Δήμος Ρόδου: Συγκροτεί υπηρεσία ταχείας επέμβασης-Σε 24ωρη βάση για τις ζημιές στις υποδομές του!

Κυριακή Πετρίδου

Αναθέτει την υπηρεσία σε ιδιώτη μέσα από διαγωνισμό

Επιμέλεια: Κυριακή Πετρίδου
kiriaki@rodiaki.gr

Σε μία νέα εποχή εισέρχεται ο δήμος της Ρόδου με τη σύμβαση ύψους 1,2 εκατομμυρίων ευρώ (συν ΦΠΑ), που φέρνει για έγκριση η δημοτική αρχή στην αυριανή συνεδρίαση της δημοτικής επιτροπής, για τη δημιουργία «συνεργείου ταχείας επέμβασης», αποκλειστικά για τις ζημιές που υφίστανται καθημερινά οι υποδομές του και αποτελούν την κυριότερη πηγή αιτημάτων και παραπόνων από τους πολίτες, ομολογώντας ξεκάθαρα ότι, με τις δυνάμεις που διαθέτει, αδυνατεί να τους προστατέψει από αυτές!

Στην αποκαλυπτική μελέτη σκοπιμότητας του Τμήματος Προμηθειών, η οποία έρχεται για έγκριση στην αυριανή συνεδρίαση, στόχος είναι η τεκμηρίωση της αναγκαιότητας ανάθεσης της υπηρεσίας «Υπηρεσίες άμεσων επεμβάσεων συντήρησης και λειτουργικών αποκαταστάσεων υποδομών και εγκαταστάσεων ως Δημόσιας Σύμβασης Παροχής Υπηρεσιών ΔΕ Ρόδου», για την οποία ο δήμος Ρόδου βγάζει «στον αέρα» δημόσιο ανοικτό διεθνή διαγωνισμό με προϋπολογισμό 967.741,20 € (χωρίς Φ.Π.Α.) ή 1.199.999,09 € (με τον Φ.Π.Α.).

Επί της ουσίας, η δημοτική αρχή, με τα δεδομένα που έχει στη διάθεσή της, το αποψιλωμένο προσωπικό που βαίνει διαρκώς μειούμενο, το ασφυκτικό πλαίσιο της κεντρικής διοίκησης για τις προσλήψεις μόνιμου προσωπικού και τα πενιχρά μέσα της δημοτικής μηχανής, φαίνεται ότι αποφάσισε να κάνει το επόμενο βήμα, προχωρώντας σε ένα «πείραμα» θα έλεγε κανείς, σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, να αναθέσει μία υπηρεσία «24ωρης επιφυλακής» σε ιδιώτη!

Το βασικό είναι ότι ως αντικείμενό της θα έχει αυτά που ταλαιπωρούν σε καθημερινή βάση τους πολίτες, από την αντικατάσταση της λάμπας μέχρι τους πεσμένους ιστούς φωτισμού και τις λακκούβες, για τις οποίες γίνεται πολύς λόγος, και ό,τι άλλο έχει να κάνει με τη φθορά των υποδομών του, που αποτελούν, διαχρονικά, και την κυριότερη αιτία… γκρίνιας από πλευράς των πολιτών για τις υπηρεσίες του δήμου!

Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι ο ιδιώτης θα βρίσκεται σε «ετοιμοπόλεμη κατάσταση» επί 24ωρου βάσεως, ανεξαρτήτως αργιών κ.λπ., καθώς θα είναι υποχρεωμένος να επεμβαίνει άμεσα και μέσα σε λίγες ώρες να έχει αποκαταστήσει την όποια βλάβη! Θα πρέπει να σημειωθεί, βέβαια, ότι ο δήμος δεν εκχωρεί την ευθύνη της αυτεπιστασίας σε ιδιώτη, καθώς αυτός θα λειτουργεί υπό την υψηλή εποπτεία της διεύθυνσης τεχνικών έργων και παράλληλα θα συνεχίσουν να κάνουν παρεμβάσεις προγραμματισμένες τα συνεργεία του δήμου. Σημαντικό, όμως, είναι και αυτό που αναδεικνύεται και καταγράφεται στην έκθεση, και που είναι «η πραγματική και όχι θεωρητική αδυναμία του δήμου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του για ασφαλή λειτουργία των υποδομών σε 24ωρη βάση»!

Η αιτιολογική έκθεση - τα σημαντικότερα σημεία

Σκοπός της Έκθεσης
Η παρούσα αιτιολογική έκθεση συντάσσεται και υποβάλλεται προς το Ελεγκτικό Συνέδριο, στο πλαίσιο προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας, με σκοπό:
• Να αιτιολογήσει την αναγκαιότητα ανάθεσης σε εξωτερικό οικονομικό φορέα,
• Να θεμελιώσει τον ορθό χαρακτηρισμό της σύμβασης ως «Δημόσια Σύμβαση Παροχής Υπηρεσιών» και όχι ως έργο ή προμήθεια,
• Και να εξηγήσει γιατί η λύση της υπηρεσίας, με ρήτρες ετοιμότητας και άμεσης επέμβασης, αποτελεί τη σωστή λύση για την κάλυψη των αναγκών του Τμήματος Έργων Αυτεπιστασίας & Καθημερινότητας του δήμου.

Η υπηρεσία αφορά στην ολοκληρωμένη συντήρηση και άμεση αποκατάσταση βλαβών:
• Στο οδικό δίκτυο και τα πεζοδρόμια.
• Στα δίκτυα δημοτικού ηλεκτροφωτισμού.
• Σε σχολικά συγκροτήματα, δημοτικά κτίρια και λοιπές δημοτικές εγκαταστάσεις.
• Σε παιδικές χαρές, κοινόχρηστους και υπαίθριους χώρους.

Ιδιαίτερα Χαρακτηριστικά του δήμου Ρόδου
Ο δήμος Ρόδου είναι νησιωτικός δήμος, με μεγάλη γεωγραφική έκταση και έντονη τουριστική δραστηριότητα. Ο μόνιμος πληθυσμός, περίπου 120.000 κάτοικοι, υπερδιπλασιάζεται κατά την τουριστική περίοδο, γεγονός που πολλαπλασιάζει τα φορτία στις δημοτικές υποδομές και τις ανάγκες συντήρησης.

Η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων & Υποδομών φέρει την ευθύνη για τη διαρκή λειτουργικότητα, ασφάλεια και συντήρηση, μεταξύ άλλων, των εξής:
• Περίπου 50 σχολικών μονάδων (νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια) με τα κτίρια και τους προαύλιους χώρους τους.
• Περίπου 80 δημοτικών κτηρίων και δημοτικών υπηρεσιών (διοικητικά κέντρα, κτήρια υπηρεσιών, ιατρεία, πολιτιστικά κέντρα κ.λπ.).
• Περίπου 30 παιδικών χαρών και δεκάδων πάρκων και λοιπών χώρων αναψυχής,
• Αστικού οδικού δικτύου και δικτύου ηλεκτροφωτισμού συνολικού μήκους περίπου 400 km, καθώς και αστικού εξοπλισμού (φωτιστικά, κάδοι, παγκάκια, στάσεις κ.λπ.).

Ο ρυθμός εμφάνισης βλαβών είναι συνεχής:
• Καθημερινά καταγράφονται πολλαπλά νέα αιτήματα συντήρησης,
• Σε μηνιαία βάση τα αιτήματα ανέρχονται σε εκατοντάδες,
• Συχνά, με την εμφάνιση μεγάλου αριθμού αιτημάτων, έχει σαν αποτέλεσμα να συσσωρεύονται πολλά «αδιεκπεραίωτα», για λόγους που θα τεκμηριώσουμε παρακάτω. Οι βλάβες αυτές είναι:
• Μη προβλέψιμες ως προς χρόνο και τόπο (λακκούβες, βλάβες σε πίλαρ/στήλους φωτισμού, θραύσεις σε παιδικές χαρές, διαρροές σε κτίρια),
• Επείγουσες, καθώς συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια των πολιτών (κίνδυνος ηλεκτροπληξίας, πτώσης, τροχαίων ατυχημάτων κ.λπ.),
• Πολυσύνθετες, απαιτώντας συχνά ταυτόχρονη εμπλοκή διαφορετικών ειδικοτήτων (ηλεκτρολόγων, υδραυλικών, τεχνιτών οδοποιίας, σιδηρουργών κ.ά.).

Τεκμηριωμένη Αδυναμία Εκτέλεσης με Ίδια Μέσα (Αυτεπιστασία)

3.1. Ελάχιστο και Ανεπαρκές Τεχνικό Προσωπικό
Το Τμήμα Έργων Αυτεπιστασίας & Καθημερινότητας διαθέτει εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό τεχνιτών και εργατών, οι οποίοι καλούνται να εξυπηρετήσουν το σύνολο της ανωτέρω επικράτειας και των αντικειμένων. Ο αριθμός μόνιμων τεχνιτών παραμένει πολύ χαμηλός, ενώ υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις σε βασικές ειδικότητες όπως υδραυλικοί, ελαιοχρωματιστές, εξειδικευμένοι τεχνίτες παιδικών χαρών κ.ά. Επιπλέον, κανένας τεχνίτης οποιασδήποτε ειδικότητας δεν είναι διαθέσιμος για εργασία εκτός των καθορισμένων ωρών εργασίας, καθώς και κατά τα Σαββατοκύριακα ή τις αργίες. Αυτό σημαίνει ότι:
• Μετά το πέρας του ημερήσιου ωραρίου,
• Κατά τα Σαββατοκύριακα,
• Και κατά τις επίσημες αργίες, ο δήμος Ρόδου δεν διαθέτει κανένα επιχειρησιακό εργαλείο αυτεπιστασίας για να αντιμετωπίσει ακόμη και σοβαρά περιστατικά ασφαλείας.

Χαρακτηριστικά, έχουν καταγραφεί περιστατικά όπου:
• Μετά από ισχυρή καταιγίδα Σαββατοκύριακου, κατέρρευσαν τρεις κολώνες ηλεκτροφωτισμού σε κεντρικό οδικό άξονα. Η απομάκρυνσή τους από το οδόστρωμα και η αποκατάσταση της ασφάλειας καθυστέρησαν σημαντικά, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε διαθέσιμο προσωπικό εκτός ωραρίου.
• Σε άλλη περίπτωση, σοβαρά φθαρμένα και εκτεθειμένα ηλεκτρικά καλώδια από σφοδρή κακοκαιρία παρέμειναν σε κοινόχρηστο χώρο δίπλα σε πολυσύχναστο πεζοδρόμιο, δημιουργώντας υψηλό κίνδυνο ηλεκτροπληξίας για διερχόμενους πεζούς, ελλείψει άμεσης δυνατότητας επέμβασης.

Τα παραπάνω περιστατικά αναδεικνύουν την πραγματική και όχι θεωρητική αδυναμία του δήμου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του για ασφαλή λειτουργία των υποδομών σε 24ωρη βάση.

3.2. Ελλιπής Μηχανολογικός Εξοπλισμός και Οχήματα
Πέραν του ανθρώπινου δυναμικού, ο μηχανισμός αυτεπιστασίας στερείται του αναγκαίου μηχανολογικού και τεχνολογικού εξοπλισμού:
• Ο αριθμός οχημάτων μεταφοράς συνεργείων και εργαλείων είναι εξαιρετικά περιορισμένος και σε πολλές περιπτώσεις ανύπαρκτος.
• Ο εξοπλισμός περιορίζεται σε βασικά εργαλεία, με έλλειψη εξειδικευμένων μηχανημάτων (μικροεκσκαφείς, συμπιεστές, γεννήτριες, αντλίες υψηλής πίεσης, ειδικά όργανα μέτρησης κ.λπ.). Κατά συνέπεια, η απουσία κατάλληλων μηχανημάτων και εργαλείων δεν θα επιτρέπει την ασφαλή και ταχεία αποκατάσταση όλων των κατηγοριών βλαβών.

3.3. Δυσχέρεια Προμηθειών Υλικών & Πρακτική Αδυναμία Αξιοποίησής τους
Η φύση των απαιτούμενων υλικών συντήρησης είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και πολυδιάστατη, καθώς περιλαμβάνει σιδηρές κατασκευές, εξαρτήματα παιδικών χαρών, καλώδια, πίνακες, βίδες, μικροϋλικά διαφόρων κατηγοριών, καθώς και στοιχεία υδραυλικών εγκαταστάσεων κάθε τύπου. Για τη θεωρητική κάλυψη του συνόλου των αναγκών, θα απαιτούνταν:
• Μεγάλοι, πολυάριθμοι και σύνθετοι διαγωνισμοί προμηθειών,
• Σημαντικός διοικητικός και οικονομικός φόρτος,
• Δέσμευση πιστώσεων σε υλικά, τα οποία δεν θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε εύλογο χρόνο λόγω έλλειψης συνεργείων.

Ακόμη και αν ο δήμος προχωρούσε σε «τεράστιες προμήθειες» υλικών, η έλλειψη τεχνιτών και εργατών θα καθιστούσε τα υλικά αυτά ανενεργά. Αντιθέτως, ένας εξωτερικός ανάδοχος υπηρεσίας μπορεί να προμηθεύεται άμεσα και ευέλικτα τα απαιτούμενα υλικά «κατά περίπτωση», χωρίς τους περιορισμούς και τις καθυστερήσεις των δημόσιων προμηθειών, ενσωματώνοντάς τα άμεσα στις εργασίες αποκατάστασης.

3.4. Θεσμικά και Δημοσιονομικά Κωλύματα Ενίσχυσης Αυτεπιστασίας
Η ενίσχυση της αυτεπιστασίας μέσω μόνιμων προσλήψεων προσκρούει σε:
• Δημοσιονομικούς και θεσμικούς περιορισμούς (εγκρίσεις, ΑΣΕΠ κ.λπ.),
• Μακρές προθεσμίες ολοκλήρωσης διαδικασιών πρόσληψης, που δεν επιτρέπουν την άμεση αντιμετώπιση της υφιστάμενης κρίσης συντήρησης. Οι δε συμβάσεις ορισμένου χρόνου (εποχικοί, συμβασιούχοι) συνήθως:
• Δεν εξασφαλίζουν εξειδικευμένη τεχνογνωσία σε κρίσιμες εργασίες (π.χ. δίκτυα χαμηλής τάσης, πιστοποίηση παιδικών χαρών),
• Δεν μπορούν να συγκροτήσουν μόνιμο μηχανισμό 24ωρης ετοιμότητας, αφού ακολουθούν το πενθήμερο ωράριο. Συνεπώς, η προσφυγή σε εξωτερικό ανάδοχο υπηρεσίας αναδεικνύεται ως η μόνη άμεσα υλοποιήσιμη λύση.

Χαρακτηρισμός της Σύμβασης ως «Παροχής Υπηρεσιών» – Νομικό Πλαίσιο
Σύμφωνα με τον Ν. 4412/2016, η διάκριση μεταξύ δημόσιου έργου, προμήθειας και παροχής υπηρεσιών βασίζεται όχι μόνο στο αντικείμενο, αλλά και στον τρόπο εκτέλεσης και στον επιδιωκόμενο σκοπό της σύμβασης. Στην προκειμένη περίπτωση:

1. Δεν παράγεται νέο τεχνικό έργο με αυτοτέλεια, αλλά επιδιώκεται η διατήρηση της λειτουργικότητας και η άρση της επικινδυνότητας υφιστάμενων υποδομών (οδοστρώματα, φωτισμός, σχολεία, κτίρια, παιδικές χαρές, κοινόχρηστοι χώροι).
2. Οι εργασίες είναι κατά φύση αποσπασματικές, επαναλαμβανόμενες και γεωγραφικά διάσπαρτες (π.χ. αποκατάσταση λακκούβας 2 m², αντικατάσταση μεμονωμένου λαμπτήρα ή βραχίονα, στερέωση οργάνου παιδικής χαράς), δεν προεξοφλούνται σε ενιαία οριστική μελέτη με πλήρεις προμετρήσεις και δεν συγκροτούν αυτοτελές έργο.
3. Κεντρικό στοιχείο της σύμβασης είναι η ρήτρα ετοιμότητας: ο ανάδοχος οφείλει να βρίσκεται σε διαρκή διαθεσιμότητα (εντός και εκτός ωραρίου, Σαββατοκύριακα και αργίες) και να επεμβαίνει εντός συγκεκριμένων χρονικών ορίων σε έκτακτα περιστατικά (π.χ. επικίνδυνες καθιζήσεις οδοστρώματος, εκτεθειμένα ηλεκτρικά καλώδια, επικίνδυνες φθορές σε παιδικές χαρές). Η παροχή «διαθεσιμότητας πόρων» και 24ωρης ετοιμότητας αποτελεί χαρακτηριστικό υπηρεσίας.

Συμβάσεις που αφορούν:
• Συντήρηση με άμεση αποκατάσταση βλαβών και τεχνική υποστήριξη δικτύων και υποδομών,
• Με ρήτρες ετοιμότητας και χρέωση σε βάση εντολών εργασίας, ταξινομούνται ορθά ως συμβάσεις παροχής υπηρεσιών συντήρησης και όχι ως δημόσια έργα, ακόμη και αν περιλαμβάνουν μικρής έκτασης τεχνικές παρεμβάσεις.

Τρόπος Οργάνωσης της Υπηρεσίας – Σύστημα Εντολών, Έλεγχος & Διασφάλιση Ποιότητας
Η υπηρεσία θα λειτουργεί επικουρικά και υπό πλήρη εποπτεία της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων & Υποδομών / Τμήμα Αυτεπιστασίας, με τα εξής βασικά χαρακτηριστικά:

Αστική Ευθύνη
Η σύμβαση θα προβλέπει ότι, εφόσον ο ανάδοχος έχει λάβει την σχετική εντολή εργασίας και δεν ανταποκρίνεται έγκαιρα και επιμελώς, φέρει αστική και ποινική ευθύνη για ατυχήματα που οφείλονται σε πλημμελή ή καθυστερημένη συντήρηση, στο μέτρο που του αναλογεί, παρέχοντας έτσι πρόσθετη προστασία στον Δήμο έναντι απαιτήσεων αποζημίωσης.

Σχέση Υπηρεσίας Αναδόχου με Αυτεπιστασία
Ο ανάδοχος δεν υποκαθιστά την Υπηρεσία Αυτεπιστασίας, αλλά λειτουργεί ως επικουρικός μηχανισμός και «προέκταση» των δημοτικών συνεργείων:
• Διαθέτει τις απαιτούμενες ειδικότητες (ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, τεχνίτες οικοδομών και οδοποιίας, σιδεράδες, συντηρητές παιδικών χαρών κ.λπ.),
• Θέτει σε διάθεση τον απαραίτητο εξοπλισμό (καλαθοφόρα, μικρά μηχανήματα έργου, εξειδικευμένα εργαλεία),
• Αναλαμβάνει κατά προτεραιότητα τα επείγοντα και πολυσύνθετα περιστατικά που υπερβαίνουν τις δυνατότητες των δημοτικών συνεργείων ή εμφανίζονται εκτός ωραρίου,
• Λειτουργεί αποκλειστικά κατόπιν εντολών της Υπηρεσίας.

Για κάθε ολοκληρωμένη εργασία θα συντάσσεται σχετικό δελτίο ολοκλήρωσης, το οποίο θα ελέγχεται και θα παραλαμβάνεται από την Υπηρεσία πριν από την πιστοποίηση και πληρωμή.

Ωφελήματα για τον δήμο και τους Δημότες
Η ανάθεση της υπηρεσίας αναμένεται να επιφέρει πολλαπλά, μετρήσιμα οφέλη:

1. Μείωση των εκκρεμοτήτων: Ο συσσωρευμένος αριθμός «αδιεκπεραίωτων» αιτημάτων θα μειωθεί αισθητά, καθώς ο ανάδοχος θα αναλάβει την αποφόρτιση της «ουράς» και την ανάληψη των πιο κρίσιμων βλαβών.
2. Άμεση ανταπόκριση στα επείγοντα 24/7: Βλάβες που συνιστούν κίνδυνο για τη ζωή και τη σωματική ακεραιότητα (π.χ. πεσμένες κολώνες φωτισμού, εκτεθειμένα καλώδια, επικίνδυνες λακκούβες) θα αντιμετωπίζονται οποιαδήποτε ημέρα και ώρα, καλύπτοντας το σημερινό πλήρες κενό του δήμου εκτός ωραρίου και στις αργίες.
3. Ενίσχυση της δημόσιας ασφάλειας και ποιότητας ζωής: Οι παιδικές χαρές, τα σχολεία, τα δημοτικά κτίρια και ο δημόσιος χώρος θα διατηρούνται σε ασφαλέστερη και λειτουργικότερη κατάσταση μειώνοντας την πιθανότητα για νομική έκθεση του δήμου. Μπορεί για παράδειγμα σε ένα σχολείο μια ακάλυπτη ηλεκτρολογική βλάβη (π.χ. εκτεθειμένα καλώδια ή προβληματικός πίνακας) που αποτελεί άμεσο κίνδυνο ηλεκτροπληξίας ή πυρκαγιάς να θέσει σε κίνδυνο μαθητές και εκπαιδευτικούς.
4. Αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του μόνιμου προσωπικού: Τα δημοτικά συνεργεία θα μπορούν να επικεντρωθούν σε "προγραμματισμένες" και προληπτικές καθημερινές εργασίες, ενώ ο ανάδοχος θα καλύπτει τα επείγοντα και τα «αιφνίδια» περιστατικά, δημιουργώντας ένα συμπληρωματικό, ευέλικτο σχήμα.

Συμπέρασμα
Λαμβάνοντας υπόψη:
• Την έκταση και πολυπλοκότητα των υποδομών του δήμου Ρόδου,
• Τον υψηλό ημερήσιο όγκο αιτημάτων συντήρησης και τον απρόβλεπτο, επείγοντα χαρακτήρα των βλαβών,
• Την έλλειψη επαρκούς τεχνικού προσωπικού,
• Την ολοκληρωτική έλλειψη τεχνικού προσωπικού εκτός ωραρίου, Σαββατοκύριακα και αργίες,
• Τις σημαντικές ελλείψεις σε εξοπλισμό και οχήματα,
• Τη δυσχέρεια προμηθειών υλικών σε έκταση ικανή να καλύψει όλες τις ανάγκες,
• Τα θεσμικά και δημοσιονομικά κωλύματα ενίσχυσης της αυτεπιστασίας,
Καθώς και τη συνδεόμενη με όλα τα παραπάνω αυξημένη έκθεση του δήμου σε κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια και την αστική του ευθύνη, η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων & Υποδομών κρίνει ότι η ανάθεση της υπηρεσίας “Υπηρεσίες άμεσων επεμβάσεων συντήρησης και λειτουργικών αποκαταστάσεων υποδομών και εγκαταστάσεων ΔΕ Ρόδου” σε εξωτερικό ανάδοχο, ως δημόσιας σύμβασης παροχής υπηρεσιών, αποτελεί:
• Νομικά ορθή, σε συμφωνία με τις διατάξεις του Ν. 4412/2016,
• Τεχνικά και επιχειρησιακά αναγκαία,
• Και οικονομικά συμφέρουσα λύση για τον δήμο Ρόδου.

Η σύμβαση:
• Δεν υποκαθιστά αλλά ενδυναμώνει τον δημοτικό μηχανισμό,
• Διασφαλίζει την άμεση αντιμετώπιση σοβαρών κινδύνων για τη δημόσια ασφάλεια,
• Και επιτρέπει στον δήμο να ανταποκριθεί με ευθύνη και επάρκεια στις αυξημένες καθημερινές απαιτήσεις συντήρησης και ασφάλειας προς όφελος των δημοτών του.