Μανώλης Κολεζάκης: Θρύλοι και παραδόσεις των μνημείων της Ρόδου
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 74 ΦΟΡΕΣ
Του Μανώλη Κολεζάκη
Η πλούσια ιστορία της Ρόδου, με τις αλλεπάλληλες κατακτήσεις και τη βαθιά θρησκευτική παράδοση, γέννησε συναρπαστικούς μύθους και θρύλους γύρω από τα μνημεία της:
1. Ο Δράκος της Ρόδου και ο Ιππότης Ντιεντονέ ντε Γκοζόν (Μεσαιωνική Πόλη)
- Ο Θρύλος: Τον 14ο αιώνα, ένας τρομερός δράκος κρυβόταν σε έναν βάλτο κοντά στην πόλη (στην περιοχή Μαλεπάσο), κατασπαράζοντας κοπάδια και κατοίκους. Ο Μέγας Μάγιστρος απαγόρευσε στους Ιππότες να τον αντιμετωπίσουν λόγω των πολλών απωλειών.
- Η Λύση: Ο Γάλλος Ιππότης Ντιεντονέ ντε Γκοζόν επέστρεψε κρυφά στη Γαλλία, έφτιαξε ένα ομοίωμα του δράκου και εκπαίδευσε δύο άγρια σκυλιά και το άλογό του να επιτίθενται στο μαλακό υπογάστριο του τέρατος. Επιστρέφοντας στη Ρόδο, σκότωσε τον δράκο. Αν και αρχικά φυλακίστηκε για ανυπακοή, αργότερα έγινε ήρωας και εξελέγη Μέγας Μάγιστρος (1346). Το κεφάλι του τέρατος (πιθανότατα ενός τεράστιου κροκοδείλου που έφτασε από την Αίγυπτο) κρεμόταν για αιώνες πάνω από την Πύλη του Αγίου Ιωάννη (Πύλη Κοσκίνου).
2. Η Τσακισμένη Κολώνα της Μονής Φιλερήμου
- Ο Θρύλος: Στον προαύλιο χώρο της Μονής Φιλερήμου υπάρχει μια σπασμένη αρχαία κολώνα που συνδέεται με το ξόρκι μιας πληγωμένης γυναίκας. Σύμφωνα με την παράδοση, μια νεαρή κοπέλα που προδόθηκε από τον αγαπημένο της καταράστηκε το σημείο να φέρνει κακοτυχία σε όποιο ζευγάρι παντρεύεται εκεί ή στέκεται κοντά στην κολώνα.
- Η Δοξασία: Μέχρι και σήμερα, πολλοί ντόπιοι αποφεύγουν να τελέσουν γάμους στη Φιλέρημο, καθώς θεωρείται πως το ζευγάρι θα χωρίσει σύντομα.
3. Το «Τάμα» και η Εικόνα που Ταξίδευε (Παναγία Τσαμπίκα)
- Ο Θρύλος: Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας βρισκόταν αρχικά στην Κύπρο, αλλά εξαφανίστηκε μυστηριωδώς. Ένας βοσκός στη Ρόδο είδε μια «τσάμπα» (σπίθα/φλόγα) στην κορυφή του απόκρημνου βουνού. Ανεβαίνοντας, βρήκε την εικόνα κρεμασμένη σε ένα κυπαρίσσι με ένα καντήλι αναμμένο μπροστά της. Οι Κύπριοι την πήραν πίσω τρεις φορές, αλλά εκείνη επέστρεφε πάντα μόνη της στη Ρόδο.
- Η Παράδοση: Σύμφωνα με το έθιμο, όσες γυναίκες δυσκολεύονται να τεκνοποιήσουν ανεβαίνουν τα 300 σκαλοπάτια ξυπόλυτες (ή γονατιστές) για να προσευχηθούν. Αν αποκτήσουν παιδί, το βαφτίζουν Τσαμπίκο ή Τσαμπίκα – ονόματα που συναντά κανείς σχεδόν αποκλειστικά στη Ρόδο.
4. Το Άλμα της Βασιλοπούλας (Ακρόπολη της Λίνδου)
- Ο Θρύλος: Στην απόκρημνη πλευρά του βράχου της Ακρόπολης της Λίνδου, πάνω από τη θάλασσα, υπάρχει ένα σημείο που ονομάζεται «Άλμα της Βασιλοπούλας».
- Η Ιστορία: Κατά την παράδοση, μια όμορφη βασιλοπούλα της περιοχής (ή αρχόντισσα κατά την περίοδο της πειρατείας/κατοχής), βλέποντας πως δεν μπορούσε να ξεφύγει από τους εχθρούς που είχαν περικυκλώσει το κάστρο, προτίμησε τον θάνατο από την ατίμωση και έπεσε από τον γκρεμό στα βράχια.
5. Η «Ματωμένη» Εικόνα (Μονή Σκιαδίου)
- Ο Θρύλος: Κατά την περίοδο της Εικονομαχίας (ή επί Τουρκοκρατίας, σύμφωνα με άλλη εκδοχή), ένας αιρετικός εισέβαλε στο μοναστήρι και χτύπησε με το μαχαίρι του το δεξί μάγουλο της Παναγίας στην εικόνα. Αμέσως έτρεξε αληθινό αίμα, ενώ το χέρι του δράστη παρέλυσε επί τόπου.
- Η Συνέχεια: Λέγεται πως ακόμα και όταν οι Οθωμανοί προσπάθησαν αργότερα να κάψουν την εικόνα, εκείνη έμεινε άθικτη μέσα στις φλόγες.
6. Η Ανάδυση της Ρόδου και ο Θεός Ήλιος (Κολοσσός)
- Ο Μύθος: Όταν οι θεοί του Ολύμπου μοίραζαν τη γη, ξέχασαν τον θεό Ήλιο, ο οποίος έλειπε στο καθημερινό του ταξίδι. Ο Ήλιος δεν ζήτησε να ξαναγίνει η μοιρασιά, αλλά ζήτησε ένα νησί που έβλεπε να αναδύεται εκείνη τη στιγμή από τα βάθη της θάλασσας.
- Η Σύνδεση: Αυτό το νησί ήταν η Ρόδος, το οποίο ο Ήλιος έλουσε με το φως του και παντρεύτηκε τη νύμφη Ρόδη. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης και προστασίας, οι αρχαίοι Ρόδιοι έχτισαν τον Κολοσσό στη μορφή του θεού Ήλιου, πιστεύοντας πως το άγαλμα προστάτευε το λιμάνι από κάθε κακό.
Οι πιο γνωστοί θρύλοι που ψιθυρίζονται στα σοκάκια της Παλιάς Πόλης περιλαμβάνουν:
1. Οι Υπόγειες Στοές και οι Μυστικές Έξοδοι των Ιπποτών
- Ο Θρύλος: Λέγεται πως κάτω από τα λιθόστρωτα της Μεσαιωνικής Πόλης εκτείνεται ένα δαιδαλώδες δίκτυο από υπόγειες στοές (κατακόμβες), το οποίο συνέδεε το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου με τα τείχη, το λιμάνι (Μανδράκι), ακόμα και με τον λόφο του Μόντε Σμιθ ή τη Φιλέρημο.
- Η Χρήση: Σύμφωνα με τις παραδόσεις, οι Ιππότες τις χρησιμοποιούσαν για να μετακινούν στρατεύματα κρυφά κατά τη διάρκεια των πολιορκιών ή για να διαφύγουν σε περίπτωση που έπεφτε η πόλη. Αν και υπάρχουν όντως υπόγειες δεξαμενές και περάσματα στα τείχη, οι περισσότερες «ατελείωτες στοές» ανήκουν στη σφαίρα του μύθου.
2. Οι Κρυμμένοι Θησαυροί του Τάγματος (1522)
- Ο Θρύλος: Όταν ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής κατέλαβε τη Ρόδο το 1522, επέτρεψε στους επιζώντες Ιππότες να φύγουν παίρνοντας μαζί τους τα κειμήλιά τους. Ωστόσο, οι ντόπιοι πίστευαν για αιώνες ότι ο τεράστιος πλούτος του Τάγματος (χρυσός, πολύτιμοι λίθοι, ιερά σκεύη) δεν χωρούσε στα πλοία και θάφτηκε βαθιά στα υπόγεια του Παλατιού ή μέσα στα τείχη.
- Η Συνέχεια: Ο θρύλος αναζωπυρώθηκε το 1856, όταν η έκρηξη πυρίτιδας κατέστρεψε την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη και τμήμα του Παλατιού, με πολλούς να ψάχνουν στα ερείπια για τον χαμένο χρυσό των Ιπποτών.
3. Η «Ματωμένη Πύλη» (Πύλη του Αγίου Αθανασίου)
- Ο Θρύλος: Πρόκειται για την πύλη από την οποία εισήλθε θριαμβευτής ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής τον Δεκέμβριο του 1522. Σύμφωνα με την παράδοση, η σφαγή και η αιματοχυσία κατά την τελική έφοδο των Οθωμανών σε εκείνο το σημείο ήταν τόσο μεγάλη, που το αίμα έφτασε μέχρι τα γόνατα των αλόγων.
- Η Δοξασία: Ο Σουλεϊμάν, θέλοντας να εξασφαλίσει ότι κανένας άλλος κατακτητής δεν θα περνούσε ποτέ ξανά από την ίδια πύλη, διέταξε να την χτίσουν (σφραγίσουν) αμέσως μετά την είσοδό του. Η πύλη παρέμεινε κλειστή για περίπου 400 χρόνια, μέχρι που την άνοιξαν ξανά οι Ιταλοί το 1922!
4. Το Φάντασμα της Εβραϊκής Συνοικίας (Λα Τζουντερία)
- Ο Θρύλος: Στην πλατεία των Εβραίων Μαρτύρων (με το χαρακτηριστικό συντριβάνι με τους ιππόκαμπους), οι παλαιότεροι κάτοικοι μιλούσαν για τη μορφή μιας γυναίκας ντυμένης στα λευκά που εμφανιζόταν τα βράδια με πανσέληνο.
- Η Ιστορία: Ο θρύλος συνδέεται είτε με μια όμορφη Εβραιοπούλα που αυτοκτόνησε πέφτοντας στο πηγάδι για να αποφύγει τον βίαιο γάμο με έναν Οθωμανό αξιωματούχο, είτε με τις ψυχές των Εβραίων της Ρόδου που εκτοπίστηκαν τραγικά το 1944, αφήνοντας πίσω τα σπίτια και τις περιουσίες τους.
5. Η Κόρη του Αρχοντικού της Οδού των Ιπποτών
- Ο Θρύλος: Στα αριστοκρατικά «Καταλύματα» της Οδού των Ιπποτών, κυκλοφορούσε η ιστορία ενός απαγορευμένου έρωτα ανάμεσα σε έναν νεαρό Ιππότη (που είχε δώσει όρκο αγαμίας) και την κόρη ενός ντόπιου άρχοντα.
- Η Κατάληξη: Όταν η σχέση αποκαλύφθηκε, ο Ιππότης στάλθηκε σε αποστολή αυτοκτονίας στα τείχη, ενώ η κοπέλα κλείστηκε σε μοναστήρι. Λέγεται πως τις ήσυχες νύχτες ακούγονται ακόμα τα βήματά της στα μπαλκόνια της Οδού των Ιπποτών, καθώς περιμένει την επιστροφή του.
6. Οι Νεράιδες της Τάφρου
- Ο Θρύλος: Η μεγάλη μεσαιωνική τάφρος που περιβάλλει τα τείχη της πόλης ήταν για αιώνες ένα σκοτεινό, έρημο και γεμάτο βλάστηση μέρος. Οι κάτοικοι πίστευαν πως τη νύχτα κατοικούνταν από «ξωτικά» και νεράιδες.
- Η Προειδοποίηση: Υπήρχε η αυστηρή προειδοποίηση να μην περνάει κανείς μόνος του μέσα από την τάφρο μετά τα μεσάνυχτα, γιατί οι νεράιδες θα τον «έπαιρναν» (θα του έκλεβαν τη φωνή ή τα λογικά) με τη μουσική και τον χορό τους.

Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News