To αίσθημα μοναξιάς: είναι απαραίτητα “κακό”;

Γράφει η Μαρία Καρίκη Ψυχολόγος Η φύση του ανθρώπου είναι κατά βάση κοινωνική. Έχει ανάγκη να επικοινωνεί, να αλληλεπιδρά, να συσχετίζεται, να δημιουργεί δεσμούς. Η αίσθηση του «ανήκειν» κάπου τον ισορροπεί και τον ενδυναμώνει. Η ύπαρξη ενός κοινωνικού δικτύου (οικογενειακού, φιλικού, εργασιακού) στη ζωή των περισσότερων ανθρώπων αποτελεί μια δικλίδα ασφάλειας. Παρ’όλα αυτά συμβαίνει το εξής παράδοξο: ενώ μπορεί να μας πλαισιώνουν δεκάδες άνθρωποι, υπάρχουν στιγμές που μέσα μας αισθανόμαστε πιο μόνοι από ποτέ. Γιατί συμβαίνει αυτό και γιατί είναι απαραίτητα «κακό»; Ο άνθρωπος έχει προικιστεί με το γνωσιακό στοιχείο, τη σκέψη. Αυτό σημαίνει ότι είναι στη φύση του να σκέφτεται, να προβληματίζεται, να αναζητά απαντήσεις και να διαχειρίζεται τις υπαρξιακές ανησυχίες του. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί μέσα στη βαβούρα των καθημερινών ερεθισμάτων. Χρειάζεται περιστασιακά να «απομονώνεται» και να έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του. Πως αλλιώς, άλλωστε, μπορεί να επιτευχθεί η αυτογνωσία; Ζούμε σε μια δυτική νοοτροπία, όπου η «επιτυχία» δυστυχώς είναι πάνω από την «ευτυχία». Όλα μετράνε και συζητιούνται με όρους επιτυχίας και αποτυχίας. Δεν έχει τόση σημασία να «τα βρεις» με τον εαυτό σου, όσο το να γίνεις επιτυχημένος στη δουλειά σου, να αποκτήσεις χρήματα και πολλά υλικά αγαθά. Η επαφή με τον εαυτό σου αποτελεί μια ανοησία, μια περιττή ενασχόληση, χάσιμο χρόνου. Σε αυτή όμως τη δυτική κοινωνία με αυτή την νοοτροπία εμφανίζονται συνεχώς όλο και περισσότερα ποσοστά ψυχικών διαταραχών, ενώ παρατηρείται τεράστια αύξηση στην κατανάλωση ψυχοφαρμάκων. Προφανώς, όπως φαίνεται πληρώνουμε αδρά το τίμημα της επιλογής μας. Δίνουμε προτεραιότητα σε όλα τα άλλα εκτός από τον εαυτό μας. Καμία ισορροπία, κανένας σεβασμός στις ψυχικές μας ανάγκες. Η αλήθεια είναι ότι πολλοί άνθρωποι δείχνουν ότι φοβούνται να ασχοληθούν με τον εαυτό τους εκ των έσω. Σαν να πρόκειται να ανακαλύψουν μόνο αρνητικά στοιχεία ή αλήθειες που δεν θα τους αρέσουν καθόλου! Έτσι, τρομάζουν να μπουν σε αυτή τη διαδικασία πρωτού καν ανακαλύψουν αν κάτι τέτοιο ισχύει ή όχι. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αποφεύγουν τις στιγμές «μοναξιάς», τις στιγμές επαφής με τον εαυτό τους. Προτιμούν να μη σκέφτονται και προσπαθούν απεγνωσμένα να βρουν τρόπους γι’αυτό, είτε θεμιτούς είτε όχι. Έτσι, αποξενώνονται όλο και περισσότερο από την αλήθειά τους και απομακρύνονται από την αίσθηση της εσωτερικής ισορροπίας τους. Κάποιοι το συνηθίζουν αυτό, κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι δεν τους πειράζει, ώσπου δυστυχώς να συναντήσουν κάποιες συνέπειες (κρίσεις πανικού, άγχος, φοβίες, καταθλίψεις, ψυχοσωματικά συμπτώματα ή και σωματικές ασθένειες που συσχετίζονται με το άγχος). Ο ψυχισμός του ανθρώπου έχει ανάγκη από έναν εσωτερικό διάλογο. Οφείλουμε να βρίσκουμε το θάρρος να τον επιδιώκουμε σε τακτά χρονικά διαστήματα θέτοντας ερωτηματικά αλήθειας: τι θέλω, τι δεν θέλω; Είμαι καλά με τη ζωή μου; Χρειάζομαι κάπου αλλαγές; Είμαι ικανοποιημένος από τις φιλίες και τη σχέση μου; Μπορώ να συνεχίσω κι άλλο έτσι; Έχω μήπως παραμελήσει τους στόχους και τα όνειρά μου; Έχω πνιγεί σε μια ρουτίνα ή με ευχαριστεί η καθημερινότητά μου; Φοβόμαστε τόσο πολύ να θέσουμε αυτές τις ερωτήσεις γιατί δεν θέλουμε να πάρουμε απαντήσεις που θα μας βάλουν σε περαιτέρω σκέψη. Δεν θέλουμε να παραδεχτούμε, δεν θέλουμε να ξεβολευτούμε. Προσπαθούμε να πείσουμε τον εαυτό μας ότι είμαστε καλά και απαξιώνουμε τέτοιου είδους ψυχολογικές προσεγγίσεις. Όσο δεν σκαλίζουμε πράγματα και καταστάσεις, είμαστε μια χαρά! Γι’αυτό η μοναξιά πολύ εύκολα καταδικάζεται ως κάτι «κακό». Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται χρόνο με τον εαυτό του, δεν χρειάζεται να δει καθαρά, δεν χρειάζεται να επαναπροσδιορίζει σε κάθε βήμα τη ζωή του. Ας σκεφτούμε όμως σοβαρά πόσα θα προλαμβάναμε –συναισθηματικά και ψυχικά- αν κατορθώναμε να έχουμε μια υγιή, ειλικρινή σχέση με τον εαυτό μας. Οι στιγμές μοναξιάς αποτελούν το πλαίσιο εκείνο που καλλιεργεί τη διαύγειά μας, τον αναστοχασμό, την αυτοκριτική μας, τη συνειδητότητά μας που είναι απαραίτητη για τις σωστές επιλογές. Ας μη δαιμονοποιούμε λοιπόν τη μοναξιά κι ας την αποδεχτούμε ως απαραίτητο κρίκο της αλυσίδας ισορροπίας μας.