Μια συγκλονιστική μαρτυρία για τις διώξεις στα Δωδεκάνησα και ιδιαίτερα στην Κάρπαθο (Φεβρουάριος 1938)

Rodiaki NewsRoom

Η εφημερίδα Dodecanesian και το άρθρο «News from the Islands»

Συλλογή του
Ιωάννη Β. Βασιλάκη

Η εφημερίδα Dodecanesian αποτέλεσε το επίσημο όργανο της Δωδεκανησιακής Νεολαίας Αμερικής (Dodecanesian League of America), μιας οργάνωσης που ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη το 1934 με σκοπό να προβάλλει διεθνώς το Δωδεκανησιακό Ζήτημα και να στηρίξει τον αγώνα για την απελευθέρωση των νησιών από την ιταλική κατοχή.

Κυκλοφόρησε από τον Οκτώβριο του 1934 έως τον Μάιο του 1941, αρχικά στην ελληνική και στη συνέχεια κυρίως στην αγγλική γλώσσα, απευθυνόμενη τόσο στους Ελληνοαμερικανούς όσο και στην αμερικανική κοινή γνώμη. Μέσα από άρθρα, επιστολές, μαρτυρίες και φωτογραφίες κατέγραφε τις διώξεις των Δωδεκανησίων και προσπαθούσε να ευαισθητοποιήσει τον διεθνή παράγοντα απέναντι στην πολιτική εξιταλισμού που εφάρμοζε το φασιστικό καθεστώς στα νησιά.

Ένα από τα σημαντικότερα δημοσιεύματα της εφημερίδας είναι το άρθρο «News from the Islands», που δημοσιεύθηκε στο τεύχος 37, τον Φεβρουάριο του 1938. Πρόκειται για μια πρωτογενή μαρτυρία, γραμμένη λίγες μόλις εβδομάδες μετά τα γεγονότα που περιγράφει, γεγονός που της προσδίδει ιδιαίτερη ιστορική αξία.

Το άρθρο ξεκινά με την περιγραφή της υπόθεσης των αδελφών Νικολάου και Δημητρίου Μοραΐτη από τη Σύμη. Οι ιταλικές αρχές τούς διέταξαν να καταταγούν στο σώμα των λεγόμενων «εθελοντών», το οποίο συγκροτούσε η φασιστική Ιταλία για να πολεμήσει στο πλευρό του στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο.

Οι δύο νέοι αρνήθηκαν να καταταγούν, δηλώνοντας ότι ήταν υπήκοοι της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Όταν αντιλήφθηκαν ότι η επιστράτευσή τους ήταν αναπόφευκτη, διέφυγαν νύχτα με μια μικρή κωπήλατη βάρκα προς τα μικρασιατικά παράλια. Μετά από δεκαοκτώ ώρες κωπηλασίας συνελήφθησαν από την τουρκική ακτοφυλακή, μεταφέρθηκαν στη Μαρμαρίδα και, με τη συνδρομή του βρετανικού προξενείου, οδηγήθηκαν στην Κύπρο. Εκεί δήλωσαν ότι προτιμούσαν «να είχαν πεθάνει στον βυθό της θάλασσας παρά να πολεμήσουν στην Ισπανία για τον φασίστα Φράνκο».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το τμήμα του άρθρου που αφορά την Κάρπαθο. Η εφημερίδα αναφέρει ότι το νησί βρισκόταν υπό καθεστώς τρομοκρατίας από τις ιταλικές αρχές. Στις 4 Ιανουαρίου 1938 συνελήφθη ο Σταμάτιος Καπετανάκης, διευθυντής του Γυμνασίου Καρπάθου, επειδή δίδασκε στους μαθητές του την ελληνική γλώσσα αντί της ιταλικής. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, μεταφέρθηκε στη Ρόδο, ενώ η μετέπειτα τύχη του παρέμενε άγνωστη.

Στη συνέχεια το άρθρο αναφέρει ότι ο Ιωάννης Καμπουράκης, μαζί με τη σύζυγό του και τα επτά παιδιά τους, εξορίστηκε από την Κάρπαθο στην Ελλάδα. Η δημοσίευση συνοδεύεται από φωτογραφία της οικογένειας, με τη χαρακτηριστική λεζάντα: «Ο κ. John Campourakis, ο οποίος εξορίστηκε από την Κάρπαθο μαζί με ολόκληρη την οικογένειά του». Η φωτογραφία αυτή αποτελεί σήμερα ένα από τα ελάχιστα γνωστά φωτογραφικά τεκμήρια των διώξεων που πραγματοποιήθηκαν στην Κάρπαθο κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας.

Το ίδιο δημοσίευμα καταγράφει ακόμη την εξορία του Βασιλείου Παλλικαρά μαζί με τη σύζυγό του, καθώς και των Αμερικανών πολιτών Καρπαθιακής καταγωγής Γεωργίου Μικροπανδρεμένου και Κωνσταντίνου Φράγκου. Οι αναφορές αυτές αποδεικνύουν ότι τα μέτρα των ιταλικών αρχών δεν περιορίζονταν μόνο στους μόνιμους κατοίκους του νησιού, αλλά επεκτείνονταν και σε πρόσωπα με διεθνείς δεσμούς ή ξένη υπηκοότητα.

Το άρθρο συνεχίζει με την περιγραφή της γενικότερης κατάστασης στα Δωδεκάνησα. Αναφέρει ότι οι ιταλικές αρχές διέταξαν το κλείσιμο ελληνικών και τουρκικών επιχειρήσεων στη Ρόδο και ότι, με διάταγμα του Γενικού Κυβερνήτη των Δωδεκανήσων, επιβλήθηκε υποχρεωτική στρατιωτική θητεία σε όλους τους Έλληνες ηλικίας από 20 έως 40 ετών. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η εφημερίδα, ήταν η πρώτη φορά στη μακραίωνη ιστορία των Δωδεκανησίων που υποχρεώνονταν να υπηρετήσουν σε ξένο στρατό, γεγονός που προκάλεσε φυγές κατοίκων προς τη Σμύρνη και τον Πειραιά.

Το άρθρο ολοκληρώνεται με την αναφορά στις πρωτοβουλίες των Δωδεκανησίων της Ελλάδας και της Αμερικής να ενημερώσουν τη διεθνή κοινή γνώμη για τις διώξεις στα νησιά. Συγκροτήθηκε επιτροπή καθηγητών και επιστημόνων, η οποία ανέλαβε να παρουσιάσει τα γεγονότα στις κυβερνήσεις της Ευρώπης και να αποστείλει αντιπροσωπεία στην Κοινωνία των Εθνών, ώστε να γνωστοποιηθούν οι συνθήκες που επικρατούσαν στα ελληνικά νησιά υπό ιταλική κατοχή.

Το «News from the Islands» αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες δημοσιευμένες πρωτογενείς πηγές για τα γεγονότα του 1938. Η αξία του δεν περιορίζεται μόνο στις πληροφορίες που παρέχει, αλλά και στο γεγονός ότι δημοσιεύθηκε την εποχή που εκτυλίσσονταν τα γεγονότα, κατονομάζοντας πρόσωπα, περιγράφοντας συγκεκριμένα περιστατικά και συνοδεύοντας τις αναφορές του με φωτογραφικό υλικό.

Για την ιστορία της Καρπάθου, οι αναφορές στον Σταμάτιο Καπετανάκη, στον Ιωάννη Καμπουράκη και στις εξορίες των κατοίκων του νησιού αποτελούν πολύτιμες ιστορικές μαρτυρίες που φωτίζουν μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιταλικής κατοχής.