Νέα ελληνοτουρκική ένταση για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου

Rodiaki NewsRoom

Σε επιχειρησιακή ετοιμότητα σε όλα τα επίπεδα η Αθήνα

Σε πλήρη εγρήγορση η Αθήνα μετά τις τουρκικές αντιδράσεις και την αποστολή μη επανδρωμένου αεροσκάφους νότια της Καρπάθου. Η επανέναρξη των ερευνών του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», οι αντικρουόμενες NAVTEX και το κρίσιμο γεωπολιτικό διακύβευμα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε μια νέα, ιδιαίτερα κρίσιμη φάση εισέρχεται η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, καθώς η επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών για την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου προκαλεί έντονες αντιδράσεις από την Τουρκία, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις διαφωνίες για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κρήτης, Κάσου, Καρπάθου και Κύπρου βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας σύνθετης διπλωματικής και γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, η οποία δεν αφορά μόνο την υλοποίηση ενός μεγάλου ενεργειακού έργου, αλλά συνδέεται άμεσα με την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo», το οποίο παρέμενε τις προηγούμενες ημέρες στο λιμάνι του Ηρακλείου, είχε προγραμματιστεί να αποπλεύσει χθες, Σάββατο 7 Νοεμβρίου, προκειμένου να ξεκινήσει τις προβλεπόμενες εργασίες βυθομετρικής και γεωφυσικής έρευνας κατά μήκος της διαδρομής του υποθαλάσσιου καλωδίου.

Η κινητοποίηση αυτή πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο περιβάλλον, καθώς η Άγκυρα αντέδρασε στην έκδοση των ελληνικών και κυπριακών NAVTEX, προβάλλοντας εκ νέου τον ισχυρισμό ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, ξεκαθάρισε ότι το έργο θα προχωρήσει σύμφωνα με τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και ότι δεν τίθεται θέμα αναζήτησης τουρκικής άδειας για την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η Κάσος και η Κάρπαθος στο επίκεντρο των εξελίξεων

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά για τα Δωδεκάνησα η γεωγραφική διάσταση της νέας αντιπαράθεσης, καθώς οι περιοχές νότια και ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου αποτελούν κρίσιμα σημεία της διαδρομής του ηλεκτρικού καλωδίου που σχεδιάζεται να συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο.

Πρόκειται για μια θαλάσσια ζώνη με σημαντική στρατηγική βαρύτητα, στην οποία η Τουρκία επιχειρεί εδώ και χρόνια να προωθήσει τις δικές της διεκδικήσεις, αμφισβητώντας την επίδραση ελληνικών νησιών στον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών.

Η περιοχή της Κάσου έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία μετά τα γεγονότα του Ιουλίου του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων κατά τη διάρκεια ερευνών για το ίδιο έργο προκάλεσε σοβαρή ένταση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.

Οι εργασίες εκείνης της περιόδου δεν ολοκληρώθηκαν σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, με αποτέλεσμα η συνέχισή τους να αποκτήσει ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος.

Η επανεμφάνιση ερευνητικού πλοίου στην ίδια ευρύτερη περιοχή, αυτή τη φορά με νέες άδειες και επίσημες αναγγελίες προς τους ναυτιλλομένους, δημιουργεί μια ουσιαστική δοκιμασία για τη δυνατότητα συνέχισης των εργασιών χωρίς νέα επεισόδια.

Για την ελληνική πλευρά, το ζητούμενο δεν περιορίζεται στην τεχνική πρόοδο του έργου. Συνδέεται και με την αποφυγή δημιουργίας προηγουμένων που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από την Τουρκία για τη θεμελίωση αξιώσεων σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών δικαιωμάτων.

Η αντιπαράθεση για τις NAVTEX

Η ένταση εκδηλώθηκε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, όταν η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού, μέσω του σταθμού Ηρακλείου, εξέδωσε τη NAVTEX 1411/26 για τις προγραμματισμένες εργασίες του γαλλικού πλοίου.

Η αναγγελία καλύπτει τη διαδρομή των ερευνών από την περιοχή της Κρήτης προς την Ανατολική Μεσόγειο και έχει χρονική ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027.

Είχε προηγηθεί η ολοκλήρωση των διαδικασιών αδειοδότησης από τις ελληνικές αρχές, έπειτα από σχετικό αίτημα της γαλλικής εταιρείας Nexans, που συμμετέχει στην υλοποίηση του έργου.

Η αρμόδια διυπουργική επιτροπή γνωμοδότησε θετικά και ακολούθησε η υπογραφή της σχετικής απόφασης από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη.

Αντίστοιχη NAVTEX εξέδωσε και η Κυπριακή Δημοκρατία, μέσω του σταθμού της Λάρνακας, για τις περιοχές που εμπίπτουν στη δική της αρμοδιότητα.

Η τουρκική αντίδραση υπήρξε άμεση. Με την αντι-NAVTEX 1105/26, η Άγκυρα αμφισβήτησε τις ελληνικές αναγγελίες, υποστηρίζοντας ότι τμήμα των προβλεπόμενων ερευνών αφορά περιοχές που η ίδια θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι για τις συγκεκριμένες δραστηριότητες θα έπρεπε να είχε προηγηθεί αίτημα άδειας προς τις τουρκικές αρχές.

Η τουρκική επιχειρηματολογία βασίζεται στις μονομερείς συντεταγμένες που είχε καταθέσει η Άγκυρα στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στις 18 Μαρτίου 2020.

Ωστόσο, η μονομερής γνωστοποίηση θαλάσσιων διεκδικήσεων δεν ισοδυναμεί με διεθνώς συμφωνημένη οριοθέτηση ούτε δημιουργεί από μόνη της δικαιώματα έναντι τρίτων κρατών.

Ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται και η ουσία της διαφωνίας. Η Τουρκία επιδιώκει να καταστήσει τη δική της συναίνεση απαραίτητη προϋπόθεση για ερευνητικές δραστηριότητες σε περιοχές που διεκδικεί, ενώ η Αθήνα απορρίπτει οποιαδήποτε τέτοια υποχρέωση.

Τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος νότια της Καρπάθου

Η αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε πάντως στο διπλωματικό επίπεδο, καθώς καταγράφηκε και τουρκική στρατιωτική δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή των σχεδιαζόμενων ερευνών.

Σύμφωνα με πληροφορίες, τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος με διακριτικό VATOZ17 πραγματοποίησε την Παρασκευή επαναλαμβανόμενες πτήσεις επιτήρησης νότια της Καρπάθου, παρακολουθώντας τη θαλάσσια περιοχή από την οποία προβλέπεται να διέλθει το υποθαλάσσιο καλώδιο.

Το αεροσκάφος, το οποίο εκτιμάται ότι ανήκει στον τύπο AKINCI ή ANKA, φέρεται να απογειώθηκε από τη βάση του Ντάλαμαν, με αποστολή την παρακολούθηση της δραστηριότητας στην επιφάνεια της θάλασσας.

Η παρουσία του αξιολογείται με ιδιαίτερη προσοχή από την ελληνική πλευρά, καθώς καταδεικνύει ότι η Άγκυρα επιδιώκει να παρακολουθεί στενά τις κινήσεις που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση.

Η Αθήνα διατηρεί αυξημένη επιχειρησιακή ετοιμότητα, χωρίς ωστόσο να θεωρεί δεδομένο ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες με την αποστολή πολεμικών πλοίων.

Το ενδεχόμενο μιας νέας έντασης, αντίστοιχης με εκείνη του καλοκαιριού του 2024, παραμένει ένα από τα βασικά σενάρια που εξετάζονται.

Η απάντηση της Αθήνας και ο συντονισμός με τη Λευκωσία

Η αντίδραση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών υπήρξε σαφής, με διπλωματικές πηγές να επισημαίνουν ότι οι εργασίες του «Abeille Marengo» θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό της αναδόχου εταιρείας.

«Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών», ήταν το μήνυμα της Αθήνας, που απορρίπτει την τουρκική απαίτηση για προηγούμενη αδειοδότηση.

Παράλληλα, υπήρξε στενός συντονισμός μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, με τηλεφωνική επικοινωνία του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο.

Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η συνέχιση των ερευνών αποτελεί αναγκαίο βήμα τόσο για την ενεργειακή σύνδεση των δύο χωρών όσο και για την αποτροπή μιας πρακτικής κατά την οποία οι μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις θα μπορούσαν να καθορίζουν την πρόοδο διεθνών έργων.

Το νομικό ζήτημα αφορά τη διάκριση ανάμεσα στις θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες και στις εργασίες που συνδέονται με την εγκατάσταση υποθαλάσσιων καλωδίων, καθώς και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών στις αντίστοιχες θαλάσσιες ζώνες. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες εργασίες καλύπτονται από το ισχύον διεθνές δίκαιο και τις αρμοδιότητες της Ελλάδας και της Κύπρου.

Ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη

Το Great Sea Interconnector αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο, με εκτιμώμενο προϋπολογισμό περίπου 1,9 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η ηλεκτρική διασύνδεση προβλέπει την εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος, μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων, που θα ενώσει την Κρήτη με την Κύπρο.

Η αρχική μεταφορική ικανότητα του συστήματος προβλέπεται να φτάνει τα 1.000 μεγαβάτ, επιτρέποντας την αμφίδρομη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το έργο έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 657 εκατομμυρίων ευρώ, γεγονός που αποτυπώνει τη στρατηγική σημασία του για την ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βασικός στόχος είναι ο τερματισμός της ενεργειακής απομόνωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία παραμένει το μοναδικό κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό σύστημα.

Παράλληλα, το έργο αναμένεται να συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια, στην καλύτερη αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στη δημιουργία νέων δυνατοτήτων ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, η ολοκλήρωσή του εξαρτάται όχι μόνο από τις τεχνικές εργασίες αλλά και από την επίλυση εκκρεμοτήτων οικονομικού και ρυθμιστικού χαρακτήρα.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται η καταβολή ποσού 25 εκατομμυρίων ευρώ από την κυπριακή πλευρά, σύμφωνα με τις σχετικές διακρατικές ρυθμίσεις, ενώ εξετάζεται και η δυνατότητα πρόσθετης χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Το επόμενο κρίσιμο διάστημα

Σύμφωνα με τον επιχειρησιακό σχεδιασμό, το «Abeille Marengo» θα πραγματοποιήσει αρχικά δοκιμές και βαθμονόμηση των ειδικών συστημάτων χαρτογράφησης του βυθού, προτού προχωρήσει στις ουσιαστικές έρευνες κατά μήκος της προβλεπόμενης διαδρομής.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνεται στο τμήμα ανατολικά της Κάσου, όπου είχε διακοπεί η προηγούμενη ερευνητική δραστηριότητα.

Το γεγονός ότι έχει ήδη ολοκληρωθεί σημαντικό μέρος των θαλάσσιων ερευνών επιτρέπει την επικέντρωση των επόμενων εργασιών στα τμήματα που εξακολουθούν να εκκρεμούν.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η επιτυχής ολοκλήρωση αυτής της φάσης θα αποτελέσει σημαντική εξέλιξη, τόσο για την επιτάχυνση του έργου όσο και για την αντιμετώπιση των τουρκικών αμφισβητήσεων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Άγκυρα θα περιοριστεί στις διπλωματικές διαμαρτυρίες, στις αντι-NAVTEX και στην επιτήρηση της περιοχής ή αν θα επιλέξει να προχωρήσει σε περισσότερο ενεργητική παρέμβαση.

Για τα Δωδεκάνησα, και ιδιαίτερα για την Κάσο και την Κάρπαθο, οι εξελίξεις έχουν ξεχωριστή σημασία. Η γεωγραφική θέση των δύο νησιών τα καθιστά μέρος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες και τις ενεργειακές διασυνδέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εξέλιξη των εργασιών τις επόμενες ημέρες θα δείξει εάν η νέα αντιπαράθεση θα παραμείνει στο επίπεδο της διπλωματίας ή αν η περιοχή θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια ακόμη περίοδο αυξημένης ελληνοτουρκικής έντασης.

Σε κάθε περίπτωση, η επανεκκίνηση των ερευνών για το καλώδιο Ελλάδας και Κύπρου συνιστά μια σημαντική δοκιμασία για τις σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας, αλλά και για τη δυνατότητα υλοποίησης ενός ευρωπαϊκού έργου στρατηγικής σημασίας σε μια θαλάσσια περιοχή με διαχρονικά έντονες γεωπολιτικές αντιθέσεις.