Ιταλοκρατία στα Δωδεκάνησα: Τα Ιταλικά του Μανώλη

Rodiaki NewsRoom

Στο διάστημα της Ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα και ιδιαίτερα όταν άρχισε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, κατά εκατοντάδες άρχισαν να φθάνουν οι Ιταλοί στρατιώτες στην Κάρπαθο. Όλοι τους κατάγονταν από τη Νότιο Ιταλία και Σικελία, που στην Ιταλία θεωρούνταν κατώτερης κατηγορίες πολίτες, που δεν είχαν τα πολιτικά μέσα για να μείνουν στην Ιταλία και τους έστειλαν στα Δωδεκάνησα που εθεωρείτο εμπόλεμη και επικίνδυνη περιοχή.

Όπως οι Καρπάθιοι, προήρχοντο και αυτοί από χωριά και η ζωή τους δεν διέφερε από αυτήν που βρήκαν στην Κάρπαθο και ακόμα ζούσαν με την παράδοση της καταγωγής τους από την «Magna Grecia» (Μεγάλη Ελλάδα).

Ένα από τα Πανεπιστήμια της Αμερικής στα οποία φοιτούν πολλοί ξένοι φοιτητές, όπως και τότε που και εγώ φοιτούσα, είναι το New York University. Μεταξύ των άλλων μαθημάτων διδασκόταν η Αγγλική γλώσσα για τους ξενόγλωσσους φοιτητές και, όπως ήταν φυσικό, οι νεοφερμένοι φοιτητές έκαναν παρέα με συμφοιτητές τους από την ίδια χώρα.

Όταν πήγαινες το μεσημέρι στο Loeb Student Center, έβλεπες σε ξεχωριστά τραπέζια να κάθονται οι Έλληνες, οι Ιταλοί, οι Κινέζοι, φοιτητές από την Λατινική Αμερική και από άλλες χώρες. Υπήρχε και μια Ιταλίδα φοιτήτρια που, αντί να πηγαίνει στο τραπέζι που κάθονταν οι Ιταλοί, προτιμούσε το τραπέζι που κάθονταν οι Έλληνες. Και όταν την ρώτησα γιατί προτιμά την ελληνική παρέα αντί της ιταλικής, μου απάντησε:

-I am Siciliana not Italiana (είμαι Σικελιάνα, δεν είμαι Ιταλίδα).

Έτσι στην Κάρπαθο, όπως ήταν φυσικό, αναπτύχθηκαν φιλικοί δεσμοί μεταξύ των Ιταλών και των ντόπιων κατοίκων του νησιού. Στο διάστημα της Ιταλοκρατίας έγιναν 39 γάμοι μεταξύ Ιταλών και Καρπαθίων γυναικών. Και για καλλίτερη επικοινωνία αρκετοί Καρπάθιοι έμαθαν ορισμένες ιταλικές λέξεις για να συνεννοούνται με τους Ιταλούς.

Με την άφιξη 3.000 στρατιωτών, άρχισαν να δημιουργούνται ποδοσφαιρικές ομάδες μεταξύ των ιταλικών στρατιωτικών μονάδων. Μεταξύ αυτών υπήρχαν και ορισμένοι αναγνωρισμένης αξίας ποδοσφαιριστές, όπως ο Leoni της ξακουστής ομάδας Roma. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητός μεταξύ των πιτσιρίκων που τους ενθουσίαζε το ποδοσφαιρικό του ταλέντο. Τράβηξε και το ενδιαφέρον μιας Καρπαθιάς, αλλά το ειδύλλιο προκάλεσε την σθεναρή αντίδραση του πατέρα της, όπως φαίνεται από την μαντινάδα που σύνταξε η ενδιαφερόμενη με τα σπασμένα της Ιταλικά:

Σε αγαπώ, Leoni μου, mia testa fresa,

μαλώνει ο πατέρας μου, μα λίγο m’ interessa.

Και σε ελεύθερη μετάφραση:

Σε αγαπώ Leoni μου, μ’ έχει πιάσει τρέλα,

μαλώνει ο πατέρας μου, μα λίγο με νοιάζει.

Η μαντινάδα παραφράστηκε από τους Ιταλούς και στα Ιταλικά:

Ti amo e ti amero sonti ventata fesa,

I uditori gritano ma poco mi enteresa.

Που σε ελεύθερη μετάφραση λέει:

Σ’ αγαπώ και θα σε αγαπώ, είσαι μια ριπή ανέμου,

ο κόσμος σχολιάζει, αλλά λίγο με νοιάζει.

Μια άλλη Καρπαθιά, όταν επρόκειτο να επιστρέψει ο αγαπημένος στην Ιταλία, σύνταξε την ακόλουθη μαντινάδα:

Quando vai Italia, quando vai via,

il mio tempo passare, con la fotografia.

Και σε ελεύθερη μετάφραση:

Όταν θα πας στην Ιταλία και θα βρίσκεσαι μακριά μου,

εγώ θα περνώ το καιρό μου, με την φωτογραφία σου.

Την εποχή της Ιταλοκρατίας, υπήρχαν ορισμένοι Καρπάθιοι που η μόνη τους περιουσία ήταν ένα μουλάρι, και με αυτό προσπαθούσαν να εξοικονομήσουν τα προς το ζην. Την εποχή της σποράς ζευγάρωναν το μουλάρι τους με κάποιου άλλου για να σπείρουν τα χωράφια των κανακάρηδων και την εποχή του θέρους το χρησιμοποιούσαν στο αλώνισμα. Την εποχή των ελιών με το ίδιο μουλάρι μετέφεραν τις ελιές από τα λιόφυτα και το χρησιμοποιούσαν στο άλεσμα στα λιοτρίβια. Με το μουλάρι πήγαιναν στα δάση, έκοβαν ξύλα και τα πουλούσαν για καυσόξυλα. Πολλές φορές το χρησιμοποιούσαν για να κάνουν μεταφορές από το ένα χωριό στο άλλο και στα μετόχια, προσπαθώντας να βρίσκουν αγώγι στον πηγαιμό και στον ερχομό.

Όταν οι Ιταλοί άρχισαν την κατασκευή του αεροδρομίου, χρειάστηκε να μεταφέρουν ορισμένα πράγματα από τα Πηγάδια στον Αφιάρτη. Δεν είχε ακόμη τελειώσει ο αυτοκινητόδρομος και ο Ιταλός Maricielo, που είχε την έδρα του στα Πηγάδια, πλησίασε τον Παναγιώτη που είχε μουλάρι και έκανε τέτοιες μεταφορές, και συμφώνησαν στα 10 φράγκα.

Αλλά μετά την συμφωνία, ο Maricielo έμαθε ότι οι Ιταλοί είχαν στον Αφιάρτη και κάτι άλλα εφόδια που ήθελαν να τα φέρουν στα Πηγάδια. Ξαναπλησίασε ο Maricielo τον Παναγιώτη και του λέγει, μια και το μουλάρι θα επέστρεψε αξεφόρτωτο από τον Αφιάρτη, να μεταφέρει και αυτά τα εφόδια από τον Αφιάρτη στα Πηγάδια με τα ίδια 10 φράγκα.

Όμως ο Παναγιώτης, που γνώριζε τον κανονισμό που υπήρχε στην Κάρπαθο από την εποχή της Τουρκοκρατίας, του απαντά μισά Ιταλικά και μισά Ελληνικά:

-Segnore Maricielo, le andare και venire το μουλάρι φορτωμένο, 10 φράγκα δεν είναι poco?

Και σε ελεύθερη μετάφραση:

-Κύριε Maricielo, να πάει και να γυρίσει το μουλάρι φορτωμένο, δεν νομίζεις ότι τα 10 φράγκα είναι λίγα;

Τον Ιούνιο του 1940 η Ιταλία μπήκε στον πόλεμο με το μέρος της Γερμανίας και τα συμμαχικά πολεμικά πλοία άρχισαν να βομβαρδίζουν το αεροδρόμιο στον Αφιάρτη και το λιμάνι στα Πηγάδια, και για ένα διάστημα πολλοί Πηγαδιώτες, για περισσότερη ασφάλεια, μετακόμισαν στα χωριά. Εμείς πήγαμε στο Απέρι και μέναμε στο σπίτι του Χατζαλέξη, θείου της μητέρας μου, στον Άη Γιάννη στους Λώρους.

Ήμουν τεσσάρων ετών, και ο νεαρός τότε Γιώργος, ο μικρότερος γιος του Χατζαλέξη, που ήθελε να περάσει την ώρα του, μου λέει:

-Έλα να σε μάθω Ιταλικά.

Άρχισε η διδασκαλία, και σε μια-δυο μέρες έγινα ξεφτέρι στα Ιταλικά, ήμουν όλο χαρά.

Τα βράδια που γινόταν η αποσπερία, μόλις μαζευόντουσαν οι άλλοι γείτονες, ο Γιώργος για να τους διασκεδάσει με φώναζε για να τους πω τα ιταλικά μου. Εγώ γεμάτος χαρά έπαιρνα ύφος καθηγητή για να τους δείξω την ιταλομάθειά μου και άρχιζε η διδασκαλία:

Γιώργος: «Πως το λένε το ψωμί στα Ιταλικά;».

Μανώλης: «Ψώμ!».

Γιώργος: «Μπράβο! Και το νερό πως το λένε;».

Μανώλης: «Νέρ!».

Γιώργος: «Μπράβο, μπράβο! Και το κρασί πως το λένε;».

Μανώλης: «Κράσο!».

Έπαιρνα και άλλα μπράβο και χειροκροτήματα ανακατεμένα με γέλια και χαχανητά που τα θεωρούσα επιδοκιμαστικά. Μ’ αυτό τον τρόπο διασκέδαζαν και ξεχνούσαν τα βάσανα του πολέμου.

Όταν δε κάποιος ήθελε να κάμει τον ιταλομαθή, οι άλλοι για να τον κοροϊδέψουν έλεγαν:

-Τα ιταλικά του μοιάζουν με τα ιταλικά του Μανώλη!

Πέρασαν τα χρόνια, πέρασε ο πόλεμος και με το καιρό ξεχάστηκαν οι ταλαιπωρίες και τα βάσανα του πολέμου και μαζί και τα ιταλικά του Μανώλη. (Αν και καμιά φορά στην Αμερική, για κάποιο που παρίστανε τον αγγλομαθή, έλεγαν: «Τα Αγγλικά του μοιάζουν με τα Ιταλικά του Μανώλη!»).

Μετά από χρόνια, όταν άρχισα να γράφω και να δημοσιεύω ανέκδοτα, συνάντησα μια γυναίκα στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στο Union NJ και μου λέγει:

-Διάβασα τα ανέκδοτα που γράφεις για τους άλλους, γιατί δεν γράφεις και για τα Ιταλικά σου;

πηγή: anamniseis.net