Ο ποιητής που υμνεί το Αιγαίο

Ο Σουλεϊμάν Αλαγιαλή-Τσιαλίκ, μιλάει πρώτη φορά για το έργο του και την αντίληψή του για την ποίηση

Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας ο Σουλεϊμάν Αλαγιαλή-Τσιαλίκ γράφει ποίηση, όχι στιχάκια, ποίηση βαθιά, που όταν τη διαβάσεις και κλείσεις το βιβλίο σ΄ ακολουθεί. Ένας άνθρωπος πραγματικά σεμνός και ευγενής που γεννήθηκε στη Ρόδο, στο Αιγαίο που υμνεί και διακηρύσσει την ειλικρινή και διαρκή φιλία ανάμεσα στους λαούς του κόσμου. Τον συνάντησα στην παρουσίαση ενός βιβλίου, σε τέτοιες εκδηλώσεις πράγματι τον συναντάς, ήταν διστακτικός στην αρχή αυτός που δεν μίλησε ποτέ, αλλά έχει τιμηθεί με το βραβείο Ιπεκτσί, κι έχει αποσπάσει επαίνους για τις πέντε συλλογές που έχει εκδώσει. Δεν εμφανίζεστε, γενικά δεν έχω δει συνεντεύξεις σας, αλλά κατά κοινή ομολογία είστε ένας ποιητής από τους λίγους στα μέρη μας! Η ποίηση είναι ένας πολύ απαιτητικός δρόμος της τέχνης γι’ αυτό αν αποφασίσει κανείς να τον ακολουθήσει δημιουργικά θα πρέπει να αφοσιωθεί με γνώση, με θέληση και πολύ υπομονή. Ο καλός δημιουργός θέλει να είναι μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας όπως ο καλός ποιητής οφείλει να έχει επίγνωση του τι συνιστά η καλή γραφή, κι αυτό απαιτεί συστηματική άσκηση. Τι είναι ποίηση, δώστε μας έναν ορισμό. Είναι αυτή η μυστική διεργασία του ρυθμού όπως μέσα της συμπυκνώνεται ο καιρός, ο χρόνος. Είναι όμως πολλά πράγματα μαζί. Είναι ας πούμε το απόσταγμα των προσπαθειών που κάνει κανείς για να ζήσει και να βελτιώσει τη ζωή του. Παράλληλα είναι μια άλλη οπτική γωνία για να δεις πράγματα και καταστάσεις αυτής της ζωής και να τα αξιολογήσεις μ΄ έναν τρόπο διαφορετικό. Όλα αυτά μαζί είναι αυτά που συντελούν το τεράστιο κεφάλαιο της ποίησης. Λένε ότι ο ποιητής είναι ο παρηγορητής της ανθρωπότητας! Ένα ποίημα πιστεύω ότι κατά κάποιο τρόπο σε λυτρώνει. Για τον δέκτη εδώ μπαίνουν κι άλλα πράγματα. Για παράδειγμα αν ερμηνεύονται τα ποιήματα για να βρει κάποιος διέξοδο μέσα απ΄ αυτά. Πιστεύω όμως πως ο ποιητής όταν γράφει, γράφει ερήμην του κοινού, όμως όσο ερμητικό κι αν είναι ένα ποίημα επιδέχεται κάποιας ερμηνείας διότι συμμετέχει σ΄ αυτό και η λογική και το συναίσθημα. Εσείς πως ξεκινήσατε να γράφετε ποιήματα; Ήτανε, θυμάμαι, κατά τη διάρκεια των Γυμνασιακών μου σπουδών στο Βενετόκλειο όταν οι φιλόλογοι ξεκίνησαν να διδάσκουν τη σύγχρονη ελληνική ποίηση και ιδιαίτερα τους υπερρεαλιστές Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο. Τότε, για πρώτη φορά ένιωσα αυτό που αποκαλούμε “γοητεία του ποιητικού λόγου”, ίσως γιατί θαύμαζα τους υπερρεαλιστές, κι αυτούς τους παράτολμους συνδυασμούς εικόνων και λέξεων. Γυρνώντας σπίτι από αντίδραση έλεγα “αν είναι έτσι η ποίηση τότε μπορώ να γράψω κι εγώ”, και γελώντας έβαζα στο χαρτί τα πρώτα μου ποιητικά τεχνάσματα. Τα κρατήσατε εκείνα τα πρώτα σας ποιήματα; Πιστέψτε με δεν έχω κρατήσει τίποτα απ’ αυτά γιατί τα έσκιζα την ίδια ώρα. Πέρασαν κάποια χρόνια όταν σε κάποια γενέθλια μου ένας φίλος μου, μου χάρισε ένα βιβλίο με τίτλο: “Ο αδελφός μου ο Γιώργος Σεφέρης” εκδόσεις Εστία, της Ιωάννας Τσάτσου. Αυτό το βιβλίο θυμάμαι το διάβασα τρεις φορές μέσα σε ένα καλοκαίρι, κι όταν είδα από τι πέρασε ο Σεφέρης μέχρι να γίνει προλετάριος, διπλωμάτης και πάνω απ΄ όλα ποιητής, όταν είδα αυτό το θηρίο των αμφιβολιών με το οποίο αναμετρήθηκε τόσο σκληρά, ένιωσα την ανάγκη να γράψω στη συγγραφέα μια πολυσέλιδη επιστολή. Δεν περίμενα φυσικά ανταπόκριση και ξαφνιάστηκα όταν μετά από λίγες μέρες έλαβα τον τόμο με το σύνολο των δικών της ποιημάτων αφιερωμένο, κι ένα καρτελάκι στο οποίο μου έγραφε χαρακτηριστικά: “Αν μπορέσεις μέσα από τα αγκάθια της ζωής να ξεχωρίζεις πάντα και να ακουμπάς στην καλοσύνη και την ομορφιά τότε η κάθε μέρα σου θα είναι μια ετοιμασία γιατί η ετοιμασία μαζί με τη μελέτη είναι ο δρόμος προς τη δημιουργία”! Τα λόγια αυτά ήταν καθοριστικά για τη δημιουργική μου πορεία στον ποιητικό χώρο. Στην πορεία ο τρόπος που γράφετε άλλαξε; Πιστεύω ότι κάθε άνθρωπος επειδή η γλώσσα είναι πολύ πλούσια, στα νεανικά του χρόνια έχει διασταυρωθεί με τον ποιητικό λόγο και συνήθως όταν είσαι πολύ νέος ο λόγος σου είναι πιο ορμητικός και πιο καταγγελτικός. Στην πορεία όμως όταν καταλαγιάζουν μέσα σου τα προβλήματα τότε βλέπεις πιο εύκολα τις συγκινητικές πτυχές του ανθρώπου, αρχίζεις ένα ταξίδι θα έλεγα προς το όνειρο γιατί ας μην ξεχνάμε πως το όνειρο είναι μια οδός μεσ’ την πραγματικότητα. Τι ωραίο είναι αυτό που είπατε για το όνειρο! Νομίζετε ότι οι άνθρωποι ονειρεύονται σήμερα; Μέσα από τις τόσες ανάγκες της καθημερινότητας και τη βία που κυριαρχεί δυστυχώς στη ζωή μας πιστεύω πως επιβάλλονται τα όνειρα. Οι νέοι εξακολουθούν να διαβάζουν ποίηση; Είναι σαφές ότι υπάρχει μια καθαρή στροφή τα τελευταία χρόνια προς το μυθιστόρημα. Ωστόσο όμως πιστεύω πως ο άνθρωπος δεν θα πάψει ποτέ να γοητεύεται, να εκπλήσσεται και να διδάσκεται από τον ποιοτικό λόγο γιατί η ποίηση είναι λόγος, είναι συναίσθημα είναι τεχνική, είναι τόσα πράγματα μαζί. Θέλει όμως έναν ιδιαίτερο τρόπο το πώς θα μυηθούν οι άνθρωποι στην ποίηση και πιστεύω πως οι σημερινοί εκπαιδευτικοί έχουν περισσότερο χρέος από ποτέ να βοηθήσουν τα παιδιά από πολύ μικρές ηλικίες σ΄ αυτό, διότι ας μην ξεχνάμε πως ο πολιτισμός είναι μια βασική παράμετρος της παιδείας. Αυτό που αξίζει να πούμε είναι ότι χρειάζεται να καλλιεργηθεί στα παιδιά η ευαισθησία, αυτή η διαφορετική διάσταση του μυαλού του ανθρώπου ώστε το κάθε παιδί να μπορεί να δίνει τη δική του ερμηνεία σ’ ένα ποίημα. Γιατί όσο περισσότερες ερμηνείες επιδέχεται ένα ποίημα τόσο πιο διαχρονικό θεωρείται. Πότε αξίζει ένα ποίημα; Η Ιωάννα Τσάτσου έλεγε πως ένα ποίημα αξίζει όταν κλείνει το βιβλίο και το ποίημα σε ακολουθεί. Πιστεύετε ότι τα ποιήματα πρέπει να τα διαβάζουμε σιωπηρά ή απαγγέλοντάς τα; Ξαναγυρνάω στην ίδια οικογένεια για να θυμίσω τα λόγια του Σεφέρη πως ένα ποίημα που δεν καλεί τη φωνή δεν είναι ποίημα. Γι’ αυτό όταν γράφουμε ένα ποίημα φροντίζουμε να το διαβάζουμε πολλές φορές για να δούμε αν βγαίνει ακουστικά, κι αν έχει πάνω απ’ όλα ρυθμό. Είναι μια δύσκολη τεχνική που απαιτεί η ποίηση. Όλο αυτό το κεφάλαιο όμως του να γράφει κανείς ποιήματα σου διδάσκει κάτι πολύ σημαντικό: την οικονομία του Λόγου. Από τις πέντε συλλογές που εκδώσατε υπάρχει ένα ποίημα που ξεχωρίζετε; Στην πρώτη μου νεανική συλλογή με τίτλο “Φως εφήμερο” υπάρχει ένα που λέει “κράτησες το μισό ήλιο | πώς να ζεστάνει ο μισός το φως;”... Πάντα στην Ελλάδα με προβλημάτιζαν δύο πράγματα: αυτό το μυστήριο που κρύβει η ηλιοφάνεια διότι ανακάλυπτα ότι ακόμα και στα πιο φωτεινά πράγματα υπάρχει πάντα από πίσω μια τραγικότητα, όπως και σ’ εκείνη την άπλα που έχει η επιφάνεια της θάλασσας. Μου θυμίζει συχνά ότι τα πάντα κάποια στιγμή θα απορροφηθούν από ένα σκοτεινό βυθό. Μας το διδάσκει ο Ρεμπό με το “Μεθυσμένο καράβι” του. Διάβαζα στο βιογραφικό σας ότι τη διετία 1992-93 σας απονεμήθηκε το βραβείο Ιπεκτσί. Για ποια ακριβώς συλλογή; Το βραβείο αυτό μου απονεμήθηκε για μία ποιοτική σύνθεση που συμπεριελάμβανε την τρίτη μου συλλογή με τίτλο “Τζιχάν” που σημαίνει ο κόσμος όλος, η οικουμένη. Περιλαμβάνει δέκα μικρούς μονολόγους στους οποίους κάποιος επισκέπτης από τη Χίο συναντά στις απέναντι ακτές το Τσεσμέ (απέναντι από τη Χίο) έναν απλοϊκό γεωργό τον Τζιχάν και προσφωνώντας τον πάντα με το στίχο “αδελφέ μου Τζιχάν” αρχίζει να του μιλάει για τη φιλία, την προσέγγιση των δύο λαών: “Ας ταξιδέψουμε σε μιαν άγνωστη ρότα | πάνω από τα σγουρά κύματα στην ποδιά του Αιγαίου |υμνολογώντας για μακροημέρευση”... Για τη δεύτερη συλλογή σας με τίτλο “Κράσπεδα νάρκωσης” σας έχει απονεμηθεί τιμητικός έπαινος του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός! Η συλλογή “Το ρολόι του ουρανού σταματημένο” μπήκε ανάμεσα στα καλύτερα ποιητικά βιβλία στην έκθεση Πανόραμα και το 1998 ήμουνα επίτιμος καλεσμένος και εκπροσώπησα τα Δωδεκάνησα στο 3ο Μεσογειακό Συμπόσιο Ποίησης στην πόλη της Καβάλας. Ποιους Δωδεκανήσιους θεωρείτε πραγματικά μεγάλους ποιητές; Θεωρώ σ’ έναν άνθρωπο εξαιρετικά μεγάλη ευχή τη γεωγραφική του τύχη και ο τόπος αυτός τα Δωδεκάνησα που και το χρώμα του και το κλίμα του είναι βουτηγμένο μέσα στην ποίηση, έχει δώσει αρκετά μεγάλα ονόματα στο χώρο της ποιητικής γραφής. Θα σας αναφέρω μόνο δύο ονόματα που τους θεωρώ πραγματικά κορυφαίους: τον αείμνηστο Παντελή Ευθυμίου που ζούσε στο Γεννάδι της Ρόδου και το Δημήτρη Τσαλουμά που ζει χρόνια στην Αυστραλία και τα καλοκαίρια του τα περνά στη Λέρο. Η συλλογή του Ευθυμίου “Ελπίδα-ένα το κρατούμενο”, θεωρώ ότι είναι από τις πιο ωραίες συλλογές της νεοελληνικής ποίησης. Αναφέρω μόνο αυτούς τους δύο που θεωρώ κορυφαίους, κι ας με συγχωρέσουν οι σύγχρονοί μου που είναι αρκετοί και αξιόλογοι και με τους περισσότερους διατηρώ στενή προσωπική φιλία.