Τουριστική ζήτηση και προσφορά

Rodiaki NewsRoom

Γράφουν οι
Δημήτρης Προκοπίου και Μαρία Μαούνη

Ο τουρισμός αποτελεί ένα πολυπρισματικό οικονομικό και κοινωνικό φαινόμενο, που συμβαίνει όταν τα άτομα αλλάζουν φυσικό περιβάλλον και ρυθμούς ζωής με σκοπό την ικανοποίηση των ψυχοσωματικών τους αναγκών.

Η παρούσα διεθνής κρίση τόσο σε διεθνής επίπεδο όσο και στην χώρα μας αποτελεί φλέγον θέμα συζήτησης με το οποίο ασχολούνται όλοι οι εκπρόσωποι των παραγωγικών τάξεων.

Ο τουρισμός διαχρονικά είναι για την ελληνική οικονομία ο σπουδαιότερος πυλώνας ανάπτυξης και εισροής εσόδων. Η συνεισφορά του στο ΑΕΠ της χώρας για το έτος 2014 εκτιμάται τουλάχιστον στο 9% ενώ η άμεση και έμμεση συμβολή του εκτιμάται σε 20% ως 25%, γεγονός που χαρακτηρίζει τον τομέα την μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα. Εντυπωσιακή είναι η συμμετοχή του τουρισμού στη διαμόρφωση του ΑΕΠ της Κρήτης (48%), Νότιου Αιγαίου( 60%), Ιόνιου( 49%).

Πίνακας 1: Συνολική επίπτωση του τουρισμού στο ΑΕΠ της Ελλάδας

1. ΖΗΤΗΣΗ
Στον τομέα του τουρισμού ως (αγοραία ή συνολική) ζήτηση θεωρείται η ποσότητα των τουριστικών αγαθών και υπηρεσιών που τα άτομα θέλουν και μπορούν να αγοράσουν σε συγκεκριμένες τιμές, σε δεδομένη αγορά και δεδομένο χρόνο. Τα άτομα καλούνται να λάβουν μια σειρά αποφάσεων σχετικά με το αν θα κάνουν τελικά διακοπές ή όχι, τι τύπο και διάρκεια θα έχουν οι διακοπές τους, ποιο προορισμό θα επιλέξουν κλπ. κάτω από ορισμένους περιορισμούς.

Οι πιο σημαντικοί μεταξύ των παραγόντων που επηρεάζουν τα άτομα στις αποφάσεις που σχετίζονται με τις διακοπές τους είναι: το εισόδημα, ο διαθέσιμος ελεύθερος χρόνος, η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση, το συγκριτικό επίπεδο τιμών μεταξύ των διαφόρων προορισμών, οι κλιματικές και περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν σε αυτούς, οι τάσεις της μόδας, καθώς και τα χαρακτηριστικά της χώρας υποδοχής. Σε οικονομικούς όρους τα χαρακτηριστικά του τουριστικού προϊόντος συνοψίζονται στα παρακάτω.

Η μεταβολή της ζήτησης του τουριστικού προϊόντος επηρεάζεται σημαντικά τόσο από τις μεταβολές που πραγματοποιούνται στην τιμή του, όσο και από αυτές που συμβαίνουν στο εισόδημα του τουρίστα – καταναλωτή.

Η εμφάνιση νέων και ειδικών μορφών τουρισμού έχει οδηγήσει στην τμηματο-ποίηση της αγοράς, που στόχο έχει να προσεγγίσει περισσότερο τον τουρίστα/ καταναλωτή και να ικανοποιήσει καλύτερα συγκεκριμένες ανάγκες και επιθυμίες του.

Το τουριστικό προϊόν ακολουθώντας την τάση της διεθνοποίησης των οικονομιών πήρε τα τελευταία χρόνια περισσότερο παγκοσμιοποιημένο χαρακτήρα. Έτσι εισήλθαν στην αγορά νέα προϊόντα και νέοι τουριστικοί προορισμοί, που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού.

Στην περίπτωση του τουριστικού προϊόντος, ο καταναλωτής μετακινείται στον τόπο προσφοράς του προϊόντος, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με τα άλλα προϊόντα που μεταφέρονται σε μικρή απόσταση από τον τόπο κατοικίας του καταναλωτή.

Οι καταναλωτές του τουριστικού προϊόντος είναι ξένοι. Οι κυβερνήσεις λοιπόν των χωρών υποδοχής είναι λιγότερο ευαίσθητες σε διάφορες πολιτικές που έχουν «αντιλαϊκό» χαρακτήρα

Ο τουρίστας δεν γνωρίζει εκ των προτέρων την ποιότητα των υπηρεσιών που θα του προσφερθεί. Αυτή εξαρτάται από την ποιότητα όλου του φάσματος των υπηρεσιών που θα έχει. Αν σε ένα στάδιο του φάσματος του πακέτου των υπηρεσιών η ποιότητα είναι χαμηλή, τότε μπορεί αυτό το γεγονός να επηρεάσει τη γενική εκτίμηση του τουρίστα για ολόκληρο το πακέτο.

Πίνακας 2: Συνολική μισθωτή απασχόληση στον κλάδο του τουρισμού

2. ΠΡΟΣΦΟΡΑ
Η ανάλυση της προσφοράς του τουριστικού προϊόντος επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στον τόπο προορισμού. Έχει ως στόχο να παρουσιάσει μια πλήρη εικόνα στον επισκέπτη από τη στιγμή που θα φτάσει στον τόπο προορισμού μέχρι τη στιγμή που θα ανέβει στο μέσο μεταφοράς που θα τον οδηγήσει στον τόπο προέλευσης. Με άλλα λόγια, η έννοια της προσφοράς περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία τα οποία άμεσα ή έμμεσα επηρεάζουν τον επισκέπτη για την εικόνα που θα σχηματίσει για τον τόπο προορισμού.

Ωστόσο, βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν την εικόνα που σχηματίζει ο επισκέπτης είναι οι υπηρεσίες ή το προϊόν που προσφέρει ο συγκεκριμένος προορισμός σε συνδυασμό με τα δίκτυα μεταφοράς, τις υποδομές, το περιβάλλον και το εργατικό δυναμικό –αφού αυτοί επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα του προσφερόμενου προϊόντος. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η τουριστική «βιομηχανία» προσφέρει μεγάλη ποικιλία προϊόντων και υπηρεσιών που προέρχονται από επιχειρήσεις οι οποίες ανήκουν σε πολλούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτό κάνει πολλούς μελετητές να προσεγγίζουν την τουριστική βιομηχανία ως αγορά και όχι ως κλάδο.

Διεθνώς, οι κύριοι τομείς της τουριστικής προσφοράς είναι:

• Ο τομέας των καταλυμάτων

• Ο τομέας των μεσαζόντων (που περιλαμβάνει τους tour operators, τα τουριστικά γραφεία και τις επιχειρήσεις μέσων μεταφοράς)

• Ο τομέας των επιχειρήσεων παροχής ψυχαγωγίας

• Ο τομέας επιχειρήσεων παροχής λοιπών υπηρεσιών.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την τουριστική προσφορά είναι οι εξής:

• η τιμή του προσφερόμενου τουριστικού προϊόντος, που αποτελεί το κίνητρο για την αύξηση ή μείωση της παραγωγής του.

• Οι στόχοι των τουριστικών επιχειρήσεων, που σε γενικές γραμμές ενδιαφέρονται για σταθερό ύψος κερδών και για μεγαλύτερη χρονική περίοδο λειτουργίας τους.

• Οι μεταβολές στην τεχνολογία, που σημαίνουν μεταβολές στην παραγωγή. Αν η τεχνολογία βελτιώνεται, με τις ίδιες ποσότητες παραγωγικών συντελεστών έχουμε αύξηση του προσφερόμενου προϊόντος.

• Οι μεταβολές στις τιμές των συντελεστών τουριστικής παραγωγής, που όταν αυξάνονται αυξάνεται αυτόματα και το κόστος.

Οι τιμές των άλλων τουριστικών προϊόντων, καθώς η προσφορά ενός τουριστικού προϊόντος μπορεί να επηρεαστεί από τις τιμές ενός άλλου προϊόντος της ίδιας τουριστικής περιοχής ή ενός άλλου παρεμφερούς προορισμού.

Οι προσδοκίες ή προβλέψεις των παραγωγών για τις μελλοντικές τιμές των τουριστικών προϊόντων, που τους κάνουν να αυξήσουν το ρυθμό παραγωγής και κατά συνέπεια την προσφορά των προϊόντων ή το αντίθετο.

Ο αριθμός των παραγωγικών τουριστικών μονάδων που επηρεάζει αρνητικά ή θετικά την προσφορά.

Πίνακας 5: Αφίξεις και έσοδα εισερχόμενων τουριστών

2. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Αξιοσημείωτη είναι η συμβολή των κλάδων καταλύματος και εστίασης στην τόνωση της απασχόλησης. Ο τουρισμός αποτελεί τον μοναδικό παραγωγικό κλάδο, ο οποίος καταγράφει αύξηση που αγγίζει το 10% από το έτος 2008 ως και το έτος 2014.

Επιπρόσθετα η συνολική μισθωτή απασχόληση ανήλθε σε 183/450 χιλιάδες, σε σύνολο 1,5εκατ περίπου μισθωτών στον ιδιωτικό τομέα σ΄όλη την χώρα, δηλαδή 12%-30% του συνόλου, από τους οποίους οι 56/262 χιλιάδες απασχολήθηκαν σε αμιγώς τουριστικές επιχειρήσεις.

Η άμεση απασχόληση στις επιχειρήσεις που προσφέρουν καταναλωτικές υπηρεσίες τουρισμού όπως αεροπορικές εταιρείες, ξενοδοχεία, επιχειρήσεις ενοικίασης αυτοκινήτων εκτιμάται σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ στις 320 χιλ. απασχολούμενους, ενώ η συνολική απασχόληση φτάνει πάνω από 660 χιλιάδες άτομα.

Οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις αποτελούν υψίστης σημασίας παράγοντα για την ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας της χώρας.

Σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις το ξενοδοχειακό δυναμικό ανανεώνεται, αφού την περίοδο 2010-2014 άνοιξαν 696 νέα ξενοδοχεία με συνολική δυναμικότητα 50.103 κλίνες και αναβαθμίζεται το 73% των μονάδων αυτών με αποτέλεσμα την ένταξή τους στις 3 υψηλότερες κατηγορίες ξενοδοχείων.

Οι τουριστικές εισπράξεις από διανυκτερεύσεις μόνο σε ξενοδοχεία αυξήθηκαν κατά 10,7% και αποτελούν το 62% των συνολικών τουριστικών εισπράξεων της χώρας.

Από το έτος 1990 έχει τριπλασιαστεί το ποσοστό των ξενοδοχείων 5 αστέρων, από 4,8% σε 14,8% για το έτος 2014.

Ο τουρισμός είναι η δραστηριότητα που στήριξε τα ασφαλιστικά ταμεία (όταν σε μια χρόνια οι υπόλοιπες δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα μειώνουν την συνεισφορά τους σε αυτά) και κάλυψε με τις ταξιδιωτικές εισπράξεις το 75% του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου. Οι εισπράξεις αυτές είναι ίσες με τις εισπράξεις από τις εξαγωγές όλων των προϊόντων που εξάγει η χώρα, εκτός από τις εισπράξεις από εξαγωγή πλοίων και καυσίμων.

Πίνακας 3: Προφίλ της ελληνικής ξενοδοχίας από το 1990-2014

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Ο τουρισμός αποτελεί κυρίαρχη δραστηριότητα σε πολλές χώρες και είναι ένας από τους δυναμικότερα αναπτυσσόμενους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας. Οι επιδράσεις του στους άλλους τομείς της οικονομίας είναι πολύ σπουδαίες και συμβάλλει στη συνολική ανάπτυξη των χωρών.

Ο παγκόσμιος οργανισμός τουρισμού προβλέπει αύξηση των διεθνών αφίξεων της τάξης του 4,1% του ορίζοντα το 2020. Συνεπώς οι διεθνείς αφίξεις αναμένεται ως τότε να ξεπεράσουν το 1,5 δις. ταξιδιωτών.

Συγκεκριμένα για το έτος 2014 ο τουρισμός παρουσιάζει αύξηση αφίξεων κατά 23% καθώς και αύξηση εσόδων κατά 13%. Έτσι το 2014 παρουσιάζεται ιδιαίτερη μεγάλη αύξηση του τουριστικού ρεύματος προς την Ελλάδα. Ως γνωστόν οι διακοπές city break είναι μικρότερης διάρκειας από τις διακοπές «Ήλιος και Θάλασσα».

Δεδομένου ότι η χειμερινή περίοδος και συγκεκριμένα οι μήνες Ιανουαρίου- Νοεμβρίου καλύπτει το 98% της τουριστικής δραστηριότητας σε αφίξεις και το 99% σε έσοδα εκτιμάται ότι το έτος 2014 οι αφίξεις ήταν περί τα 22εκ. και οι εισπράξεις περί τα 13,2 δις. Και τα δυο αυτά μεγέθη αποτελούν ρεκόρ για τον τουρισμό στην Ελλάδα.

Συμπερασματικά η Ελλάδα χαίρει αρκετά καλής διαφοροποίησης στο τουριστικό της χαρτοφυλάκιο σε σχέση με άλλες Μεσογειακές χώρες. Παρόλα αυτά πρέπει να διατηρήσει και να αυξήσει τα μερίδια της στις παραδοσιακές της αγορές, ΗΠΑ, Γερμανία, Ην.Βασίλειο, Ιταλία κλπ. Καθώς επίσης επεκτείνεται στις νέες αγορές της Ρωσίας και της Ασίας.