Κυριάκος Μ. Χονδρός: Το Σανατόριο της Ελεούσας: ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη της Ρόδου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ Μ. ΧΟΝΔΡΟΣ
Ιστορικός Ερευνητής
chondros.kyr@gmail.com

Χθες το βράδυ (18.6.2026) προβλήθηκε από το κρατικό κανάλι ERTnews και στην εκπομπή «365 στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου με θέμα τα Σανατόρια της Ελλάδας. Έγινε εκτενής αναφορά για το Σανατόριο Ελεούσας Ρόδου, χάρη στη Ίριδα Μαυράκη, η οποία ασχολήθηκε και πολλά χρόνια, ερεύνησε, κατέγραψε, δαπάνησε χρηματικά ποσά και κατάφερε να αναδείξει ένα θέμα ταμπού που για χρόνια ήταν κρυμμένο στο χρονοντούλαπο της τοπικής ιστορίας. Όσοι ασχολούνται με την ιστορική έρευνα είτε είναι φοιτητές/τριες είτε είναι ιστορικοί ερευνητές, πρώτοι από όλους μπορούν να εκτιμήσουν τη γενναιοδωρία αυτής της γυναίκας, στην οποία αξίζουν ένα μεγάλο εύγε. Τι έκανε η Μαυράκη που δεν το έκαναν οι κυβερνήσεις όλα αυτά τα χρόνια;

Συγκέντρωσε ντοκουμέντα (φωτογραφίες, έντυπα, δημοσιεύματα, χειρόγραφα σημειώματα, αντικείμενα από το Σανατόριο), έγραψε και με δικές της δαπάνες κυκλοφόρησε βιβλίο με τίτλο «Το Χτικιό». Ανέδειξε το υλικό με τεράστια έκθεση εντός του κτιρίου αυτού για να ενημερωθούν οι επισκέπτες. Ανέδειξε το κοιμητήριο των λησμονημένων φυματικών που έσβησαν από τη φθίση και τον λευκό θάνατο. Συνέχισε να προβάλει την ιστορία του σανατορίου και να καταγγέλλει (με έμμεσο τρόπο) την αδιαφορία και την περιφρόνηση όλων των κυβερνήσεων από την απελευθέρωση μέχρι σήμερα για την εγκατάλειψη και τη φθορά των κτιρίων της Ρόδου. Μια ακίνητη περιουσία που κληρονομήσαμε από την κατοχική – φασιστική περίοδο, αλλά αποτελεί πολιτιστική, αρχιτεκτονική και ιστορική κληρονομιά της περιοχής μας. Η εκπομπή πρόβαλε παράλληλα την προσπάθεια κάποιων ανθρώπων να διασώσουν και να προβάλλουν τη μνήμη των γιατρών, των νοσηλευτών, των εργαζομένων και των ίδιων των ασθενών που όλοι μαζί εργάστηκαν σκληρά για την αντιμετώπιση της φυματίωσης. Ένας από τους βασικούς γιατρούς που πρόσφερε με κίνδυνο της δικής του ζωής ήταν ο φυματιολόγος και διευθυντής του Σανατορίου Εμμανουήλ Κωσταρίδης.

Η φυματίωση ήταν μεταδοτική ασθένεια που σήμερα αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με φαρμακευτική αγωγή, προκαλούσε άλλοτε τρόμο στην κοινωνία και οδηγούσε τους πάσχοντες στο περιθώριο. Άνθρωποι στιγματίστηκαν, υπέφεραν και πέθαναν μόνοι στα σανατόρια, παραμένοντας ακόμη και μετά θάνατον αζήτητοι και ανώνυμοι.

Το Σανατόριο Ρόδου λειτούργησε 23 χρόνια, από τον Αύγουστο του 1947 έως τον Αύγουστο του 1970.

Με την προβολή αυτής της εκπομπής, την κυκλοφορία του βιβλίου και την έκθεση ντοκουμέντων στον ίδιο χώρο, συνάγεται και ένα άλλο εξίσου σπουδαίο ζήτημα. Όταν το κράτος των Αθηνών είναι ανίκανο να συντηρήσει (και όχι να κερδοσκοπήσει) την ακίνητη περιουσία του ροδιακού λαού, και που χρόνο με τον χρόνο καταρρέει, γκρεμίζεται, καταστρέφεται, δεν πρέπει εμείς οι ενεργοί πολίτες να εκδηλώσουμε την αντίδρασή μας και να προβάλλουμε τις απόψεις μας;