Συνέδριο ΚΕΔΕ: «Χρυσή ευκαιρία» για τα νησιά η Ελληνική προεδρία

Κυριακή Πετρίδου

Ιστορική στιγμή η νησιωτική διάσταση οριζόντια στις ευρωπαϊκές πολιτικές

Ως «χρυσή ευκαιρία» και ιστορική στιγμή για τα νησιά, αναφέρθηκε, στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, η Ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ξεκινάει σε οκτώ μήνες, σε συνδυασμό με το ότι η τελευταία βάζει τα νησιά σε προτεραιότητα στον «χάρτη» της και η έκθεση που θα έρθει για ψήφιση στο Ευρωκοινοβούλιο, η οποία ζητά να λαμβάνεται οριζόντια υπόψη η νησιωτική διάσταση στις ευρωπαϊκές πολιτικές, κάτι που αναδείχθηκε στη συνεδρία με θέμα «Περιφερειακή Ανάπτυξη και Εδαφική Συνοχή: Νησιωτικότητα, Ορεινότητα, Αγροτική Οικονομία».

Μια σημαντική εξέλιξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που ενδέχεται να αποτελέσει αφετηρία για μια πιο ολοκληρωμένη πολιτική υπέρ των νησιωτικών περιοχών, βρέθηκε στο επίκεντρο της συνεδρίας. Πρόκειται για το σχέδιο έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Ενίσχυση της πολιτικής συνοχής για τα νησιά και τις παράκτιες περιοχές της Ε.Ε.», το οποίο, όπως επισήμανε ο δήμαρχος Κυθήρων και πρόεδρος της Επιτροπής Νήσων της ΚΕΔΕ, Ευστράτιος Χαρχαλάκης, συνιστά την πρώτη σαφή προσπάθεια διαμόρφωσης μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις νησιωτικές περιοχές.

Η έκθεση, η οποία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο του σχεδίου και δεν έχει υιοθετηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αναγνωρίζει τη νησιωτικότητα ως μόνιμο και διαρθρωτικό μειονέκτημα, που συνδέεται με τη γεωγραφική ασυνέχεια, την απόσταση, το μικρό μέγεθος των αγορών, το αυξημένο κόστος διαβίωσης, τη δημογραφική συρρίκνωση και την περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Παράλληλα, αναγνωρίζει τη στρατηγική σημασία των νησιών για την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, τις ενεργειακές διασυνδέσεις και τις κρίσιμες υποδομές, ενώ περιλαμβάνει και την υδατική ανεπάρκεια ως σημαντικό περιορισμό για πολλές νησιωτικές περιοχές.

Όπως ανέφερε ο κ. Χαρχαλάκης, στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν περίπου 27.000 νησιά σε 16 κράτη-μέλη, εκ των οποίων περισσότερα από 4.000 κατοικούνται, με τον συνολικό πληθυσμό τους να ξεπερνά τα 17 εκατομμύρια. Εξήγησε ότι η ελληνική πλευρά επιδίωξε από το 2020 να διατηρηθεί η διακριτή αναφορά στις νησιωτικές περιοχές, ωστόσο οι αντιδράσεις άλλων κρατών οδήγησαν τελικά στην κοινή προσέγγιση νησιών και παράκτιων περιοχών.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην πρόβλεψη για την ενσωμάτωση της νησιωτικής διάστασης οριζόντια σε όλες τις ευρωπαϊκές πολιτικές που έχουν εδαφικές επιπτώσεις και όχι μόνο στην πολιτική συνοχής. Στο σχέδιο περιλαμβάνονται ζητήματα όπως η στέγαση, η υγεία, η εκπαίδευση, η προσχολική φροντίδα, η συνδεσιμότητα, οι βιώσιμες μεταφορές, η γαλάζια οικονομία και η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, με έμφαση και στα πολύ μικρά και αραιοκατοικημένα νησιά.

Ως επόμενο βήμα πρότεινε, ενόψει της ανάληψης της προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. από την Ελλάδα την 1η Ιουλίου 2027, να διοργανωθεί ειδική ευρωπαϊκή συνάντηση σε απομακρυσμένο νησί, με τη συμμετοχή εκπροσώπων νησιωτικών περιοχών από όλα τα κράτη-μέλη, ώστε να διαμορφωθεί ένα δεσμευτικό κείμενο για τη νησιωτικότητα.

Ο κ. Μάγγος

Στη συνέχεια, ο γενικός γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και τέως δήμαρχος Λειψών, Φώτης Μάγγος, εστίασε στην ανάγκη οι πολιτικές και οι χρηματοδοτήσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες και ανάγκες κάθε νησιού. Όπως σημείωσε, δεν είναι δυνατόν ένα πολύ μικρό νησί, με περιορισμένο πληθυσμό, μικρή διοικητική δομή και ελάχιστες οικονομικές δραστηριότητες, να αξιολογείται με τα ίδια οριζόντια κριτήρια που ισχύουν για μεγάλες περιοχές της ηπειρωτικής χώρας ή για μεγάλα νησιά.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ακτοπλοϊκή σύνδεση και στις άγονες γραμμές, επισημαίνοντας ότι απαιτούνται ορθολογικός σχεδιασμός και συνεννόηση μεταξύ των τοπικών αρχών, καθώς τα αιτήματα ενός νησιού μπορεί να επηρεάζουν τις ανάγκες ενός γειτονικού. Ανέφερε ότι οι διαθέσιμοι πόροι για τις άγονες γραμμές έχουν αυξηθεί κατά 38 εκατ. ευρώ ετησίως, υπογραμμίζοντας, ωστόσο, ότι η οικονομική στήριξη της ακτοπλοΐας παραμένει αναγκαία, ώστε το αυξημένο λειτουργικό κόστος των εταιρειών να μη μετακυλίεται στους νησιώτες.

Για το μεταφορικό ισοδύναμο υποστήριξε ότι χρειάζεται εξορθολογισμός, με δικαιότερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων και έμφαση στις μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα της επιχειρηματικής δραστηριότητας στα νησιά.

Ως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα ανέδειξε, επίσης, τη λειψυδρία. Αναφέρθηκε στη στήριξη των μονάδων αφαλάτωσης, αλλά και στην ανάγκη να οργανωθούν καλύτερα η λειτουργία και η συντήρησή τους, με ενιαίους κανόνες, διαφάνεια και τη δημιουργία εθνικού μητρώου. Πρότεινε, μάλιστα, να εξεταστεί ένα αντίστοιχο με το μεταφορικό ισοδύναμο εργαλείο για το νερό, ώστε να αποτυπώνεται το επιπλέον κόστος που συνεπάγεται η υδροδότηση των νησιών.

Σχετικά με την τεράστια ανάγκη στελέχωσης των νησιών με γιατρούς, εκπαιδευτικούς και επιστημονικό προσωπικό. Για το τελευταίο πρότεινε την εφαρμογή της πρωτοβουλίας «Γιατρός από τον τόπο σου, για τον τόπο σου», με μοριοδότηση αριστούχων μαθητών από μικρά νησιά για την εισαγωγή τους σε πανεπιστημιακές σχολές ειδικοτήτων που παρουσιάζουν ελλείψεις στις περιοχές τους, με στόχο να επιστρέψουν και να εργαστούν στον τόπο καταγωγής τους.

Κλείνοντας, συνέδεσε την περιφερειακή ανάπτυξη με το δημογραφικό, υπογραμμίζοντας ότι η επιτυχία των πολιτικών θα κριθεί τελικά από το αν, σε δέκα ή είκοσι χρόνια, τα μικρά νησιά θα έχουν περισσότερους κατοίκους, περισσότερα παιδιά και περισσότερη ζωή.

Ο κ. Κόνσολας

Στην τοποθέτησή του, ο βουλευτής Δωδεκανήσου και πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών της Βουλής, Μάνος Κόνσολας επεσήμανε ότι τα μέτρα νησιωτικότητας που θεσμοθετήθηκαν τον Νοέμβριο του 2014 εξακολουθούν να μην έχουν εφαρμοστεί στην πράξη. Σημείωσε ότι, πριν από την προώθηση νέων πολιτικών για τις ορεινές περιοχές, θα πρέπει να υλοποιηθούν οι δεσμεύσεις που αφορούν τα νησιά.

Αναφερόμενος στους βασικούς πυλώνες της νησιωτικής πολιτικής, στάθηκε στα μέτρα νησιωτικότητας, το μεταφορικό ισοδύναμο και τους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ. Για το τελευταίο υπογράμμισε ότι δεν μπορεί η εφαρμογή του να εξαρτάται από το αν ένα νησί φιλοξενεί μεταναστευτικές δομές, καθώς πρόκειται για μέτρο που πρέπει να κρίνεται με βάση την ίδια τη νησιωτική ιδιαιτερότητα.

Ειδικά για το μεταφορικό ισοδύναμο, αναφέρθηκε στην αύξηση των πόρων που απαιτούνται για την εφαρμογή του, τονίζοντας ότι η πολιτεία οφείλει να αποφασίσει εάν στηρίζει ουσιαστικά τους συγκεκριμένους πυλώνες και να τους εξασφαλίσει την αντίστοιχη χρηματοδότηση. Παράλληλα, έκανε λόγο για την ανάγκη δημιουργίας ενός περιφερειακού ταμείου που θα μπορεί να συγκεντρώνει πόρους και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των νησιωτικών και ορεινών περιοχών.

Η κα Καμμά

Η δήμαρχος Τήλου, Μαρία Καμμά, έθεσε ως βασικό ζήτημα τη θεσμική δυνατότητα λειτουργίας του Δικτύου Αειφόρων Νήσων ΔΑΦΝΗ, ζητώντας από την ΚΕΔΕ να προχωρήσει σε σχετικό ψήφισμα και να διεκδικήσει τροποποίηση του νέου Κώδικα Δήμων. Όπως ανέφερε, το δίκτυο, που λειτουργεί από το 2001 και αριθμεί περισσότερους από 50 νησιωτικούς δήμους και την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, δεν εξαιρέθηκε από τον περιορισμό συμμετοχής των δήμων σε έναν μόνο αναπτυξιακό οργανισμό, σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις. Η ίδια εξέφρασε την ανησυχία ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση μπορεί να οδηγήσει ουσιαστικά στην αδρανοποίηση ενός φορέα που έχει αναπτύξει σημαντική δραστηριότητα σε ζητήματα βιώσιμης νησιωτικής ανάπτυξης.

Αναφερόμενη στην Τήλο, έθεσε ζητήματα που αφορούν τις δεσμεύσεις των περιοχών Natura, την ενεργειακή μετάβαση και τη δυνατότητα των κατοίκων να επωφεληθούν από τις πράσινες υποδομές του νησιού. Ζήτησε να υπάρξουν οι κατάλληλες δυνατότητες για τη δημιουργία ενεργειακής κοινότητας και την αποθήκευση ενέργειας, με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον. Παράλληλα, ανέδειξε τις δυσκολίες που δημιουργούν οι οριζόντιες προδιαγραφές για την αγροτική οδοποιία, οι οποίες, όπως υποστήριξε, δεν ανταποκρίνονται στις γεωγραφικές και ιδιοκτησιακές συνθήκες των μικρών νησιών.

Ο κ. Κομηνέας

Με ιδιαίτερα αιχμηρή τοποθέτηση, ο δήμαρχος Αστυπάλαιας Νίκος Κομηνέας αμφισβήτησε κατά πόσο οι εξαγγελίες για τη στήριξη των νησιών μπορούν να μετατραπούν σε πράξη. «Δεν αμφισβητώ τις προθέσεις σας, αμφισβητώ ότι θα γίνει τίποτα από αυτά που λέτε», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την κατάσταση της ακτοπλοϊκής σύνδεσης της Αστυπάλαιας.

Όπως είπε, το νησί εξακολουθεί να μην έχει επαρκή σύνδεση ούτε με την επαρχία ούτε με την πρωτεύουσα του νομού, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες ακόμη και όταν χρειάζεται να μετακινηθούν για λόγους υγείας. Υποστήριξε ότι η αύξηση των επιδοτήσεων στις άγονες γραμμές δεν αρκεί, εάν δεν αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται και ανατίθενται οι ακτοπλοϊκές συνδέσεις.

Έθεσε, επίσης, το ζήτημα της εξάρτησης των μικρών νησιών από τις ακτοπλοϊκές εταιρείες, τονίζοντας ότι η πολιτεία πρέπει να παρέμβει αποφασιστικά, με κριτήριο τις ανάγκες των κατοίκων και όχι αποκλειστικά τους όρους λειτουργίας της αγοράς. Παράλληλα, ζήτησε ουσιαστική στήριξη των δήμων, οι οποίοι, όπως σημείωσε, αποτελούν τον βασικό μοχλό λειτουργίας της τοπικής οικονομίας, χωρίς όμως να διαθέτουν πάντοτε το αναγκαίο προσωπικό και τους πόρους.

Ο κ. Φραγκάκης

Τέλος, ο δήμαρχος Χάλκης, Άγγελος Φραγκάκης υποστήριξε ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο με ορίζοντα δεκαετίας ή και δεκαπενταετίας, στο οποίο θα συμμετέχουν οι παραγωγικοί και κοινωνικοί φορείς, τα πανεπιστήμια, η επιχειρηματική κοινότητα και η ομογένεια. Όπως ανέφερε, το σχέδιο θα πρέπει να στηρίζεται σε διακομματική συνεννόηση, ώστε να υπάρχει συνέχεια στις πολιτικές ανεξάρτητα από τις κυβερνητικές αλλαγές.

Χαιρέτισε την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη νησιωτικότητα, επισημαίνοντας ότι η αναγνώριση των ιδιαίτερων αναγκών των νησιών στο νέο δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2028-2034 δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία. Τόνισε, ωστόσο, ότι η χώρα πρέπει να προετοιμαστεί εγκαίρως, ώστε να μπορέσει να απορροφήσει τους διαθέσιμους πόρους και να τους κατευθύνει στις τοπικές κοινωνίες.

Ο κ. Φραγκάκης αναφέρθηκε στην ερήμωση μικρών νησιών, αλλά και στις δημογραφικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι ορεινοί δήμοι, σημειώνοντας ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την οικονομία, αλλά και την κοινωνική συνοχή και την πολιτιστική συνέχεια των τοπικών κοινωνιών.