Μανώλης Κασσώτης: Νωπές οι μνήμες από την Επανάσταση της 5ης Οκτωβρίου 1944

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανώλης Κασσώτης
στο anamniseis.net

Έχουν περάσει 82 χρόνια από την 5η Οκτωβρίου 1944, και οι απανταχού Καρπάθιοι συνεχίζουν με τον ίδιο πατριωτικό ενθουσιασμό να γιορτάζουν την ιστορική αυτή μέρα, στις Μενετές, στην Αρκάσα, στο Απέρι, στην Βωλάδα, στην Όλυμπο και στον Πειραιά.

Στις παιδικές μου αναμνήσεις μένουν ανεξίτηλα τα γεγονότα που μεσολάβησαν από την αποχώρηση των Γερμανών στις 4 Οκτωβρίου, μέχρι την άφιξη των Άγγλων στις 17 Οκτωβρίου. Επίσης δεν ξεχνώ τον πρώτο πανηγυρικό εορτασμό, στις 5 Οκτωβρίου 1945, που η δασκάλα μας Φωτεινή Πιττά μας πήρε περπατητά στις Μενετές και ακούσαμε τον διευθυντή του σχολείου μας Βάσο Οικονομίδη. Ακόμα και σήμερα αντηχεί στ’ αυτιά μου η ομιλία του.

Μετά την αναγνώριση της 5ης Οκτωβρίου ως τοπικής εθνικής εορτής στις 11 Μαρτίου 1969, από την Ελληνική Κυβέρνηση, κυβερνητικοί αξιωματούχοι, μέχρι και Πρόεδροι της Δημοκρατίας, συμμετέχουν στις εορταστικές εκδηλώσεις στην Κάρπαθο. Tο 1970 η Καρπαθιακή Ομοσπονδία, επί προεδρίας του Νικολάου Λαδή και με κύριο ομιλητή τον ιατρό Ηλία Χωρατατζή, γιόρτασε στην Αμερική την 26η επέτειο της 5ης Οκτωβρίου 1944.

Εφέτος στην εορταστική εκδήλωση που έγινε στις Μενετές στις 5 Οκτωβρίου, παρευρέθηκε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, του οποίου η αντιφώνηση ήταν εμπεριστατωμένη και ενδιαφέρουσα. Ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος τέλεσε αρχιερατική λειτουργία και δοξολογία την εκκλησία των Μενετών.

Επίσης στις 4 Οκτωβρίου, για τρίτη χρονιά, πραγματοποιήθηκε στις Μενετές ημερήσια επιστημονική συνεδρία, με ανακοινώσεις στα ιστορικά γεγονότα της εποχής. Την οργάνωση ανέλαβε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Μηνάς Αλεξιάδης, και εκτός αυτού παρουσίασαν τις ανακοινώσεις τους ο πρώην δήμαρχος Καρπάθου Μιχάλης Ιωαννίδης και ο ιστορικός ερευνητής Γιώργος Τσαμπανάκης.

Η ημερήσια επιστημονική συνεδρία, προβλέπεται να συνεχιστεί και στις επόμενες εορταστικές εκδηλώσεις της ιστορικής επετείου, με την συμμετοχή πανεπιστημιακών καθηγητών, και πιστεύουμε να επεκταθεί και στις απόψεις των άλλων εθνοτήτων για τα γεγονότα της 5ης Οκτωβρίου 1944: Δηλαδή, να γίνει γνωστό το πως είδαν οι Ιταλοί, Γερμανοί και Άγγλοι, από την δική τους μεριά, την Επανάσταση της 5ης Οκτωβρίου. Ευτυχώς, επ’ αυτού, υπάρχουν αρκετά ντοκουμέντα, που μπορούν ερευνηθούν.

Μετά το τέλος του πολέμου, τους Ιταλούς που υπηρέτησαν στην Κάρπαθο στο διάστημα της Γερμανικής κατοχής, οι Άγγλοι τους πήραν αιχμαλώτους στην Αίγυπτο, και μετά την επιστροφή τους στην Ιταλία, έπρεπε να απολογηθούν, επειδή θεωρούνταν οπαδοί της Italian Social Republic (φασιστικής κυβέρνησης του Μουσολίνι στην Βόρειο Ιταλία). Στα Ιταλικά αρχεία, μεταξύ των άλλων, υπάρχουν οι απολογίες των εξής Αξιωματικών:

- Λοχαγός Armanto Amenduni αξιωματικός όλμων. Μετά την αναχώρηση του συνταγματάρχη Francesco Impiani στις 8 Φεβρουαρίου 1944, ανέλαβε, τυπικά, πολιτικός διοικητής της Καρπάθου κι έμενε στο Απέρι, στην συνοικία της Βαλαντού.

- Υπολοχαγός Ennio Grimaldi. Υπηρέτησε λογιστής στη Compagnia Comando (Λόχος Διοίκησης) στα Πηγάδια, και μετά την άφιξη των Γερμανών διορίστηκε τυπικά, από τον συνταγματάρχη Francesco Impiani, ως γραμματέας των Ιταλικών σχολείων, αν και δεν λειτουργούσαν. Έμενε στο Απέρι, στην συνοικία των Λώρων.

- Υπολοχαγός Antonio De Carlo. Διηύθυνε την τροφοδοσία των Ιταλών κι ήταν παντρεμένος με την Φραγκό Σαφή, υιοθετημένη κόρη του Γεωργίου Ματσάκη. Έμενε στα Πηγάδια, όπου βρισκόντουσαν οι αποθήκες τροφίμων που είχαν απομείνει, μετά την αποχώρηση όλων σχεδόν των Ιταλών.

• Maresciallo Enrico Penna. Μετά την άφιξη των Γερμανών, όπως και επί Ιταλοκρατίας, διεύθυνε τον αστυνομικό σταθμό στα Πηγάδια. Υπάρχει και επιστολή του Penna, που μετά τον πόλεμο έστειλε στον Maresciallo Alexandro Cavalaro, όπου περιγράφει τα γεγονότα που ακολούθησαν μετά την αποχώρηση των Γερμανών.

Επίσης στο ιταλικό αρχείο Ufficio Procedimenti Contro Criminali Di Guerra Tedeshi (Γραφείο Διαδικασιών κατά Γερμανών Εγκληματιών Πολέμου) υπάρχει αναφορά του συνταγματάρχη Impianti που περιγράφει την κατάσταση των Ιταλών μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου 1944, που έφυγε από την Κάρπαθο.

Από γερμανικής πλευράς, μεταξύ των άλλων, υπάρχουν και οι αρχειακές πληροφορίες:
Του υπολοχαγού Hans Vogeler, σχετικά με τα γεγονότα της αποχώρησης των Γερμανών στις 4 Οκτωβρίου 1944.
Οι 12 Γερμανοί λιποτάκτες στρατιώτες, που δεν αποχώρησαν από την Κάρπαθο στις 4 Οκτωβρίου 1944 πήγαν στις Μενετές με τους επαναστάτες. Αλλά, μετά την επιστροφή τους στην Γερμανία έπρεπε να απολογηθούν ως λιποτάκτες. Στο αρχείο του Vogeler υπάρχει η απολογία ενός εξ αυτών, που περιγράφει την κατάσταση που επικρατούσε στις Μενετές.

Αυτή την εποχή ο εγγονός του Hans Vogeler ετοιμάζει σχετική μελέτη που βασίζεται στο αρχειακό υλικό του πάππου του και σχετίζεται με την συμμετοχή του στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μελέτη περιλαμβάνει πληροφορίες που αναφέρονται στην Κάρπαθο.

Από βρετανικής πλευράς υπάρχουν ντοκουμέντα που αναφέρονται στους Καρπάθιους επαναστάτες:
Αναφορά του Assault Force Commander – Commander S.H.Dennis D.S.C., R.N., που έφτασε στην Κάρπαθο με το αντιτορπιλικό Terpsichore στις 17 Οκτωβρίου 1944.
Σύμφωνα με τον Βρετανό υπαξιωματικό Roy Allwright που υπηρετούσε στο γραφείο του Βρετανού Στρατιωτικού Διοικητή της Καρπάθου, υπήρχαν αναφορές Βρετανών αξιωματούχων.

Λοχαγός Charles J. Bonnington, αξιωματικός των πολιτικών υποθέσεων. Αναφέρονται τα ονόματα Καρπαθίων, μεταξύ των οποίων και επαναστατών, που τους ανέθεσε υπηρεσία ή προσέλαβε προς εργασία.

Inspectors MacDonald, Leonard Wolf και Haney, οι οποίοι ανάλαβαν την οργάνωση και διοίκηση της πολιτικής αστυνομίας των Μπιεμέδων (BMA-British Military Administration). Αναφέρονται τα ονόματα των Καρπαθίων που προσελήφθηκαν ως αστυνομικοί, μεταξύ των οποίων και επαναστατών.
Λοχαγός Wuting, που ανέλαβε την οργάνωση και διεύθυνση των δικαστηρίων. Αναφέρονται τα ονόματα των Καρπαθίων που δικάστηκαν, μεταξύ των οποίων και επαναστατών.