Γιώργος Χατζημάρκος: «Η γαστρονομία είναι ο τρόπος να δείξουμε στον κόσμο τι μπορούν να πετύχουν τα νησιά μας»

Rodiaki NewsRoom

Λίγους μήνες πριν η διεθνής επιτροπή αξιολόγησης επισκεφθεί τα νησιά για να κρίνει την υποψηφιότητα του Νοτίου Αιγαίου ως Παγκόσμιας Περιφέρειας Γαστρονομίας 2028, η πρώτη Περιφέρεια της χώρας που διεκδικεί τον διεθνή αυτό τίτλο ανοίγει έναν νέο κύκλο εξωστρέφειας για τη γαστρονομική της ταυτότητα. Ο Περιφερειάρχης Γιώργος Χατζημάρκος μιλά για ένα στοίχημα που ξεπερνά την προβολή ενός προορισμού.

Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου διεκδικεί τον τίτλο της Παγκόσμιας Περιφέρειας Γαστρονομίας 2028. Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά αυτή η υποψηφιότητα;

Δεν είναι μια ακόμη διάκριση στον κατάλογο των επιτυχιών μας. Είναι εργαλείο στρατηγικής ανάπτυξης και, ταυτόχρονα, ευκαιρία να δείξουμε αυτό που εμείς γνωρίζουμε καλά εδώ και χρόνια: ότι τα νησιά μας δεν είναι απλώς όμορφοι προορισμοί, αλλά ζωντανές κοινωνίες με ιστορία, γνώση και δημιουργικότητα.

Το Νότιο Αιγαίο έμαθε να μετατρέπει τις προκλήσεις σε δύναμη. Η νησιωτικότητα, η μικρή κλίμακα, η απόσταση από τα μεγάλα κέντρα —όσα μέχρι και την προηγούμενη δεκαετία αντιμετωπίζονταν μόνο ως μειονεκτήματα— σήμερα αποτελούν πεδίο καινοτομίας. Περάσαμε από αλλεπάλληλες κρίσεις κι αποδείξαμε πως ξέρουμε να προσαρμοζόμαστε, να πρωτοπορούμε, να χαράζουμε δικό μας δρόμο.

Από την πρώτη στιγμή επενδύσαμε σε ένα ενιαίο οικοσύστημα που συνδέει το περιβάλλον, τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και τον τουρισμό. Γιατί η γαστρονομία δεν σταματά στο τραπέζι· είναι η σχέση μας με τη γη και τη θάλασσα, η φιλοξενία μας, τελικά η ταυτότητά μας. Το Νότιο Αιγαίο ήταν η πρώτη Περιφέρεια στην Ελλάδα που οργάνωσε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ανάδειξης της τοπικής γαστρονομίας μέσα από το Aegean Cuisine, και η πρώτη Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας το 2019. Σήμερα κάνουμε ένα βήμα παραπέρα: δεν κοιτάμε μόνο από πού ερχόμαστε, κοιτάμε κυρίως προς τα πού πάμε.

Το 2019 είχατε ήδη ανακηρυχθεί Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας. Τι άλλαξε από τότε και τι κάνει τη σημερινή υποψηφιότητα πιο ώριμη;

Το 2019 ήταν μια στιγμή αναγνώρισης, η στιγμή που το Νότιο Αιγαίο κοίταξε τον εαυτό του στον καθρέφτη και συνειδητοποίησε τον πλούτο που κρατούσε. Αναδείξαμε προϊόντα, ιστορίες, ανθρώπους που για γενιές κρατούσαν ζωντανή μια μοναδική σχέση με τον τόπο τους.

Η μεγαλύτερη κληρονομιά, όμως, δεν ήταν ο τίτλος. Ήταν η κουλτούρα συνεργασίας που γεννήθηκε τότε: παραγωγοί, επιχειρηματίες της φιλοξενίας, σεφ, εκπαιδευτικοί, φορείς κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και άρχισαν να σχεδιάζουν μαζί. Αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό μάθημα για το μέλλον: κανείς δεν προχωρά μόνος του σε αυτό το εγχείρημα.

Η νέα υποψηφιότητα δεν αφορά μόνο την ανάδειξη της κληρονομιάς μας· αφορά τη δημιουργία της επόμενης ημέρας. Στο Bid Book που καταθέσαμε για να αξιολογηθούμε, το αποτυπώνουμε ξεκάθαρα: περνάμε από το «Ancient Pride» στο «Future Legacy». Από την υπερηφάνεια για ό,τι κληρονομήσαμε, στη δημιουργία μιας παρακαταθήκης για τις επόμενες γενιές. Φιλοδοξία μας είναι το Νότιο Αιγαίο να γίνει σημείο αναφοράς για κάθε νησιωτική περιοχή στον κόσμο και η απόδειξη πως τα νησιά δεν χρειάζονται εξαιρέσεις, χρειάζονται τις κατάλληλες πολιτικές για να ευημερούν και να προοδεύουν.

Οι παραγωγοί των νησιών παλεύουν με το κόστος παραγωγής και την κλιματική κρίση. Πώς διασφαλίζετε τη συνέχεια του πρωτογενούς τομέα, ώστε η νέα γενιά να τον δει ως ελκυστική επιλογή;

Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο οικονομική· είναι βαθιά κοινωνική. Είναι να κρατήσουμε τους ανθρώπους στη γη, στη θάλασσα, στο χωράφι, και να πείσουμε τη νέα γενιά ότι αυτά τα επαγγέλματα δεν ανήκουν στο παρελθόν αλλά στο μέλλον της.

Οι παραγωγοί μας νιώθουν τις ίδιες πιέσεις με ολόκληρη την κοινωνία —ενεργειακό κόστος, πληθωρισμό, συνέπειες της κλιματικής αλλαγής— μόνο που στα νησιά όλα αυτά βαραίνουν περισσότερο λόγω κλίμακας και γεωγραφίας. Η δική μας απάντηση είναι να ξαναγίνει ελκυστικός ο πρωτογενής τομέας μέσα από γνώση, εκπαίδευση, νέες δεξιότητες, σύνδεση με την αγορά.

Μέσα από προγράμματα όπως το Aegean Skills και το South Aegean Open Farms οργανώνουμε σεμινάρια μάρκετινγκ για παραγωγούς που θέλουν να ανοίξουν τις μονάδες τους σε επισκέπτες. Στόχος δεν είναι μόνο να παράγει κανείς ένα εξαιρετικό προϊόν, αλλά να ξέρει να αφηγηθεί την ιστορία του, να χτίσει μια εμπειρία γύρω από αυτό, να συνδεθεί με τον επισκέπτη. Παράλληλα ετοιμάζουμε το Aegean Youth Lab, μια νέα πρωτοβουλία που φέρνει τη νέα γενιά πιο κοντά στις δυνατότητες του τόπου τους, μέσα από εκπαίδευση και ενθάρρυνση της καινοτομίας στην αγροδιατροφή, τη γαστρονομία, τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Θέλουμε τα παιδιά μας να ξέρουν ότι η γαστρονομία ξεκινά πολύ πριν από την κουζίνα —στο χωράφι, στο αμπέλι, στη θάλασσα. Εκεί βρίσκεται η πραγματική μας δύναμη. Η επιτυχία μιας νησιωτικής Περιφέρειας δεν μετριέται μόνο από τους επισκέπτες που προσελκύει, αλλά και από τους νέους ανθρώπους που καταφέρνει να κρατήσει κοντά της.

Η βιωσιμότητα είναι κεντρικός άξονας της υποψηφιότητας. Πώς γίνεται το Νότιο Αιγαίο πρότυπο μιας γαστρονομίας που σέβεται το περιβάλλον;

Η βιωσιμότητα δεν είναι για εμάς νέα τάση· είναι τρόπος ζωής που τα νησιά μας γνωρίζουν εδώ και αιώνες. Οι άνθρωποι του Αιγαίου έμαθαν να ζουν με το μέτρο, να αξιοποιούν κάθε πόρο, να δημιουργούν με ό,τι τους δίνει ο τόπος, με τα «βρισκούμενα».

Σήμερα, αυτή η παραδοσιακή σοφία συναντά τη σύγχρονη καινοτομία. Το Νότιο Αιγαίο έχει γίνει εργαστήρι εφαρμογής πολιτικών βιωσιμότητας, από την κυκλική οικονομία και την οικιακή κομποστοποίηση μέχρι εμβληματικές πρωτοβουλίες όπως το Tilos Just Go Zero. Αποδεικνύουμε ότι ακόμη και μικρές νησιωτικές κοινωνίες μπορούν να προτείνουν λύσεις με παγκόσμιο ενδιαφέρον. Αυτό είναι το πλεονέκτημα των νησιών: επειδή λειτουργούν σε μικρή κλίμακα, δοκιμάζουν, καινοτομούν, προσαρμόζονται γρήγορα. Είναι τα φυσικά εργαστήρια του μέλλοντος.

Δεν υπάρχει ποιοτικό προϊόν χωρίς υγιή γη και θάλασσα, ούτε πολιτισμός χωρίς σεβασμό στους φυσικούς πόρους. Γι’ αυτό η δική μας πρόταση συνδέει άρρηκτα τη γαστρονομία με την πράσινη μετάβαση και την ανθεκτικότητα.

Το Bid Book αποτυπώνει το όραμα της Περιφέρειας. Ποια στοιχεία θεωρείτε ότι δείχνουν καλύτερα τη μοναδικότητα του Νοτίου Αιγαίου;

Το Bid Book δεν είναι απλώς φάκελος υποψηφιότητας· είναι η καταγραφή μιας διαδρομής και συνάμα οδικός χάρτης για το μέλλον. Η μοναδικότητά μας βρίσκεται σε κάτι βαθύτερο από τα ίδια τα προϊόντα. Βρίσκεται στη σχέση του ανθρώπου με τον τόπο.

Η κουζίνα του Αιγαίου είναι η ανάγκη που έγινε σοφία: η σοφία του μέτρου του Κλεόβουλου, η αντίληψη του Ιπποκράτη πως η τροφή είναι φάρμακο. Είναι το άνυδρο έδαφος που, αντί να περιορίσει την παραγωγή, γέννησε προϊόντα με ξεχωριστή ένταση και ταυτότητα. Είναι κι η ποικιλομορφία ενός ολόκληρου αρχιπελάγους —το «Αρχιπέλαγος 50» δεν είναι ένας αριθμός, είναι πενήντα διαφορετικές ιστορίες, πενήντα τοπία, πενήντα εκφράσεις του ίδιου πολιτισμού. Αυτή είναι η δύναμή μας: η ενότητα μέσα από τη διαφορετικότητα, η συμφωνία του Αιγαίου.

Μέρος της πρότασης είναι κι ένα αρχείο γαστρονομικής κληρονομιάς. Πόσο σημαντική είναι η καταγραφή αυτής της γνώσης πριν χαθεί; Και πώς βλέπετε τον ρόλο του Νοτίου Αιγαίου σε ένα διεθνές δίκτυο νησιωτικών περιφερειών;

Κάθε τόπος έχει μνήμη, κι η γαστρονομία είναι από τους πιο ζωντανούς τρόπους με τους οποίους αυτή περνά από γενιά σε γενιά. Έχουμε χρέος να καταγράψουμε αυτόν τον πλούτο —όχι για να τον κλείσουμε στο παρελθόν, αλλά για να τον δώσουμε στους νεότερους ως βάση για να δημιουργήσουν. Σε μια εποχή που η εικόνα και η πληροφορία κυκλοφορούν με πρωτοφανή ταχύτητα, οι νέοι χρειάζονται περισσότερο από ποτέ τις ρίζες τους για να χτίσουν το καινούργιο. Το αρχείο θα είναι γέφυρα ανάμεσα στη μνήμη και στο μέλλον. Θα σώσει ιστορίες, τεχνικές, γεύσεις που αλλιώς θα χάνονταν. Γιατί ένας τόπος χωρίς μνήμη δεν μπορεί να σχεδιάσει με αυτοπεποίθηση το αύριό του.

Όσο για το διεθνές δίκτυο, η φιλοδοξία μας είναι ξεκάθαρη: το Νότιο Αιγαίο να μη συμμετέχει απλώς στη συζήτηση για τη νησιωτικότητα, αλλά να τη διαμορφώνει. Οι νησιωτικές περιοχές παγκοσμίως μοιράζονται τις ίδιες προκλήσεις —κλιματική κρίση, διαχείριση πόρων, δημογραφική πίεση, κόστος μεταφορών— κι εμείς τις ζούμε καθημερινά, όχι θεωρητικά. Γι’ αυτό επενδύσαμε σε ένα μοντέλο που μετατρέπει την πρόκληση σε πεδίο καινοτομίας. Η Διακήρυξη της Ρόδου, που υιοθετήθηκε από σημαντικούς ευρωπαϊκούς φορείς του τουρισμού, απέδειξε ήδη ότι το Νότιο Αιγαίο μπορεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα διαλόγου για το μέλλον των νησιωτικών κοινωνιών. Πιστεύω πως η γαστρονομία είναι ένας από τους πιο δυνατούς τρόπους να συνδεθούν άνθρωποι, πολιτισμοί, τόποι.

Η διεθνής επιτροπή αξιολόγησης θα επισκεφθεί το φθινόπωρο τα νησιά. Αν μπορούσατε να τη συνοδεύσετε προσωπικά σε μία μόνο διαδρομή, τι θα διαλέγατε να της δείξετε;

Δεν θα διάλεγα έναν προορισμό. Θα διάλεγα ανθρώπους. Θα ξεκινούσαμε πριν ξημερώσει, με έναν ψαρά που γυρίζει από τη θάλασσα. Ύστερα θα πηγαίναμε σε έναν παραγωγό που δουλεύει ένα άνυδρο κομμάτι γης κι ωστόσο βγάζει προϊόντα με μοναδική ταυτότητα· ανθρώπους που δεν βλέπουν την παράδοση σαν κάτι στατικό, αλλά σαν γνώση που συνεχώς εξελίσσεται. Και το βράδυ θα καθόμασταν όλοι μαζί σε ένα τραπέζι, με μια γιαγιά που κρατά ζωντανή μια συνταγή γενεών κι έναν νέο σεφ που τη μεταφράζει με σημερινό βλέμμα.

Γιατί αυτό είναι το Νότιο Αιγαίο. Όχι μόνο οι γεύσεις του —οι άνθρωποί του. Η συνέχεια ανάμεσα στο χθες και στο αύριο. Όποιος καταλάβει αυτή την αλυσίδα, τη φύση, τον άνθρωπο, την παραγωγή, τη μνήμη, τη δημιουργία, έχει καταλάβει πραγματικά τα νησιά μας.

Λέγεται πως η Περιφέρεια δεν διεκδικεί απλώς έναν ακόμη τίτλο, αλλά έναν νέο ρόλο στον παγκόσμιο γαστρονομικό χάρτη. Πώς θα θέλατε να έχει αλλάξει η εικόνα των νησιών ως το 2028;

Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι ο τίτλος. Είναι να αποδείξουμε πως η γαστρονομία μπορεί να γίνει πολιτική για τον άνθρωπο, την οικονομία, το περιβάλλον, τον πολιτισμό —όχι μόνο στοιχείο εμπειρίας για τον επισκέπτη, αλλά μοχλός ευημερίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Μπορεί να στηρίξει τους παραγωγούς μας, να ανοίξει ευκαιρίες στους νέους, να προστατεύσει την πολιτιστική μας κληρονομιά, να ισορροπήσει με το φυσικό περιβάλλον.

Το Νότιο Αιγαίο πέρασε μέσα από διαδοχικές κρίσεις κι απέδειξε την αντοχή του. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Δεν συμβιβαζόμαστε στην προσαρμογή, αλλά διαμορφώνουμε το μέλλον μας. Διαμορφώνουμε τις εξελίξεις. Θέλω, όταν κάποιος οπουδήποτε στον κόσμο ακούει «Νότιο Αιγαίο», να μη σκέφτεται μόνο όμορφα νησιά, αλλά μια Περιφέρεια που απέδειξε πως ακόμη κι οι μικρές, απομακρυσμένες νησιωτικές κοινωνίες μπορούν να ηγηθούν στις μεγάλες συζητήσεις της εποχής μας —στη βιωσιμότητα, στην καινοτομία, στην ποιότητα ζωής.

Αν το πετύχουμε αυτό, δεν θα έχουμε απλώς κερδίσει έναν τίτλο. Θα έχουμε δημιουργήσει ένα πρότυπο. Γιατί η διεθνής ηγεσία δεν κατακτιέται επειδή είσαι μεγαλύτερος από τους άλλους. Κατακτιέται όταν έχεις το θάρρος να δείξεις πρώτος τον δρόμο.

tovima.gr