Τουρισμός και ορεινές περιοχές

Γράφει ο Δημήτρης Προκοπίου Συζητώντας για την βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη και τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού γίνεται όλο και πιο επίκαιρη η ανάδειξη των ορεινών όγκων σε επίπεδο όμως ήπιας μορφής αξιοποίησης. Η Ρόδος δεν φείδεται και στο φυσικό της περιβάλλον. 1.Τουριστική ανάπτυξη ορεινών περιοχών Με την βιομηχανοποίηση της ελληνικής οικονομίας και την εγκατάσταση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα, η οικονομική ζωή των κατοίκων στους ελληνικούς ορεινούς όγκους μαράζωσε. Αυτό, σε συνδυασμό με τη βιομηχανοποίηση της αγροτικής και κτηνοτροφικής οικονομίας, οδήγησε στο μαρασμό των ορεινών οικισμών αλλά από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 όσοι κάτοικοι πόλεων διατηρούσαν σπίτια στα βουνά άρχισαν σιγά - σιγά να τα συντηρούν. Το γεγονός αυτό παράλληλα με την υποστήριξη των οικισμών της υπαίθρου μέσω αναπτυξιακών προγραμμάτων από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση και την υποβάθμιση ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα, οδήγησε στην αναγέννηση των πληθυσμιακά και οικονομικά υποβαθμισμένων περιοχών. Πάντοτε η τουριστική ανάπτυξη σχετίζοταν με το στοιχείο της φύσης. Ο τουρισμός των ορεινών περιοχών ήταν πάντοτε διαδεδομένος στην κεντρική Ευρώπη. Για παράδειγμα, οι ιταλικές αρχές κατοχής στη Ρόδο στη δεκαετία του 1930 έχτισαν, στις ορεινές εξοχές του νησιού, τα ξενοδοχεία Έλαφος και Ελαφίνα. Πάντοτε, ο τουρισμός στα βουνά ευδοκιμούσε αλλά όχι σε μαζικό επίπεδο. Εδώ και δεκάδες χρόνια στα γνωστότερα ελληνικά βουνά μικρά ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια ήταν στη διάθεση των τουριστών. Ο ορεινός τουρισμός αναφέρεται στο σύνολο την δραστηριοτήτων υπαίθριας αναψυχής και τουρισμού που εκδηλώνεται αποκλειστικά και μόνο στις ορεινές περιοχές των χωρών υποδοχής τουριστών που επιθυμούν να αναπτύξουν αυτής της μορφής τουρισμό. Ορεινές περιοχές χαρακτηρίζονται με την πράξη του υπουργικού συμβουλίου 33/19-3-1976 προσωρινές ζώνες για την ανάπτυξη του χειμερινού τουρισμού. Ο χαρακτηρισμός αυτός έγινε για αναπτυξιακούς σκοπούς και συγκεκριμένα για να ενταχθούν οι περιοχές αυτές στα κίνητρα των αναπτυξιακών νόμων. Η τουριστική αξιοποίηση των ορεινών ζωνών πραγματοποιείται με τη δημιουργία χιονοδρομικών κέντρων. Ο ορεινός τουρισμός χρησιμοποιήθηκε σε αρκετές περιπτώσεις ως ένα μέσο τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης. Πέρα από τα ανεπτυγμένα χειμερινά παραθεριστικά κέντρα των ʼλπεων και της Βορείου Αμερικής, υπήρχαν και άλλες ορεινές περιοχές οι οποίες ανάπτυξαν τον ορεινό τουρισμό, ώστε τούτο να συμβάλει στην τοπική ανάπτυξη. 2. Οικοτουρισμός Οικοτουρισμός είναι μια βιώσιμη μορφή τουρισμού στην φύση, που εστιάζεται κυρίως στην εμπειρία και την επιμόρφωση σχετικά με την φύση και η οποία λαμβάνει τέτοια μορφή διαχείρισης ώστε: • να έχει μικρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, • να μην είναι καταναλωτική, • να προσανατολίζεται στην τοπική κοινότητα (έλεγχος, οφέλη και κλίμακα) και • να συμβάλει στην προστασία των φυσικών περιοχών στις οποίες λαμβάνει χώρα.» 3. Κίνητρα του εναλλακτικού τουρίστα Οι διακοπές αποτελούν ανάγκη για όλους τους ανθρώπους. Η ανάγκη για διακοπές είναι και το βασικό κίνητρο για την πραγματοποίηση τους. Η ομάδα των κινήτρων που οδηγούν έναν άτομο σε εναλλακτικό τουρισμό συνδέεται άμεσα με τα πρότυπα τουριστικής ανάπτυξης του προορισμού υποδοχής τα οποία διαφέρουν ριζικά από αυτά που επιβάλλει ο οργανωμένος μαζικός τουρισμός. Ο εναλλακτικός τουρίστας έχει διαφορετικά κίνητρα από τα κίνητρα του μαζικού τουρίστα που από πολλούς έχει θεωρηθεί ως «απαθής», «νεοαποικιστής», και «άξεστος». Αυτά τα κίνητρα σχετίζονται με την αυτονομία στο ταξίδι και είναι συνυφασμένα με: 1. Ενεργητικές διακοπές (δραστηριότητες όπως: περιπλάνηση, περίπατος, αναρρίχηση, τουρισμός περιπέτειας) 2. Εξερεύνηση και επιθυμία επικοινωνίας με το τοπικό στοιχείο (ιστορικοί και αρχαιολογικοί χώροι, συναναστροφή με τους ντόπιους κατοίκους, το γηγενή πολιτισμό και τα ήθη και έθιμα) 3. Εθελοντισμός (εθελοντική προσφορά υπηρεσιών σε αποστολές του εξωτερικού, προσφορά βοήθειας και ενίσχυσης των αναπτυσσομένων περιοχών, συμμετοχή σε αρχαιολογικές ανασκαφές, εργασιακές κατασκηνώσεις και άλλα) (Cazes 1989). 4. Μορφές ορεινού τουρισμού Σχετίζονται με ήπιες μορφές ανάπτυξης, το περιβάλλον και τον πολιτισμό, χωρίς να επιβαρύνουν τη φύση και χωρίς να επηρεάζουν τους προορισμούς με αρνητικές επιπτώσεις: • Τουρισμός περιηγήσεων με ποδήλατο • Τουρισμός των ποταμών • Πεζοπορία • Ορειβασία • Επισκέψεις σε θεματικά πάρκα • Παρατήρηση της άγριας πανίδας και χλωρίδας • Ιππασία και εκδρομές με άλογα • Σκι και άλλες διαδρομές στο χιόνι • Συμμετοχή και παρακολούθηση σε τοπικά έθιμα • Τουρισμός του οίνου • Αγροτουρισμός • Γαστρονομία • Οδήγηση οχημάτων 4Χ4 ήπιας μορφής • Φωτογραφίσεις σε περιοχές φυσικού κάλλους • Παρουσιάσεις της φύσης • Τρέξιμο • Περιηγήσεις και σεμινάρια για τους παραδοσιακούς οικισμούς • Επισκέψεις σε τοπικά μουσεία • Σεμινάρια για τη φυσική ιστορία • Θρησκευτικός τουρισμός με ένταση σε ορεινές περιοχές Η Ρόδος με το μοναδικό ορεινό περιβάλλον της αλλά και την πλούσια πανίδα και χλωρίδα της προσφέρεται για την ανάπτυξη και ανάδειξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού.