Ελένη Κορωναίου: «Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να στερείται τη φροντίδα και την αξιοπρέπεια»

Rodiaki NewsRoom

Υπνωτήριο Ρόδου: Μια αγκαλιά φροντίδας για ανθρώπους που αναζητούν μια νέα αρχή

Συνέντευξη στη Στέλλα Παπασάββα

stellapapasav@gmail.com

Μερικές φορές, η πιο σημαντική αρχή δεν βρίσκεται σε μια μεγάλη υπόσχεση, αλλά σε ένα απλό «είμαι εδώ». Σε μια κουβέντα που γίνεται χωρίς βιασύνη, σε ένα βλέμμα που δεν αποστρέφεται, σε έναν άνθρωπο που επιλέγει να σταθεί δίπλα σε έναν άλλον χωρίς να τον κρίνει. Για κάποιον που ζει στον δρόμο, αυτή η μικρή στιγμή μπορεί να σημαίνει πολύ περισσότερα από όσα φανταζόμαστε. Μπορεί να είναι η πρώτη χαραμάδα εμπιστοσύνης σε μια καθημερινότητα που συχνά χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, μοναξιά και ανασφάλεια.

Η αστεγία δεν έχει ένα πρόσωπο ούτε μία μόνο αιτία. Πίσω από κάθε άνθρωπο που βρίσκεται χωρίς στέγη κρύβεται μια διαφορετική ιστορία, μια διαδρομή που μπορεί να περιλαμβάνει απώλειες, οικογενειακές δυσκολίες, οικονομική αδυναμία, προβλήματα υγείας ή κοινωνικό αποκλεισμό. Και όσο εύκολο είναι να προσπεράσει κανείς έναν άνθρωπο στον δρόμο, τόσο σημαντικό είναι να θυμάται πως η συνθήκη στην οποία βρίσκεται δεν καθορίζει την αξία του, ούτε ακυρώνει το δικαίωμά του σε μια αξιοπρεπή ζωή.

Σε αυτή την πραγματικότητα, οι Δομές Αστέγων του δήμου Ρόδου, μέσα από το Ανοικτό Κέντρο Ημέρας, το Υπνωτήριο και τις παρεμβάσεις Streetwork, επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα ουσιαστικό δίκτυο φροντίδας και υποστήριξης. Η παρουσία των επαγγελματιών στους δρόμους της πόλης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η βοήθεια φτάνει εκεί όπου βρίσκεται ο ίδιος ο άνθρωπος, χωρίς να απαιτείται πρώτα να κάνει εκείνος το δύσκολο βήμα προς μια υπηρεσία. Η προσφορά βασικών αγαθών είναι σημαντική, όμως εξίσου πολύτιμη είναι η δυνατότητα επικοινωνίας, η δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης και η υπενθύμιση ότι κανείς δεν είναι ξεχασμένος.

Στο Υπνωτήριο, η φροντίδα δεν εξαντλείται στην παροχή ενός ασφαλούς χώρου προσωρινής φιλοξενίας. Περιλαμβάνει την ψυχοκοινωνική υποστήριξη, την αναγνώριση των ιδιαίτερων αναγκών κάθε φιλοξενούμενου και την προσπάθεια να ξαναχτιστούν, βήμα βήμα, οι προϋποθέσεις για μια πιο σταθερή ζωή. Σε αυτή τη διαδρομή, η ψυχολογική στήριξη έχει ξεχωριστή θέση, καθώς η εμπιστοσύνη, η αποδοχή και η αίσθηση ασφάλειας αποτελούν συχνά την αφετηρία για κάθε επόμενο βήμα.

Η ψυχολόγος του Υπνωτηρίου Ρόδου, Ελένη Κορωναίου, βρίσκεται καθημερινά κοντά σε ανθρώπους με διαφορετικές εμπειρίες και ανάγκες. Η δική της προσέγγιση ξεκινά από μια βαθιά ανθρώπινη αρχή: να αναγνωρίζει τον άνθρωπο πέρα από την κατάσταση της αστεγίας και να σέβεται τον προσωπικό του ρυθμό. Όπως η ίδια τονίζει, «η εμπιστοσύνη είναι καθοριστική για τη σταθερή σύνδεση με τις υπηρεσίες». Δεν επιβάλλεται, δεν απαιτείται και δεν κατακτάται με βιασύνη. Χτίζεται μέσα από τη συνέπεια, την υπομονή, την ειλικρινή επικοινωνία και την απουσία κριτικής.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Ελένη Κορωναίου μιλά για την καθημερινή επαφή με τους ανθρώπους που βιώνουν την αστεγία, τις ψυχολογικές επιβαρύνσεις που μπορεί να συνοδεύουν τη ζωή στον δρόμο, τις δυσκολίες της μετάβασης σε μια δομή φιλοξενίας και τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας. Αναφέρεται, επίσης, στη δράση του Streetwork και σε εκείνες τις ανθρώπινες στιγμές που μπορεί να μη λύνουν αμέσως ένα πρόβλημα, αλλά ανοίγουν τον δρόμο για κάτι εξίσου σημαντικό: τη σύνδεση με έναν άλλον άνθρωπο.

Γιατί η έξοδος από την αστεγία δεν είναι μια απλή μετακίνηση από τον δρόμο σε έναν χώρο φιλοξενίας. Είναι μια πορεία που χρειάζεται χρόνο, σταθερότητα, υποστήριξη και πραγματικές ευκαιρίες. Είναι η προσπάθεια ενός ανθρώπου να ξαναβρεί την ασφάλεια, την αυτοπεποίθηση και τη θέση του μέσα στην κοινωνία.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα της συζήτησης: ότι κανείς δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως η δυσκολία που περνά. Πίσω από κάθε άνθρωπο υπάρχει μια ζωή που αξίζει να τη δούμε, μια φωνή που αξίζει να την ακούσουμε και μια αξιοπρέπεια που οφείλουμε να σεβαστούμε. Γιατί η φροντίδα αρχίζει όταν σταματάμε να προσπερνάμε.

Ακολουθεί η συνέντευξη στη «Ροδιακή»:

Ως ψυχολόγος του Υπνωτηρίου, ποια είναι η πρώτη εικόνα που αποκομίζετε όταν έρχεστε σε επαφή με έναν άνθρωπο που ζει στον δρόμο;

Η πρώτη μου προτεραιότητα είναι να δω τον άνθρωπο πέρα από την αστεγία και να κατανοήσω τις ιδιαίτερες ανάγκες του.

Η επιφυλακτικότητα ή η δυσπιστία μπορεί να συνδέονται με προηγούμενες εμπειρίες απώλειας, αποκλεισμού ή ανασφάλειας• δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη ψυχικής διαταραχής.

Γι’ αυτό επιδιώκω μια πρώτη επαφή• χωρίς κριτική, με σεβασμό στον προσωπικό του ρυθμό, ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες ασφάλειας και επικοινωνίας.

Πώς προσεγγίζετε έναν άνθρωπο που ζει στον δρόμο, ιδιαίτερα όταν δεν είναι εύκολο να δεχθεί βοήθεια ή να εμπιστευτεί τους ανθρώπους των δομών;

Μέσω του Streetwork προσεγγίζουμε τον άνθρωπο στον χώρο όπου βρίσκεται, με διακριτικότητα, συνέπεια και σεβασμό στην αυτονομία του. Δεν πιέζουμε για άμεση αποδοχή βοήθειας.

Αυτή η προσέγγιση συνάδει με τις αρχές της φροντίδας που λαμβάνει υπόψη πιθανές τραυματικές εμπειρίες: ασφάλεια, συνεργασία και αποφυγή επανατραυματισμού.

Η συνέχεια της φροντίδας βασίζεται στη συνεργασία κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγου και νοσηλευτή, με την ουσιαστική καθημερινή συμβολή των εργαζομένων, όπως τη διοικητικό, το λογιστή-εργασιακό σύμβουλο και τα άτομα γενικών καθηκόντων και καθαριστών.

Πόσο σημαντική είναι η σχέση εμπιστοσύνης που δημιουργείται με τους ανθρώπους που ζουν στον δρόμο και πόσο χρόνο μπορεί να χρειαστεί μέχρι να δεχθούν να ενταχθούν σε μια δομή;

Η εμπιστοσύνη είναι καθοριστική για τη σταθερή σύνδεση με τις υπηρεσίες.

Δεν υπάρχει ενιαίος χρόνος προσαρμογής: εξαρτάται από τις εμπειρίες, τις ανάγκες και τις επιλογές του κάθε ανθρώπου.

Οι επαναλαμβανόμενες επαφές, η σταθερότητα και η σαφής ενημέρωση μπορούν να μειώσουν τα εμπόδια πρόσβασης.

Η ένταξη σε μια δομή είναι σημαντικό βήμα, αλλά η μακροπρόθεσμη επανένταξη απαιτεί συνεχή κοινωνική, υγειονομική και στεγαστική υποστήριξη.

Πόσο δύσκολο είναι για έναν άνθρωπο που έχει συνηθίσει να ζει στον δρόμο να αποδεχθεί τη φιλοξενία σε ένα Υπνωτήριο και να κάνει το επόμενο βήμα προς την επανένταξη;

Η μετάβαση από το δρόμο σε μια οργανωμένη δομή μπορεί να συνοδεύεται από άγχος, επιφυλακτικότητα και δυσκολία προσαρμογής, ιδιαίτερα όταν έχουν προηγηθεί αρνητικές εμπειρίες από υπηρεσίες.

Χρειάζεται σαφής ενημέρωση, συμμετοχή του ίδιου στις αποφάσεις και εξατομικευμένη υποστήριξη.

Το Υπνωτήριο προσφέρει ένα σημαντικό πλαίσιο προσωρινής ασφάλειας, αλλά η βιώσιμη έξοδος από την αστεγία προϋποθέτει συνέχεια στη φροντίδα και πρόσβαση σε σταθερή στέγη.

Πόσο σημαντικός είναι ο ψυχολογικός παράγοντας στην κατάσταση ενός ανθρώπου που έχει βρεθεί χωρίς στέγη; Υπάρχει συχνά πίσω από την αστεγία ένα ιστορικό ψυχικής επιβάρυνσης;

Η αστεγία είναι πολυπαραγοντικό κοινωνικό φαινόμενο που συνδέεται με οικονομικές δυσκολίες, στεγαστική επισφάλεια, οικογενειακές ρήξεις, προβλήματα υγείας και περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη.

Οι ψυχικές δυσκολίες μπορεί να προηγούνται της αστεγίας, αλλά και να επιδεινώνονται από αυτήν.

Είναι σημαντικό να μην ταυτίζουμε την αστεγία με ψυχιατρική διάγνωση.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση προϋποθέτει συνδυασμό ασφαλούς στέγασης, πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και εξατομικευμένης ψυχοκοινωνικής φροντίδας.

Ποια είναι τα συχνότερα ψυχολογικά προβλήματα ή οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που ζουν στον δρόμο;

Μπορεί να εμφανίζονται άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, διαταραχές ύπνου, μοναξιά, δυσκολίες εμπιστοσύνης και αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση.

Ωστόσο, οι εμπειρίες διαφέρουν σημαντικά και δεν πρέπει να γενικεύουμε.

Η διαρκής αβεβαιότητα για τροφή, υγιεινή και ασφαλή διανυκτέρευση περιορίζει τη δυνατότητα σχεδιασμού για το μέλλον.

Η κάλυψη βασικών αναγκών, σε συνδυασμό με έγκαιρη αξιολόγηση και πρόσβαση σε υποστήριξη, είναι ουσιαστική.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ψυχολογική στήριξη λειτουργεί ως το πρώτο βήμα για να μπορέσει ένας άνθρωπος να αντιμετωπίσει και τα υπόλοιπα προβλήματά του;

Ναι. Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας, την εμπιστοσύνη και τη δυνατότητα του ανθρώπου να θέτει ρεαλιστικούς στόχους. Δεν επαρκεί, όμως, από μόνη της για την αντιμετώπιση της αστεγίας. Απαιτείται παράλληλη πρόσβαση σε στέγαση, υγειονομική περίθαλψη, κοινωνικές παροχές και ευκαιρίες εργασίας. Στις Δομές Αστέγων Ρόδου η συνεργασία των διαφορετικών ειδικοτήτων επιτρέπει να αντιμετωπίζονται οι ανάγκες συνολικά και όχι αποσπασματικά.

Υπάρχει κάποιο περιστατικό από τη δουλειά σας στο streetwork που σας έχει μείνει ιδιαίτερα έντονα στη μνήμη;

Θυμάμαι μια συνάντηση με έναν άνθρωπο που αρχικά κρατούσε απόσταση.

Δεν επιδίωξα να τον πιέσω• του έδωσα χρόνο να μιλήσει όσο επιθυμούσε και κυρίως τον άκουσα.

Η επικοινωνία σταδιακά έγινε πιο ανοιχτή.

Δε θα παρουσίαζα αυτή τη στιγμή ως λύση των προβλημάτων του, αλλά ως υπενθύμιση ότι η σταθερή, μη επικριτική ανθρώπινη επαφή μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας σχέσης εμπιστοσύνης και, ενδεχομένως, μιας μελλοντικής σύνδεσης με υπηρεσίες.

Τι θα θέλατε να αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει τους ανθρώπους που ζουν στον δρόμο;

Θα ήθελα να περιοριστούν τα στερεότυπα και η απόδοση προσωπικής ευθύνης για ένα τόσο σύνθετο κοινωνικό ζήτημα.

Μιλάμε για ανθρώπους που βιώνουν αστεγία, όχι για μια ομοιογενή ομάδα με ταυτόσημες ανάγκες. Η κοινωνική ένταξη απαιτεί σεβασμό στα δικαιώματα, πρόσβαση σε υπηρεσίες και ουσιαστική στεγαστική πολιτική.

Σημαντική είναι επίσης η σταθερή στήριξη των Δομών Αστέγων Ρόδου από τον αρμόδιο δημοτικό φορέα, τη διοίκηση και το σύνολο των εργαζομένων.

Θα επιθυμούσα ακόμα να προσθέσω ότι η αποτελεσματική λειτουργία των Δομών Αστέγων Ρόδου προϋποθέτει θεσμική υποστήριξη, διεπιστημονική συνεργασία και συντονισμένη ανάπτυξη παρεμβάσεων που ανταποκρίνονται στις σύνθετες ανάγκες του πληθυσμού που βιώνει την αστεγία.

Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστική είναι η συμβολή του Δημοτικού Οργανισμού Πρόνοιας Ρόδου (Δ.Ο.Π.), συγκεκριμένα της Αντιδημάρχου Κοινωνικής Πολιτικής, Αλληλεγγύης, Ισότητας και Προσχολικής Αγωγής και Προέδρου του Δ.Ο.Π., κυρίας Σαββίνας Παπαγεωργίου, του Διοικητικού Συμβουλίου, της Διεύθυνσης καθώς και όλων των εργαζομένων του Οργανισμού.

Η συνεργασία αυτή ενισχύει τη δυνατότητα παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και κοινωνικής επανένταξης, με επίκεντρο την αξιοπρέπεια, την αυτενέργεια και τις εξατομικευμένες ανάγκες κάθε ωφελούμενου.

Η αντιμετώπιση της αστεγίας δεν περιορίζεται στην κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών, αλλά συνιστά μια σύνθετη διαδικασία κοινωνικής προστασίας και αποκατάστασης, η οποία απαιτεί συνέπεια, συνέχεια στη φροντίδα και συλλογική ευθύνη.

Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στην κοινωνία για τους ανθρώπους που βιώνουν την αστεγία και για την ανάγκη να σταθούμε όλοι δίπλα τους;

Η αντιμετώπιση της αστεγίας δεν αφορά μόνο την εξασφάλιση στέγης, αλλά και την αποκατάσταση της ασφάλειας, της αξιοπρέπειας και της αίσθησης του «ανήκειν».

Η ψυχοκοινωνική φροντίδα, η διεπιστημονική συνεργασία και η σταθερή υποστήριξη αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια ουσιαστική και βιώσιμη πορεία επανένταξης.

Πίσω από κάθε άνθρωπο που βιώνει την αστεγία υπάρχει μια προσωπική ιστορία, με δυσκολίες, απώλειες, αλλά και δυνατότητες που αξίζουν να αναγνωριστούν.

Γι’ αυτό, η δική μας ευθύνη, ως επαγγελματιών και ως κοινωνίας, είναι να δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε κανένας άνθρωπος να μη στερείται τη φροντίδα, την αποδοχή και την ευκαιρία να ξαναχτίσει τη ζωή του.

Γιατί η ουσιαστική φροντίδα ξεκινά όταν βλέπουμε τον άνθρωπο πέρα από τις συνθήκες που βιώνει και συνεχίζεται μέσα από τη σταθερή, συλλογική και ανθρώπινη παρουσία μας.