά τη ζωή κάτω από τα πόδια μας. Συγκεκριμένα, υπολείμματα φυτοφαρμάκων ανιχνεύθηκαν στο 70% των εδαφών που εξετάστηκαν σε 26 ευρωπαϊκές χώρες – συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας-, ενώ στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις αποτελούν τον δεύτερο σημαντικότερο παράγοντα διαμόρφωσης της βιοποικιλότητας της γης.

Οι ερευνητές (εκ των οποίων ο Δρ. Πάνος Πανάγος, κύριος ερευνητής του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – JRC), με επικεφαλής τον Marcel van der Heijden, καθηγητή στο Τμήμα Φυτικής και Μικροβιακής Βιολογίας του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης (UZH), ανέλυσαν 373 δείγματα από αγροτικές εκτάσεις, λιβάδια και δάση και εξέτασαν τις επιπτώσεις 63 διαφορετικών φυτοφαρμάκων στα παράσιτα, καθώς και σε βασικά γονιδιακά μονοπάτια που σχετίζονται με τους κύκλους του άνθρακα, του αζώτου και του φωσφόρου.

Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στους οργανισμούς-στόχους, αλλά αγγίζουν ένα ευρύ φάσμα ωφέλιμων μορφών ζωής της γης.

Ποια φυτοφάρμακα εντοπίστηκαν συχνότερα

Από τα 63 φυτοφάρμακα που ανιχνεύθηκαν, το 54% ήταν μυκητοκτόνα, το 34,9% ζιζανιοκτόνα και το 11,1% εντομοκτόνα. Τα περισσότερα υπολείμματα και οι υψηλότερες συνολικές συγκεντρώσεις εντοπίστηκαν στις αγροτικές εκτάσεις.

Ωστόσο, φυτοφάρμακα βρέθηκαν εξίσου σε λιβάδια και δάση, κάτι που ενισχύει την εκτίμηση των ερευνητών ότι η ρύπανση δεν περιορίζεται στα χωράφια όπου εφαρμόζονται οι ουσίες, αλλά εξαπλώνεται και σε γειτονικά οικοσυστήματα.

Οι οργανισμοί του εδάφους που πλήττονται περισσότερο

Η μελέτη δείχνει ότι οι επιπτώσεις διαφέρουν ανάλογα με το είδος του οργανισμού και το φυτοφάρμακο, αλλά ορισμένα πρότυπα είναι πιο… ξεκάθαρα. Οι μυκορριζικοί μύκητες (οργανισμοί κρίσιμοι για την απορρόφηση νερού και απαραίτητων συστατικών από τις ρίζες των φυτών) επηρεάζονται αρνητικά από αρκετές ουσίες, ενώ αντίστοιχα μειώνεται και η παρουσία νηματωδών που τρέφονται με βακτήρια και συμβάλλουν στην ανακύκλωση των θρεπτικών στοιχείων.

Επίσης, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ορισμένα μυκητοκτόνα συνδέονται με μείωση της ποικιλότητας σε πολλαπλές ομάδες οργανισμών, από βακτήρια και πρωτόζωα έως αρθρόποδα.

Αντίθετα, ορισμένα ζιζανιοκτόνα φάνηκε να συνδέονται με την αύξηση ανεπιθύμητων ομάδων. Η εικόνα, επομένως, δεν είναι απλώς ότι «σκοτώνονται» τα παράσιτα του εδάφους, αλλά ότι αλλάζει συνολικά η ισορροπία των μικρο-κοινοτήτων, με πιθανές συνέπειες στη γονιμότητα και στη λειτουργία της γης.

Όσον αφορά τις προαναφερθείσες λειτουργίες, η ανάλυση έδειξε ότι τα φυτοφάρμακα σχετίζονται με μεταβολές σε γονίδια που εμπλέκονται στους κύκλους του αζώτου, του άνθρακα και του φωσφόρου, δηλαδή σε βασικές διεργασίες που επηρεάζουν τη γονιμότητα, τη θρέψη των φυτών και τη γενικότερη αντοχή των οικοσυστημάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίδρασή τους ήταν ίση – ή και μεγαλύτερη – από εκείνη των φυσικοχημικών ιδιοτήτων του ίδιου του εδάφους.

Συμπέρασμα

Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αξιολογείται ο οικο-τοξικολογικός κίνδυνος. Όπως σημειώνουν, η επίδραση δεν «περιορίζεται» στα έντομα, στα πουλιά ή στους επικονιαστές, αλλά εκτείνεται στο ίδιο το έδαφος – τη βάση της αγροτικής παραγωγής.

Για αυτό, ζητούν πιο αυστηρές και πιο ρεαλιστικές αξιολογήσεις κινδύνου, που να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο μεμονωμένα είδη, αλλά την ευρύτερη βιοποικιλότητα και τις λειτουργίες που στηρίζουν τη μακροπρόθεσμη γονιμότητα και την ασφάλεια τροφίμων.