Μαρία Καρίκη: Γιατί οι άνθρωποι δεν παραδέχονται εύκολα τα λάθη τους;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, MSc

Όλοι οι άνθρωποι είμαστε διαφορετικοί μεταξύ μας. Ο τρόπος που μεγαλώσαμε, τα βιώματά μας, τα άτομα που συναντήσαμε, οι δυσκολίες που περάσαμε, σε συνδυασμό με τις προδιαθέσεις μας, διαμορφώνουν αυτό που είμαστε σήμερα. Οι πεποιθήσεις μας, οι οπτικές μας θα αποτυπωθούν και στις σχέσεις μας και θα επηρεάσουν ανάλογα την ποιότητά τους. Άλλοτε θα συμφωνούμε κι άλλοτε θα διαφωνούμε. Αυτό είναι αναμενόμενο και φυσιολογικό.

Τι γίνεται, όμως, όταν κάνουμε λάθη; Τα αντιλαμβανόμαστε άραγε ως λάθη; Τα παραδεχόμαστε; Ζητάμε συγγνώμη; Αυτό δεν είναι, δυστυχώς, ούτε δεδομένο ούτε αυτονόητο.

Όλοι κάνουμε λάθη. Δεν υπάρχει άνθρωπος που μπορεί να αποφύγει τα λάθη. Είναι μέρος της διαδικασίας μάθησης και ωρίμανσης του ατόμου. Κάποιοι το ενστερνίζονται αυτό. Κάποιοι άλλοι δυσκολεύονται αρκετά να οικειοποιηθούν την ιδέα ότι μπορεί και να κάνουν λάθος σε αυτά που λένε ή σε αυτά που κάνουν. Προτιμούν να παραμείνουν στην τοποθέτησή τους και να προσπαθήσουν να πείσουν την άλλη πλευρά ότι είναι λάθος.

Αν, όμως, δεν εντοπίσουμε ποτέ και δεν αναγνωρίσουμε ποτέ τα λάθη μας, δεν υπάρχει περιθώριο αυτοκριτικής, αυτογνωσίας και αυτοβελτίωσης. Μένουμε οι ίδιοι, χωρίς να εξελιχθούμε εσωτερικά.

Τι είναι αυτό, άραγε, που δυσκολεύει τους ανθρώπους να παραδεχτούν τα λάθη τους;

Υπάρχουν άτομα που θεωρούν ότι έχουν σχεδόν πάντα δίκιο. Είναι απόλυτοι και κατηγορηματικοί στις απόψεις τους. Προτιμούν να δικαιολογούν τον εαυτό τους ή να επιρρίπτουν την ευθύνη σε άλλους, παρά να ομολογήσουν ότι μπορούν να έκαναν ένα λάθος. Δεν θέλουν να ζημιώσουν το «εγώ» και την αυτοεικόνα τους. Είναι πρόθυμοι να υπερασπιστούν τον εαυτό τους όσο πάει, προκειμένου να νιώσουν ότι κυριαρχούν στην όποια συζήτηση ή διαφωνία.

Υπάρχουν και άνθρωποι οι οποίοι επιμένουν στο δικό τους «σωστό», γιατί τους λείπει η ενσυναίσθηση ως δεξιότητα. Δεν μπορούν να βγουν έξω από τη δική τους κοσμοθεωρία. Δεν μπορούν να αποκωδικοποιήσουν και να νιώσουν τη θέση του άλλου ατόμου. Μπορούν να κατανοήσουν και να νιώσουν μόνο τη δική τους θέση, κάτι που τους κάνει αδιάλλακτους και άκαμπτους στις συζητήσεις. Δεν μπορούν να παραδεχτούν κάτι, δηλαδή, που δεν αντιλαμβάνονται! Αυτό φέρνει πολλές φορές τους άλλους ανθρώπους δίπλα τους σε αδιέξοδο.

Το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώσαμε παίζει, επίσης, μεγάλο ρόλο στην παραδοχή του λάθους από μέρους μας. Μπορεί κάποιος να μεγάλωσε σε ένα πλαίσιο όπου το λάθος προκαλούσε φωνές, εντάσεις, ειρωνείες, προσβολές, κοροϊδίες, υποτιμήσεις και τιμωρία. Το μήνυμα, λοιπόν, που περνούσε στο παιδί ήταν ότι όποιος κάνει λάθος είναι αδύναμος, ανίκανος, όχι αρκετά καλός. Αυτό έκανε το παιδί να φοβάται και να ντρέπεται απέναντι σε ένα πιθανό λάθος. Προσπαθούσε, επομένως, να το κρύψει από τους μεγάλους ή να μην το παραδεχτεί ποτέ, προκειμένου να αποφύγει τις συνέπειες.

Μεγαλώνοντας, συνεχίζουν τα παιδιά αυτά, που ενηλικιώθηκαν πια, να αντιλαμβάνονται με αυτόν τον τρόπο την έννοια του λάθους και να αποφεύγουν διακαώς να σκεφτούν ή να νιώσουν ότι έκαναν λάθος.

Ανάμεσα σε εκείνους που δεν αναγνωρίζουν τα λάθη τους είναι και εκείνες οι προσωπικότητες των ατόμων, οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό εγωκεντρικές, με έντονα ναρκισσιστικά στοιχεία. Έχουν ένα «υπερεγώ» τόσο πολύ καλλιεργημένο, που δεν πρόκειται να βρουν κάποιο αρνητικό στοιχείο στον εαυτό τους. Βιώνουν τον εαυτό τους ως τον πιο «σωστό», «σοφό» και η δική τους εκδοχή είναι πάντα εκείνη που έχει το δίκιο με το μέρος της. Όλοι οι άλλοι έχουν το «πρόβλημα». Όλοι οι άλλοι έχουν άδικο. Αυτή η κατηγορία των ατόμων αποτελεί μία από τις πιο δύσκολες ως προς τη διατήρηση των σχέσεων μαζί τους.

Για όλους όσους έχουν νιώσει ότι το να παραδέχεσαι το λάθος σου είναι μια «ήττα», θα προτείναμε να επαναπροσδιορίσουν την πεποίθησή τους αυτή. Το να παραδέχεται κανείς το λάθος του είναι το εντελώς αντίθετο από αυτό! Δείχνει αυτοπεποίθηση, συναισθηματική ωριμότητα, υπευθυνότητα, ειλικρίνεια, εντιμότητα, ανάληψη ευθυνών και ικανή διαχείριση συνεπειών.

Χωρίς την αναγνώριση και παραδοχή των λαθών δεν μπορούμε να εξελιχθούμε ως άνθρωποι και ως προσωπικότητες πέρα από αυτό που είμαστε ήδη. Για αυτόν τον λόγο, χρειάζεται προσοχή ως προς το ποιους επιλέγουμε δίπλα μας. Σε μια σχέση πάντα θα προκύπτουν λάθη. Κάτι τέτοιο είναι αναπόφευκτο. Το ζήτημα είναι πόσο η κάθε πλευρά θα έχει την ωριμότητα να το εντοπίσει, να το κατονομάσει και να κάνει κάτι γι' αυτό! Διαφορετικά, η ποιότητα και η βιωσιμότητά της σχέσης θα βάλλονται συνεχώς...!