Γιάννης Σαμαρτζής: Η κατάταξη των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τη συνολική φορολογική επιβάρυνση

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής, οικονομολόγος, 

Η φορολογία αποτελεί έναν από τους βασικότερους θεσμούς για τη λειτουργία
ενός σύγχρονου κράτους. Μέσω της επιβολής φόρων, το κράτος εξασφαλίζει τα
απαραίτητα έσοδα για τη χρηματοδότηση δημόσιων υπηρεσιών, όπως η παιδεία, η υγεία και οι υποδομές. Παράλληλα, η φορολογία συμβάλλει στην αναδιανομή του εισοδήματος και στην αντιμετώπιση κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων. Για τον λόγο αυτό, αποτελεί σημαντικό παράγοντα τόσο για την οικονομική ανάπτυξη όσο και για την κοινωνική ευημερία.

Ωστόσο, εκτός από αυτές τις θετικές επιπτώσεις της φορολογίας υπάρχουν και αρνητικές, στις περιπτώσεις της υπερβολικής φορολογίας, όπως είναι:
● η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών.
● ο περιορισμός της κατανάλωσης.
● η μείωση των ιδιωτικών επενδύσεων και της επιχειρηματικής δραστηριότητας.
● οι επιχειρήσεις γίνονται λιγότερο ανταγωνιστικές, διεθνώς.
● η φυγή κεφαλαίων και επιχειρήσεων στο εξωτερικό
● η αύξησης της φοροδιαφυγής, γιατί όπως λέγεται “ ο φόρος σκοτώνει το φόρο “.
● η δημιουργία πληθωριστικών πιέσεων..
● η επιβάρυνση των χαμηλότερων εισοδημάτων, αν το σύστημα δεν είναι δίκαιο.

Η φορολογική επιβάρυνση αποτελεί κομβικό εργαλείο άσκησης δημοσιονομικής
πολιτικής, αλλά ταυτόχρονα έναν από τους κυριότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και τη διανομή του εισοδήματος. Η σύγκριση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά και της Ελλάδας αναδεικνύει, τόσο κοινές προκλήσεις όσο και δομικές ιδιομορφίες που υφίστανται.

Επομένως, η φορολογική επιβάρυνση αποτελεί έναν από τους βασικότερους δείκτες για την αποτύπωση της οικονομικής πολιτικής κάθε κράτους και του τρόπου με τον οποίο αυτό χρηματοδοτεί τις δημόσιες δαπάνες του. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου συνυπάρχουν διαφορετικά οικονομικά μοντέλα και κοινωνικά συστήματα, οι διαφορές στη φορολογία είναι ιδιαίτερα έντονες. Άλλες χώρες επιλέγουν υψηλή φορολόγηση με αντάλλαγμα ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος, ενώ άλλες προτιμούν χαμηλότερους φόρους για να ενισχύσουν την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Η σύγκριση αυτών των συστημάτων προσφέρει μια σαφή εικόνα των διαφορετικών προσεγγίσεων που εφαρμόζονται στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία,της Eurostat, η φορολογική επιβάρυνση στην
Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Στην κορυφή βρίσκονται χώρες όπως η Δανία, η Γαλλία και το Βέλγιο, όπου η συνολική φορολογία ξεπερνά το 43% του ΑΕΠ. Οι χώρες αυτές στηρίζουν ένα εκτεταμένο κοινωνικό κράτος, με υψηλού επιπέδου υπηρεσίες υγείας, παιδείας και κοινωνικής προστασίας, γεγονός που δικαιολογεί σε μεγάλο βαθμό τα υψηλά φορολογικά βάρη.

Αντίθετα, στο άλλο άκρο βρίσκονται χώρες όπως η Ιρλανδία, η Ρουμανία και η Μάλτα, όπου η φορολογική επιβάρυνση είναι αισθητά χαμηλότερη. Τα κράτη αυτά επιδιώκουν να προσελκύσουν επενδύσεις και να ενισχύσουν την επιχειρηματική δραστηριότητα μέσω ενός πιο “φιλικού” φορολογικού περιβάλλοντος. Ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης κυμαίνεται περίπου στο 40% του ΑΕΠ, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρώπη συνολικά διατηρεί ένα σχετικά υψηλό επίπεδο φορολόγησης σε παγκόσμια κλίμακα.

Η Ελλάδα διατηρεί αναλογικά υψηλούς συντελεστές έμμεσων φόρων, όπως ΦΠΑ 24%, Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης στα καύσιμα και την ενέργεια, κ.ά. Οι έμμεσοι αυτοί φόροι πλήττουν δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, καθώς αυτά καταναλώνουν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για κάλυψη βασικών αναγκών. Έτσι, οι υψηλοί συντελεστές στο ΦΠΑ και στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης (ΕΦΚ) ενσωματώνονται στις τελικές τιμές, επιβαρύνοντας το κόστος διαβίωσης των νοικοκυριών.

Η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, κατατασσόμενη στις χώρες με υψηλή συνολική φορολογική επιβάρυνση. Η οικονομική κρίση οδήγησε σε μεγάλες αυξήσεις φόρων και εισφορών και σε διεύρυνση της φορολογικής βάσης, επειδή το κράτος έπρεπε να μειώσει τα ελλείμματα και να εξασφαλίσει έσοδα. Όμως, πολλές από αυτές τις επιβαρύνσεις παραμένουν και μετά την έξοδο από τα προγράμματα προσαρμογής (μνημόνια).

Επιπλέον, η φορολογική επιβάρυνση στην εργασία (φόρος εισοδήματος + ασφαλιστικές εισφορές εργαζομένου και εργοδότη) είναι ιδιαίτερα υψηλή, τόσο στη Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Αυτό αυξάνει το συνολικό κόστος της εργασίας για τις επιχειρήσεις, χωρίς να αυξάνεται αναλογικά ο καθαρός μισθός του εργαζόμενου.

Ακόμη, η δομή της ελληνικής οικονομίας, όπως είναι το υψηλό ποσοστό των
αυτοαπασχολουμένων και των μικρών, κυρίως, οικογενειακών επιχειρήσεων, σε συνδυασμό με την υψηλή φορολογική επιβάρυνση, αλληλοτροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο. Δηλαδή:
1. Η υψηλή φορολογία αυξάνει το κίνητρο για απόκρυψη εισοδημάτων.
2. Η εκτεταμένη φοροδιαφυγή στερεί έσοδα από το κράτος.
3. Το κράτος, τελικά, αναγκάζεται να διατηρεί υψηλούς συντελεστές για να καλύψει τα δημοσιονομικά κενά, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους συνεπείς φορολογούμενους,
κυρίως τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους. 

Ωστόσο, παρά τις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, το φορολογικό βάρος παραμένει αισθητό για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, επηρεάζοντας τόσο το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών όσο και την επενδυτική δραστηριότητα.

Εν τέλει, η φορολογία δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ύψους συντελεστών, αλλά και
αποτελεσματικότητας. Η ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, η διαφάνεια στη διαχείριση των εσόδων και η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πραγματική εικόνα ενός φορολογικού συστήματος. Ένα υψηλό ποσοστό φορολογίας μπορεί να είναι αποδεκτό από τους πολίτες, όταν συνοδεύεται από ανταποδοτικές και ποιοτικές δημόσιες παροχές.

Το βασικό συμπέρασμα για την Ελλάδα είναι:
Η Ελλάδα έχει σχεδόν ίδιο συνολικό φορολογικό βάρος με την ΕΕ:

Ελλάδα: 41,7% του ΑΕΠ
ΕΕ-27: 39,4% του ΑΕΠ.

Όμως η σύνθεση είναι πολύ διαφορετική:

● Ελλάδα Κατανάλωση: 15,1% του ΑΕΠ
● Κατανάλωση στην ΕΕ: 10,6%

Δηλαδή, η Ελλάδα αντλεί περίπου 4,5 μονάδες ΑΕΠ περισσότερους φόρους από την
έμμεση φορολογία (κατανάλωση).

Αντίθετα:

● Ελλάδα, Φόροι εργασίας: 16,3% του ΑΕΠ
● ΕΕ: 20,3%

Και ειδικά οι κοινωνικές εισφορές:
● Ελλάδα 11,7% του ΑΕΠ
● ΕΕ 13,0%.

Δηλαδή, εδώ, στους φόρους εργασίας και στις κοινωνικές εισφορές, η Ελλάδα αντλεί
λιγότερους φόρους, ως ποσοστό του ΑΕΠ, από το μέσο όρο των χωρών της ΕΕ.

Με απλά λόγια: η Ελλάδα δεν είναι απαραίτητα «βαρύτερα φορολογημένη» συνολικά απότην Ευρώπη. Είναι όμως διαφορετικά φορολογημένη: μεγαλύτερο μέρος του βάρους βρίσκεται στην έμμεση φορολογία - κατανάλωση, ενώ μικρότερο μέρος βρίσκεται στην άμεση φορολογία - εργασίας/εισοδήματος. Το αντίθετο συμβαίνει στους φόρους εργασίας και στις κοινωνικές εισφορές, όπου αντλεί λιγότερους φόρους.

Ανακεφαλαιώνοντας, η σύγκριση της φορολογικής επιβάρυνσης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο φορολογικής πολιτικής. Κάθε κράτος διαμορφώνει το φορολογικό του σύστημα με βάση τις οικονομικές του δυνατότητες, τις κοινωνικές του προτεραιότητες και τις δημοσιονομικές του ανάγκες. Οι χώρες με υψηλή φορολογία, όπως η Δανία, η Γαλλία και το Βέλγιο, χρηματοδοτούν εκτεταμένα συστήματα κοινωνικής προστασίας, δημόσιας υγείας και παιδείας, προσφέροντας υψηλού επιπέδου υπηρεσίες στους πολίτες τους. Αντίθετα, κράτη με χαμηλότερη φορολογική επιβάρυνση επιδιώκουν συχνά να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας τους, να προσελκύσουν επενδύσεις και να δημιουργήσουν ένα πιο ευνοϊκό επιχειρηματικό
περιβάλλον.

Η Ελλάδα δεν έχει την υψηλότερη φορολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει όμως σχετικά υψηλή φορολογική έμμεση επιβάρυνση, ιδιαίτερα αν τη συγκρίνουμε με το επίπεδο των εισοδημάτων και την αγοραστική δύναμη των πολιτών της. Η οικονομική κρίση συνέβαλε σημαντικά στη διαμόρφωση αυτού του συστήματος, μέσω της μεγάλης δημοσιονομικής προσαρμογής με την επιβολή των μνημονίων.

Ωστόσο, το ύψος της φορολογίας από μόνο του δεν αρκεί για να αξιολογηθεί η
αποτελεσματικότητα ενός φορολογικού συστήματος. Εξίσου σημαντικό είναι ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιούνται τα δημόσια έσοδα, η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες, η διαφάνεια στη διαχείριση των πόρων και η δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών.

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές οικονομίες καλούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις όπως ο πληθωρισμός, η πράσινη μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η γήρανση του πληθυσμού, η φορολογική πολιτική αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της ανάγκης για επαρκή δημόσια έσοδα και της διατήρησης της οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής, αποτελεί έναν από τους βασικότερους στόχους όλων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επομένως, η φορολογική επιβάρυνση δεν πρέπει να εξετάζεται αποκλειστικά ως ποσοστό ή ως οικονομικό βάρος, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, την κοινωνική ευημερία και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Η συνεχής αξιολόγηση και προσαρμογή των φορολογικών πολιτικών, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός βιώσιμου, δίκαιου και αποτελεσματικού οικονομικού περιβάλλοντος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τελικά, το ζητούμενο για την Ευρώπη και, ιδιαίτερα για την Ελλάδα, δεν είναι απλώς το ύψος της φορολογίας, αλλά η δημιουργία ενός δίκαιου, αποδοτικού και βιώσιμου φορολογικού συστήματος που θα στηρίζει την ανάπτυξη, θα αντιμετωπίζει την ανισότητα και, επομένως, θα ενισχύει την κοινωνική συνοχή.

ΠΙΝΑΚΑΣ
Η κατάταξη των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τη συνολική
φορολογική επιβάρυνση (φόροι και κοινωνικές εισφορές, ως ποσοστό του ΑΕΠ) για το 2024.

Θέση Χώρα Φορολογική επιβάρυνση (% ΑΕΠ)

1 Δανία 45,8%

2 Γαλλία 45,3%

3 Βέλγιο 45,1%

4 Αυστρία 43,8%

5 Λουξεμβούργο 42,7%

6 Ιταλία 42,6%

7 Σουηδία 42,5%

8 Φινλανδία 42,3%

9 Ελλάδα 41,7%

10 Ολλανδία 39–41%

11 Γερμανία 39–41%

12 Ισπανία 39–41%

13 Σλοβενία 38,8%

14 Πορτογαλία 37–38%

15 Κροατία 37–38%

16 Τσεχία 36–37%

17 Ουγγαρία 36–37%

18 Πολωνία 36%

19 Εσθονία 35–36%

20 Λετονία 35,5%

21 Σλοβακία 35%

22 Λιθουανία 34–35%

23 Κύπρος 33–34%

24 Βουλγαρία 30,5%

25 Μάλτα 29,3%

26 Ρουμανία 28,8%

27 Ιρλανδία 22,4%

Πηγή: Eurostat

Παρατηρήσεις:

● Ο μέσος όρος της ΕΕ ανέρχεται σε 39,4% του ΑΕΠ σύμφωνα με την Eurostat.
● Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 9η θέση, με φορολογική επιβάρυνση 41,7% του ΑΕΠ,
υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.