Β. Θεοδωρόπουλος, ένας πρέσβης που στιγμάτισε τη νεότερη εξωτερική μας πολιτική

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o Αγαπητός Ξάνθης*
Αρχιτέκτονας

Ο Βύρων Θεοδωρόπουλος θεωρείται από πλέον τους επιτυχημένους Έλληνες διπλωμάτες. Υπηρέτησε με αφοσίωση 35 χρόνια στο υπουργείο Εξωτερικών και συνέβαλλε τα μέγιστα στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας. Και μάλιστα οι απόψεις του και οι προβλέψεις του ακόμη και σήμερα είναι εποικοδομητικές και γόνιμες στη διπλωματία της χώρας.

Το Ίδρυμα της βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και της Δημοκρατίας τίμησε τη μνήμη του σε ειδική συνεδρίαση σε συνδυασμό με την έκδοση ενός τόμου σε επιμέλεια του κ. Σωτήρη Ντάλη, αν. καθηγητή και προέδρου του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου με τη βοήθεια συνεργάτη του Βύρωνα Θεοδωρόπουλου (Β.Θ.).

Ο τόμος εμπεριέχει απόψεις και θέσεις σχετικά με το πρόσωπο του εκλιπόντος από διακεκριμένες προσωπικότητες ώστε να αποδοθεί ολοκληρωμένο το έργο και η δράση ενός εξέχοντος ατόμου-διπλωμάτη στη νεότερη ιστορία της χώρας.

Στο προλογικό του σημείωμα ο πρόεδρος της βουλής των Ελλήνων, κ. Κωνσταντίνος Τασούλας τονίζει την αποφασιστική συμβολή του Β.Θ. στη διαχείριση θεμάτων σχετικά με την Ε.Ε. (τ. Ε.Ο.Κ) αλλά και στο Κυπριακό ζήτημα , στις ελληνοτουρκικές σχέσεις για τα οποία θεωρείται, όχι απλώς γνώστης, αλλά μύστης (σ.7).

Ο πρόεδρος κάνει μια σύντομη χρονολογική περιγραφή των γεγονότων της μεταπολίτευσης τονίζοντας το επιτυχημένο εγχείρημα της ένταξης της Ελλάδα στην ΕΟΚ αντί της Ε.Ζ.Ε.Σ (Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών) που ισχυριζόντουσαν κάποιοι, για να παρουσιάσει παράλληλα κρίσιμες στιγμές από τον ελληνοτουρκικό διάλογο και την εξέλιξη για την πιθανή επίλυση ενός ζητήματος των ζωνών της θάλασσας (υφαλοκρηπίδα τότε) μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στο Δ.Δ της Χάγης.

Για να ολοκληρώσει αυτή την ενότητα ο κ. Τασούλας με το ανοιχτό θέμα του Κυπριακού που ακόμη και σήμερα ταλανίζει τις δύο εγγυήτριες χώρες βάζοντας τον Β.Θ στο επίκεντρο του κάδρου των τότε γεγονότων με την εποικοδομητική του ματιά (σ.9).

Συνεχίζει ο πρόεδρος της βουλής ότι ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής στηρίχθηκε ουσιαστικά από τον Β.Θ. για να πάρει τις ορθές αποφάσεις γράφοντας τις πρώτες μεταδικτατορικές σελίδες σε συνοδεία βεβαίως και άλλων ατόμων για μια γενναία εξωτερική πολιτική. Στην τελευταία αποστροφή ο κ.Τασούλας γράφει: «Η παρακαταθήκη του Βύρωνα Θεοδωρόπουλου τώρα έχει την τύχη να προσεχθεί, να εκτιμηθεί και να αξιοποιηθεί».

Ο καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Ε.Κ.ΠΑ και γ.γ. του αναφερόμενου Ιδρύματος, κ. Ευάνθης Χατζηβασιλείου στην παρέμβασή του αναφέρει ενδεικτικά ότι ο Β.Θ. δημιούργησε σχολή στο διπλωματικό κλάδο όχι απλά ως χειριστής, αλλά ως διαμορφωτής των μεγάλων επιλογών στο πεδίο της διπλωματίας και των διεθνών σχέσεων της χώρας (σ.16).

Παρουσιάζεται ο Β.Θ ως ένα έξυπνο άτομο σε θέματα που άγγιζαν τη χώρα μέσα από μια ματιά ορθολογισμού και αξιοπιστίας εντός ενός πλαισίου μετριοπαθούς ρεαλισμού (σσ.32,33) αποφεύγοντας παράλληλα τον ακραίο ιδεαλισμό (σ.32). Με την ορθολογιστική αντίληψη εντός ορίων και δυνατοτήτων, δείχνει ο Β.Θ. την ευχέρεια κατανόησης των θέσεων των «άλλων» (Τούρκων και συμμάχων) για το καλό της χώρας μας.

Ο πρέσβης καταγράφεται όχι μόνο ως ένας εκτελεστής αλλά και ως ένας διαμορφωτής της πολιτικής κτίζοντας μεγάλα επιτεύγματα με τη συνεργασία άλλων στελεχών για την τότε δύσκολη εποχή. Η ένταξη στην Ε.Ο.Κ. με τη βοήθεια του Β.Θ. σηματοδότησε το μεγαλύτερο άλμα πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό και διπλωματικό του νεοτέρου ελληνικού κράτους με τη στήριξη και άλλων, που είχαν δίπλα τους μεγάλο μέρος της κοινωνίας μέσα από σκληρή και συνεπή δουλεία για την προοπτική της χώρας μας (σ.35).

Ο πρέσβης ε.τ και πρώην γ.γ. του υπουργείου Εξωτερικών, κ. Γεώργιος Σαββαΐδης, γράφει για τις χρονικές συγκυρίες των 200 χρόνων από την Επανάσταση του ’21, τα 40 χρόνια από την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ για να επισημάνει τη συμβολή πρόσωπων που έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην ένταξη της Ελλάδας στην οικογένεια της Ευρώπης, που ένα εξ αυτών είναι ο Β.Θ.

Καταγράφεται η μεγάλη συμβολή του στις σελίδες στη διαμόρφωση του Δικαίου της Θάλασσας, του Κυπριακού ζητήματος αλλά και όπως ήδη έχει αναφερθεί στην ένταξη της χώρας μας στην Ε.Ο.Κ. με την ιδιότητα του επικεφαλής της Κεντρικής Επιτροπής Διαπραγμάτευσης. Τονίζεται ότι κατά τη θητεία του Β.Θ. στο υ.Εξ. ιδρύονται συνδικαλιστικοί σύλλογοι όλων των κλάδων με προνομία απόδοσης και παραγωγικών συνθηκών εργασίας (σ.40).

Ειδικά για τη διάσκεψη του Ο.Η.Ε για το Δίκαιο της Θάλασσας το καλοκαίρι του 1974 στο Καράκας της Βενεζουέλας το οποίο τότε ήταν στα πρώτα του βήματα του, ο Β.Θ. με ανάλογους χειρισμούς εξέφρασε τα δίκαια της χώρας μας. Στο Καράκας ετέθησαν οι θεμελιακές βάσεις του νέου Δικαίου της Θάλασσας, του οποίου η βαρύτητα ακόμη και σήμερα παρουσιάζει όλες τις εκφάνσεις των προτεραιοτήτων της εξωτερικής μας πολιτικής (σ.49).

Υπογραμμίζει ο κ. Σαββαΐδης ακόμα και το θετικό ρόλο του Β.Θ. στο Κυπριακό και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις περιγράφοντας συνολικά την πολυεδρική και πολυσήμαντη προσέγγιση των μεγάλων ζητημάτων της εξωτερικής πολίτικης της χώρας από τον εκλιπόντα (σ.52).

Στη δε συνοδευτική επιφυλλίδα από τον κορυφαίο χρονογράφο, Παύλο Παλαιολόγο, παρουσιάζεται η ομιλία του Β.Θ. στο Καράκας με εξέχον ποιητικό περίβλημα όπως «με τους κυματισμούς στη θάλασσα συντονίζεται η ελληνική σκέψη, ανήσυχη, άστατη άμετρη, άτακτη. Η θάλασσα ζωή, ψυχή, πνεύμα και αίμα μας» (σ.55).

Ο Ιωάννης Χάλκος, υποψήφιος διδάκτορας καταγράφει το Β.Θ ως ένα πρόσωπο κύρους εκπροσωπώντας μια σπουδαία ομάδα Ελλήνων διπλωματών. Επισημαίνεται η αντίληψη του Β.Θ. για τη δύναμη της γεωγραφίας στο πεδίο της διπλωματίας ως ουσιώδες παρεμβατικό στοιχείο (σ.59) σε συνδυασμό με τον ήπιο ρεαλισμό και την ορθή χρήση της Ιστορίας.

Καταγράφεται η λανθασμένη κατά τον Β.Θ. αποχώρηση από το ΝΑΤΟ της Ελλάδας το 1974 αποστερώντας τη συμμετοχή της χώρας μας σε κρίσιμες, τότε, αποφάσεις. Η μετέπειτα επιστροφή στο ΝΑΤΟ της Ελλάδας ήταν και μία επιτυχία της διεισδυτικής ματιάς του Β.Θ. προς όφελος της Αθήνας.

Αναφέρονται όλες οι πολυσχιδείς δραστηριότητες του πρέσβη κρατώντας «την εξασφάλιση των συνόρων στη γη, στον αέρα και στη θάλασσα ως παράλληλα σύνορα της Ε.Ε. και με την Αθήνα να παίζει θετικό ρόλο στη δημιουργία μιας πιο συνεκτικής και πολιτικής ισχυρής Ευρώπης» (σσ.77,79). Και καταλήγει ο κ. Χάλκος ότι ο Β.Θ δεν ήταν μόνος σε όλες τις τότε διαδικασίες της εξωτερικής πολιτικής της χώρας, αλλά όπως και να έχει, ο ρόλος του αποδείχθηκε αναμφίβολα αναντικατάστατος (σ.80).

Στη συνέχεια ο κ.Σωτήρης Ντάλης, αν. καθηγητής του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου ανοίγει το θέμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης και της διεθνούς πολιτικής και μέσα από αυτό παρουσιάζει τον Β.Θ ως τον κεντρικό χειριστή της ελληνικής ευρωπαϊκής πολιτικής που συνέδραμε τα μέγιστα για την ένταξη της χώρας μας στον πυρήνα της τότε Ε.Ο.Κ. και όχι στην τότε συζητούμενη Ε.Ζ.Ε.Σ (Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών).

Αναφέρεται ενδεικτικά η σκέψη του Β.Θ. για την αποτίμηση της εικόνας της Ευρώπης με αναγκαία τη θέση προσαρμογής στην νέα πραγματικότητα με την παράλληλη επίκληση της βέβαιης παρουσίας της Αθήνας στο μελλοντικό σχήμα της Ευρώπης (σ.92).

Για τη διεθνή πολιτική επισημαίνεται από την παρέμβαση του κ. Ντάλη ότι τρεις είναι παράγοντες που επιδρούν αποφασιστικά κατά τον Β.Θ. ήτοι: 1.ο πολλαπλασιασμός των θεμάτων που συμβάλλουν στη διεθνή ζωή, 2.τα θέματα υπερπληθυσμού και 3. η ευκινησία της τεχνικής παραγωγής και των εργατικών χεριών.

Η επαφή του παρεμβαίνοντος αν.καθηγητή αποδίδει το στοχασμό του Β.Θ. σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και διπλωματίας υποσημειώνοντας το κεντρικό σημείο της αμφίδρομης επιθυμητής στέρεας σχέσης Ελλάδας και Ευρώπης. Οι συχνές αναφορές στα κείμενα του πολυγραφότατου κ. Ντάλη για το Βύρωνα Θεοδωρόπουλο δείχνουν το σεβασμό και εκτίμηση που έτρεφε και τρέφει ο αν.αθηγητής στον εκλιπόντα.

Μάλιστα για το τελευταίο βιβλίο «The Globe»:Το διεθνές θέατρο που είχε την επιμέλεια της έκδοσης εκδοθέν το 2007 σε συνέχεια των έντεκα προηγούμενων βιβλίων του Β.Θ, παρουσιάζεται έντεχνα ο συσχετισμός με τη λέξη «globalization», δηλαδή -της παγκοσμιοποίησης- που τόσο συχνά θεωρείται ως το κύριο χαρακτηριστικό των ημερών μας.

Ο συνειρμός των λέξεων οδηγεί και στην παρομοίωση του διεθνούς χώρου στην εποχή μας ως μια παγκόσμια σκηνή με θεατές-μελετητές που μπορούν να παρακολουθούν τα φλέγοντα δρώμενα σε όλες τις ηπείρους (σ.96).

Ο κ. Ντάλης χρησιμοποιεί το πρώτο πρόσωπο του ενεστώτα για να τονίσει την ακρίβεια των γραφόμενων γνωρίζοντας προσωπικά τον πρέσβη ώστε να υπερθεματίσει τον τέλειο χειρισμό του Β.Θ είτε ως πολιτικού είτε ως διπλωμάτη στις προκλήσεις της νέας κατάστασης της παγκοσμιοποίησης.

Για να καταλήξει με την απόδοση τιμής στο πρόσωπο του Β.Θ. μέσα από την εμπιστοσύνη και φιλία που έγινε αποδεκτή από τον κ.Ντάλη και την αναγνώριση του τρόπου μάθησης μέσα από το σύνθημα: «διδάσκω σημαίνει μεταδίδω τη γνώση με πάθος και γενναιοδωρία» (σ.98), πράγμα το οποίο πράττει τώρα ο καθηγητής με συνέπεια και σοβαρότητα από τη θέση που κατέχει στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Ο κ. Κούμας Μανόλης, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, μετά από ένα σύντομο βιογραφικό για τον Β.Θ αποδίδει τη βαθιά σημασία της Ιστορίας ως στοιχείο ανάλυσης των διπλωματικών σχέσεων ώστε να αποφεύγονται τουλάχιστον τα λάθη του παρελθόντος (σ.104).

Και συνεχίζει ο κ. Κούμας με τους παράγοντες που προσδιορίζουν την εξωτερική πολιτική που ο Β.Θ την κατονομάζει ως «έργο πολυσύνθετο» και μπορούν να αναλυθούν (οι παράγοντες) σε πέντε κριτήρια: 1.την επαρκή πληροφόρηση, 2.τη σωστή εκτίμηση, 3.τη σωστή στάθμιση, 4.τον παραμερισμό της κομματικής ή άλλης ιδιοτέλειας από το έργο της πολιτικής ηγεσίας και 5. τη σύσταση μιας ενισχυμένης διπλωματικής υπηρεσίας.

Κατόπιν καταγράφονται οι επιτυχίες αλλά και οι αποτυχίες στην ελληνικής εξωτερική πολιτική σε χρονικές περιόδους από το 1910 μέχρι το 1974 σε συνδυασμό με την άσκηση των καθηκόντων του Β.Θ. Τέλος, στα συμπεράσματα ο κ. Κούμας εκθειάζει την ακεραιότητα του Β.Θ. στο έργο του τονίζοντας ότι το καλύτερο σχήμα κατά τα λεγόμενα του πρέσβη είναι «η αρμονική συνεργασία πολιτικής και διπλωματικής υπηρεσίας, με την τελευταία να καλείται συχνά να καλύψει ανεπάρκειες και αρρυθμίες του πολιτικού συστήματος». Επισημαίνεται επίσης ο σπουδαίος αλτρουισμός του Β.Θ. ως προς την αδυναμία του ενός να μπορεί να διαχειριστεί επιτυχώς τα περίπλοκα θέματα τα οποία πολλαπλασιάζονται πλέον συνεχώς (σ.125).

Ο κ. Ντάλης Σωτήρης στην τελική παρέμβασή του η οποία φέρεται ως ένα οδοιπορικό της σπουδαίας σταδιοδρομίας του Β.Θ., επισημαίνει τη δημιουργικότητα της υπηρεσίας του πρέσβη κατά τον χρόνο της θητείας του αναδεικνύοντας στιγμές μέσα από σημαντικά γεγονότα όπως είναι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Κυπριακό αλλά και η ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ο.Κ., στιγμές που έγραψαν μεγάλους σταθμούς στη νεότερη ιστορία της χώρας μας.

Ο κ.Ντάλης γνωρίζοντας από κοντά τον πρέσβη και εντρυφώντας στο πλούσιο συγγραφικό του έργο πιάνει το νήμα μέσα από την ιστορία και τις εξελίξεις στην εξωτερική πολιτική από το πρώτο έργο του Β.Θ που τελειώνει στο 2007, με το σημαντικό βιβλίο «The Globe»:το Διεθνές Θέατρο, συσχετίζοντάς το με την υπάρχουσα παγκοσμιοποίηση και το ρόλο του πολίτη-θεατή στον πλανητικό εξελισσόμενο «θίασο».

Η δε προτροπή του Β.Θ για την αναπροσαρμογή του ρόλου και της αποστολής των διεθνών σχέσεων για να μπορούν να ανταποκριθούν στις επιταγές που επιβάλλει η νέα κατάσταση της παγκοσμιοποίησης (σ.148), είναι καθοριστική για τις επόμενες γενιές πολιτικών ή και διπλωματών.

Και κλείνει ο κ. Ντάλης την παρέμβασή του, εφόσον περιγράψει και το ταλέντο στη διδασκαλία του πρέσβη, με το σημαντικό: «Ο Θεοδωρόπουλος συνέβαλε στη βαθμιαία μεταλλαγή της χώρας από αντικείμενο σε υποκείμενο της ευρωπαϊκής και διεθνούς διπλωματίας».

Λόγια μεστά και ουσιώδη για ένα διπλωμάτη που άνοιξε πόρτες και φώτα με τη μετριοπάθεια και την ευστροφία του να βλέπει «μπροστά» προς όφελος της χώρας μας σε καίριες εποχές.

Στο βιβλίο κατέγραψα μερικά από τα ενδεικτικά χαρακτηριστικά του πρέσβη Βύρωνα Θεοδωρόπουλου (1920-2010):
• Ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση (σ.11)
• Ξεχωριστός (σ.12)
• Οξυδερκής (σ. 23)

• Μετριοπαθής και γεμάτος ευθυκρισία (σ.38)
• Ενορχηστρωτής μιας δημιουργικής εξωτερικής πολιτικής (σ.57)
• Ακούραστος, ατάραχος (σ.69)
• Μεθοδικός, αναλυτικός (σ.79)
• Αναντικατάστατος (σ.80)

• Αισιόδοξος (σ.81)
• Ακούραστος, απτόητος, ατάραχος, απρόβλεπτος, ηγέτης (σ.90)
• Δάσκαλος (σ.96)
• Συγγραφέας (σ.102)

• Ερευνητής (σ.108)
• Χαρισματικός (σ.125)
• Γόνιμα παρεμβατικός (σ.149)

Αυτοί/τες που ασχολούνται με τις διεθνείς σχέσεις και αυτοί/τες που νιώθουν και είναι ενεργοί πολίτες, ας προμηθευτούν το αναφερόμενο βιβλίο των 149 σελίδων…δε θα χάσουν.

* Ο αρθρογράφος είναι μεταδιδακτορικός υπότροφος του Πανεπιστημίου Αιγαίου στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών.