Γιάννης Σαμαρτζής: Πώς οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν την ελληνική οικονομία και το καλάθι της νοικοκυράς

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής

Οικονομολόγος

Οι γεωπολιτικές εντάσεις αποτελούν έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες που επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία και, κατ’ επέκταση, την καθημερινότητα των πολιτών. Αν και συχνά φαντάζουν ως μακρινά γεγονότα, οι επιπτώσεις τους γίνονται άμεσα αισθητές, τόσο στο «καλάθι της νοικοκυράς», δηλαδή στο κόστος των βασικών αγαθών που αγοράζει κάθε οικογένεια, όσο και στη συνολική πορεία της ελληνικής οικονομίας.

Καταρχάς, οι συγκρούσεις και οι πολιτικές εντάσεις επηρεάζουν τις τιμές της ενέργειας. Πετρέλαιο και φυσικό αέριο αποτελούν βασικούς πόρους που διακινούνται διεθνώς, και οποιαδήποτε διαταραχή στην παραγωγή ή τη μεταφορά τους οδηγεί σε αύξηση των τιμών. Όταν το κόστος της ενέργειας αυξάνεται, αυτό μετακυλύεται σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και διανομής προϊόντων. Από τη μεταφορά τροφίμων μέχρι τη λειτουργία των εργοστασίων, όλα γίνονται ακριβότερα, με αποτέλεσμα οι τελικές τιμές στα ράφια των σούπερ μάρκετ να ανεβαίνουν.

Η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Όταν εντάσεις σε περιοχές παραγωγής ή διέλευσης προκαλούν αύξηση τιμών, το κόστος ενέργειας στη χώρα μας αυξάνεται σημαντικά. Αυτό επηρεάζει όχι μόνο τα νοικοκυριά, μέσω ακριβότερων λογαριασμών ρεύματος και καυσίμων, αλλά και τις επιχειρήσεις, οι οποίες μετακυλύουν το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές.

Επομένως, οι γεωπολιτικές κρίσεις διαταράσσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Ελλάδα, ως χώρα με έντονη εμπορική δραστηριότητα και εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά, επηρεάζεται ιδιαίτερα από καθυστερήσεις ή περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ελλείψεις πρώτων υλών και προϊόντων, αυξάνοντας τις τιμές και περιορίζοντας την παραγωγική δραστηριότητα της χώρας.

Σημαντική, όμως, είναι η επίδραση στις τιμές των τροφίμων. Αγροτικά προϊόντα, όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και τα φυτικά έλαια, συχνά προέρχονται από περιοχές που είναι ευάλωτες σε γεωπολιτικές εντάσεις. Όταν η παραγωγή ή η εξαγωγή τους περιορίζεται, οι διεθνείς τιμές αυξάνονται. Αυτές οι αυξήσεις μεταφέρονται άμεσα και στους έλληνες καταναλωτές, καθιστώντας τα βασικά είδη διατροφής ακριβότερα και επιβαρύνοντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Ιδιαίτερα σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στον τουρισμό, έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας. Η αβεβαιότητα και η αστάθεια σε διεθνές επίπεδο μπορούν να επηρεάσουν την ταξιδιωτική ζήτηση, είτε αρνητικά, μέσω μείωσης των αφίξεων, είτε θετικά, όταν η Ελλάδα θεωρείται ασφαλής προορισμός σε σύγκριση με άλλες περιοχές. Σε κάθε περίπτωση, ο τουρισμός παραμένει ευάλωτος στις διεθνείς εξελίξεις.

Συγκεκριμένα, η αβεβαιότητα που προκαλούν οι γεωπολιτικές κρίσεις επηρεάζει τη συμπεριφορά των τουριστών. Όταν υπάρχουν συγκρούσεις ή εντάσεις σε ευρύτερες περιοχές , πολλοί ταξιδιώτες γίνονται πιο επιφυλακτικοί και, είτε αναβάλλουν τα ταξίδια τους είτε επιλέγουν προορισμούς που θεωρούνται πιο ασφαλείς. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει διττά: Αν θεωρείται σταθερός και ασφαλής προορισμός, μπορεί να ωφεληθεί προσελκύοντας τουρίστες που αποφεύγουν άλλες χώρες. Αν, όμως, εντάσσεται γεωγραφικά σε μια «ζώνη έντασης», μπορεί να δει μειώσεις στις κρατήσεις.

Στον τουρισμό, ακόμη, σημαντικός παράγοντας είναι το κόστος μετακίνησης. Οι γεωπολιτικές εντάσεις συχνά οδηγούν σε αύξηση των τιμών των καυσίμων, κάτι που επηρεάζει άμεσα τα αεροπορικά εισιτήρια και τα μεταφορικά κόστη γενικότερα. Όταν το ταξίδι γίνεται ακριβότερο, ορισμένοι τουρίστες περιορίζουν τη διάρκεια των διακοπών τους ή επιλέγουν πιο κοντινούς και οικονομικούς προορισμούς. Αυτό μπορεί να μειώσει τα συνολικά έσοδα του ελληνικού τουρισμού.

Κατά συνέπεια, ο ελληνικός τουρισμός επηρεάζεται έντονα από το διεθνές περιβάλλον. Η πρόκληση για τη χώρα είναι να ενισχύσει την εικόνα της ως ασφαλούς, ποιοτικού και αξιόπιστου προορισμού, ώστε να περιορίζει τις αρνητικές επιπτώσεις και να αξιοποιεί τις ευκαιρίες που προκύπτουν σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας.

Επιπλέον, οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν και τις επενδύσεις. Η αυξημένη αβεβαιότητα οδηγεί πολλούς επενδυτές σε πιο συντηρητικές επιλογές, καθυστερώντας ή ακυρώνοντας επενδυτικά σχέδια. Για μια οικονομία όπως η ελληνική, που επιδιώκει την προσέλκυση ξένων επενδύσεων για ανάπτυξη, αυτό μπορεί να επιβραδύνει την οικονομική πρόοδο και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Σημαντικός είναι και ο ρόλος των συναλλαγματικών ισοτιμιών παγκοσμίως, αλλά, κυρίως του πληθωρισμού. Αν και η Ελλάδα ανήκει στη ζώνη του ευρώ, οι διεθνείς συναλλαγματικές αναταράξεις δεν επηρεάζουν τις ισοτιμίες, επηρεάζουν όμως την αγοραστική δύναμη και το κόστος των εισαγωγών. Ο αυξημένος πληθωρισμός στη χώρα μας, θεωρείται δεδομένο ότι μειώνει το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών, καθιστώντας δυσκολότερη την κάλυψη βασικών αναγκών.

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είχε έντονες διακυμάνσεις, από τα πολύ χαμηλά ή και αρνητικά επίπεδα, μέχρι την απότομη άνοδο και ξανά την αποκλιμάκωση.

Συγκεκριμένα, είχαμε:

• το 2019: 0,5 (ελάχιστο πληθωρισμό)
• το 2020: -1,2% (αποπληθωρισμό, δηλαδή αρνητικό πληθωρισμό, λόγω της πανδημίας)
• το 2021: 1,2% (ήπια ανάκαμψη πληθωρισμού)
• το 2022: 9,6% (πολύ υψηλό πληθωρισμό, λόγω έντονης ενεργειακής κρίσης και του πολέμου στην Ουκρανία)
• το 2023: 3,4%
• το 2024: 2,7%
• το 2025: 2,5%
• το 2026: 3–4% (εκτιμήσεις από πρόσφατα στοιχεία).

Ωστόσο, η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να μετριάσει τις επιπτώσεις του κόστους, μέσω επιδοτήσεων ή ρυθμιστικών παρεμβάσεων, αλλά αυτές οι λύσεις είναι συχνά προσωρινές και επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά. Δηλαδή, μέτρα όπως επιδοτήσεις στην ενέργεια ή μειώσεις φόρων μπορούν να ανακουφίσουν προσωρινά τα νοικοκυριά, αλλά αυτά επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό.

Συνεπώς, εδώ, το κράτος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στήριξη των πολιτών και στη διατήρηση δημοσιονομικής σταθερότητας, έχοντας ωστόσο τα επιπλέον επίπονα πλεονάσματα. Όμως, μακροπρόθεσμα οι καταναλωτές καλούνται να προσαρμοστούν, είτε περιορίζοντας την κατανάλωση είτε αναζητώντας φθηνότερες εναλλακτικές.

Καταλήγοντας, σε έναν κόσμο όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται διαρκώς, η οικονομική πραγματικότητα κάθε χώρας αποδεικνύεται στενά συνδεδεμένη με τις διεθνείς εξελίξεις. Η Ελλάδα, με την εξάρτησή της από την ενέργεια, το εισαγωγικό της εμπόριο και κυρίως τον τουρισμό, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτών των επιδράσεων. Από το αυξανόμενο κόστος στο καλάθι της νοικοκυράς έως τις διακυμάνσεις στις αφίξεις επισκεπτών, οι συνέπειες των εντάσεων είναι άμεσες και καθημερινές.

Μέσα σε αυτό το ασταθές περιβάλλον αναδεικνύεται και η σημασία της ανθεκτικότητας. Η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας, η διαφοροποίηση των τουριστικών αγορών και η στήριξη της εγχώριας παραγωγής, μπορούν να λειτουργήσουν ως ασπίδα απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις. Παράλληλα, η διατήρηση της εικόνας της Ελλάδας ως ασφαλούς και φιλόξενου προορισμού, αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα που μπορεί να αντισταθμίσει μέρος των απωλειών.

Επομένως, ακόμη και μέσα σε ένα αβέβαιο διεθνές σκηνικό, η ελληνική οικονομία μπορεί να διατηρήσει τη σταθερότητά της και να θέσει τις βάσεις για μια πιο βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη στο μέλλον.