Από το case study στο μοντέλο: Τι μας διδάσκει η Τήλος

Rodiaki NewsRoom

πραγματική πρόκληση της πράσινης μετάβασης δεν είναι να δημιουργούμε διαρκώς νέες πιλοτικές εφαρμογές. Είναι να αναγνωρίζουμε ποιες από αυτές λειτουργούν, να κατανοούμε γιατί πέτυχαν και να μετατρέπουμε την εμπειρία που παρήγαγαν σε γνώση που μπορεί να αξιοποιηθεί ξανά. Αυτό ακριβώς κάνει ενδιαφέρουσα την περίπτωση της Τήλου.

Το νησί των Δωδεκανήσων δεν αποτελεί πλέον μόνο ένα εντυπωσιακό περιβαλλοντικό case study. Μέσα από το πρόγραμμα Just Go Zero Tilos δημιουργήθηκε στην πράξη ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης μηδενικών αποβλήτων, το οποίο άλλαξε όχι μόνο τον τρόπο συλλογής και επεξεργασίας των απορριμμάτων, αλλά και τη σχέση μιας ολόκληρης τοπικής κοινωνίας με αυτά. Το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο. Ένα νησί που πριν από λίγα χρόνια έθαβε το μεγαλύτερο μέρος των απορριμμάτων του έχει σήμερα κλείσει τον ΧΥΤΑ του και έχει γίνει το πρώτο πιστοποιημένο νησί μηδενικών αποβλήτων στον κόσμο. Τίποτα δεν θάβεται πια: το 90% των απορριμμάτων ανακτάται και επιστρέφει στην κυκλική οικονομία, ενώ το υπόλοιπο 10% αξιοποιείται ως εναλλακτικό καύσιμο.

Η γνώση πίσω από τους αριθμούς

Ίσως, όμως, η σημαντικότερη παρακαταθήκη της Τήλου να μην είναι οι αριθμοί. Είναι η γνώση που αποκτήθηκε για το πώς ένα τέτοιο σύστημα μπορεί πράγματι να λειτουργήσει.

Γιατί η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία δεν είναι πρωτίστως ζήτημα κάδων, εγκαταστάσεων ή τεχνολογίας. Είναι ζήτημα ανθρώπων και σχεδιασμού. Απαιτεί να γνωρίζεις πώς οργανώνεται η συλλογή στην πηγή, πώς εκπαιδεύεται μια τοπική κοινωνία, πώς εντάσσονται οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες και πώς συνεργάζονται διαφορετικά επίπεδα της Αυτοδιοίκησης.

Στην Τήλο, νοικοκυριά και επιχειρήσεις διαχωρίζουν τα απορρίμματά τους και η συλλογή πραγματοποιείται πόρτα πόρτα. Το σύστημα προϋποθέτει συνεπώς κάτι πολύ περισσότερο από μια διαφορετική υποδομή: μια διαφορετική καθημερινή συμπεριφορά από μια ολόκληρη κοινωνία. Και αυτό είναι ίσως το στοιχείο που έχει τη μεγαλύτερη αξία όταν τίθεται το ερώτημα της επέκτασης.

Από το πιλοτικό πρόγραμμα στα 61 νησιά

Ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, Πρόεδρος της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας και Πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Γιώργος Χατζημάρκος, έχει χαρακτηρίσει την Τήλο «πιλότο για όλα τα νησιά», ανακοινώνοντας ότι το μοντέλο που εφαρμόστηκε εκεί πρόκειται να μεταφερθεί και σε άλλα νησιά της χώρας.

Στα μικρότερα, με πληθυσμό έως 1.400 κατοίκους, προβλέπεται να εφαρμοστεί το μοντέλο της Τήλου, ενώ για τα νησιά από 1.400 έως 10.000 κατοίκους έχει αναφερθεί ένα διαφορετικό, πιο «ελαφρύ» μοντέλο, προσαρμοσμένο στο μέγεθος και στις ανάγκες τους.

Η προοπτική αυτή μεταφέρει πλέον τη συζήτηση από την επιτυχία ενός συγκεκριμένου προγράμματος σε ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: πώς κλιμακώνεται ένα μοντέλο χωρίς να χαθούν εκείνα ακριβώς τα χαρακτηριστικά που το έκαναν επιτυχημένο;

Η κλιμάκωση δεν σημαίνει αντιγραφή

Κάθε νησί έχει διαφορετική γεωγραφία, τουριστική πίεση, οικονομική δραστηριότητα, διαθέσιμες υποδομές και διαφορετικές ανάγκες. Η μεταφορά ενός επιτυχημένου μοντέλου δεν μπορεί επομένως να σημαίνει την πιστή αναπαραγωγή του.

Αυτό που μπορεί να μεταφερθεί είναι η γνώση: οι αρχές σχεδιασμού, οι διαδικασίες, τα δεδομένα και η εμπειρία από όσα λειτούργησαν και όσα χρειάστηκε να προσαρμοστούν.

Σε αυτή τη μετάβαση, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου καλούνται να μεταφέρουν την εμπειρία ενός επιτυχημένου πιλοτικού εγχειρήματος σε ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον, όπου το ίδιο μοντέλο θα πρέπει να προσαρμοστεί στις ιδιαιτερότητες διαφορετικών νησιών. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό μάθημα της Τήλου.

Στην πράσινη μετάβαση, η καινοτομία δεν ολοκληρώνεται όταν ένα πιλοτικό πρόγραμμα πετυχαίνει. Ολοκληρώνεται όταν η γνώση που δημιούργησε μπορεί να εξελιχθεί, να προσαρμοστεί και να γίνει μέρος μιας νέας κανονικότητας. Η σημαντικότερη κληρονομιά της Τήλου, επομένως, μπορεί να μην είναι μόνο ότι έγινε το πρώτο πιστοποιημένο νησί μηδενικών αποβλήτων στον κόσμο. Μπορεί να είναι ότι έδειξε πώς ένα μικρό νησί μπορεί να λειτουργήσει ως εργαστήριο λύσεων για πολύ μεγαλύτερες προκλήσεις.

kathimerini.gr