Τα δημόσια ακίνητα μέρος προϋπόθεσης για την παραγωγική αναδιάταξη

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας Παιδί, το περιβόλι μου που θα κληρονομήσεις, όπως το βρεις κι’ όπως το δεις να μην το παρατήσεις. Σκάψε το ακόμη πιο βαθιά και φράξε το πιο στέρεα, Γίνε οργοτόμος, φυτευτής, διαφεντευτής. Κωστής Παλαμάς Είναι γεγονός, ότι ευθύς, από το 1947, που εγκαταστάθηκε στο δωδεκανησιακό σύμπλεγμα η Ελλάδα και στη συνέχεια μέχρι και τις δύο δεκαετίες του 1950 και 1960, ως και της πρώτης πενταετίας του 1970, στους τομείς που έστρεφε περισσότερο τη μέριμνά της η Ελληνική Πολιτεία, ήταν το εμπόριο, ο τουρισμός και η γεωργία (στα επόμενα η λέξη ¨γεωργία” τίθεται υπό την έννοια; γεωργία - κτηνοτροφία, όπου, δε, συμβαίνει το αντίθετο, τούτο εξάγεται εκ των συμφραζομένων). Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, στην αναπτυξιακή πορεία της Δωδεκανήσου, ιδιαίτερα στη Ρόδο και Κω, δόθηκε περισσότερη έμφαση στον τουρισμό, ώστε σήμερα η τουριστική δραστηριότητα να αποτελεί τον βασικό παραγωγικό άξονα των νησιών και σχεδόν όλες οι επενδύσεις να στρέφονται συνέχεια στον τριτογενή αυτόν παραγωγικό κλάδο. Αλλωστε και η εκάστοτε γενική κρατική οικονομική πολιτική υποβοηθούσε αυτή τη δωδεκανησιακή μονομέρεια, με αποτέλεσμα: ενώ, μέχρι τις αρχές της δεκαετίες του 1970, η Ρόδος ήταν και εξαγωγική σε πολλά γεωργικά προϊόντα, ιδίως οπωροκηπευτικά, τα τελευταία χρόνια, λόγω αύξησης και του τουριστικού ρεύματος, εισάγει όλα, σχεδόν, τα προϊόντα της κατηγορίας αυτής απέξω, ακόμη και πατάτες, κρεμμύδια, φασόλια, γάλα, κρέατα κ.λπ. Έτσι, ο αγροτικός πληθυσμός της Δωδεκανήσου από 50.932 που αριθμούσε το 1954, μειώθηκε στις 43.224 το 1979, ήτοι μείωση 15,1%· ενώ ο μη αγροτικός στις αντίστοιχες προαναφερθείσες χρονικές περιόδους αυξήθηκε από 68.890 σε 96.932, ήτοι αύξηση 40,7%. Επίσης, ο μέσος ετήσιος ρυθμός του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, 1954-1979, ενώ στο σύνολο της χώρας ήταν της τάξης 6,1%, στη Δωδεκάνησο ήταν 7,2%, ήτοι πρώτη η Δωδεκάνησος σε Πανελλήνια κλίμακα εξόλων των περιφερειακών διαμερισμάτων, ακόμη και αυτής της Αττικής. (Στυλιανός Γερωνυμάκης. “Η κατά περιφέρειες οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδος κατά την περίοδο 1950-1980”. Οικονομικός Ταχυδρόμος, 15.8.1985). Το κατά κεφαλήν εισόδημα σε τρέχουσες τιμές για 1961-1981 ήταν: 1961 δρχ. 8.880, 1971: 24.286 και 1981: 153.994· για δε το 1987 σε τρέχουσες τιμές του αυτού, όμως έτους, ήτοι του 1987 ήταν 194.000 δρχ. (Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος, Δ/νση Οικονομικών Μελετών). Είναι, ωστόσο, βέβαιο ότι και κατά τα τελευταία χρόνια της ιταλικής κατοχής έγιναν ορισμένες προσπάθειες αύξησης της γεωργικής παραγωγής. Ολες, όμως, οι ιταλικές πρωτοβουλίες απέβλεπαν προς την υποβάθμιση των Ροδίων και Κώων γεωργών και καθώς ισχυριζόταν ο Ιταλός διοικητής Μάριο Λάγκο, στα Δωδεκάνησα υπήρχαν δώδεκα αξιόλογες περιοχές, οι οποίες ήταν κατάλληλες για την εγκατάσταση Ιταλών γεωργών. Ετσι, με τη μέθοδο των απαλλοτριώσεων - δημεύσεων στέρησαν τους κατοίκους της Κατταβιάς και Λαχανιάς μεγάλο μέρος των πεδινών τους εκτάσεων και αφού δημιούργησαν τη γεωργική εταιρία υπό την επωνυμία “Agenda San Marco”, παραχώρησαν τις εκτάσεις προς καλλιέργεια σε 200, περίπου, οικογένειες, τις οποίες μετέφεραν από την Ιταλία. Ακολούθως, ίδρυσαν τη δεύτερη επιχείρηση στην εύφορη και κατάφυτη κοιλάδα του Καλαμώνα, υπό την ονομασία “Peveragnio”. Η ονομασία αυτή δόθηκε σε ανάμνηση του ιταλικού χωριού, που βρίσκεται, κοντά στη γενέτειρα τού τότε Ιταλού διοικητή Μάριο Λάγκο. Το χωριό που δημιουργήθηκε, καθώς και η γεωργική έκταση, ήταν ιδιοκτησία του ιταλικού κράτους, οι δε άποικοι Ιταλοί που την καλλιεργούσαν ήταν δημόσιοι υπάλληλοι. Σύμφωνα με την ιταλική στατιστική, η σπορά δημητριακών καταλάμβανε 100 εκτάρια, ήτοι 1.000 στρέμματα. Το σύνολο, δε, των μεροκάματων, που το 1929 ήταν 2.566, σε μια δεκαετία, το 1939, ανήλθαν σε 21.582 και η παραγωγή σε φρούτα από 180 κιλά το 1931, σε 44.700 το 1939. (Ιδού παράδειγμα προς μίμηση). Ο Οικισμός αυτός το 1936, σύμφωνα με την ιταλική στατιστική αριθμούσε 444 ιταλούς κατοίκους, το 1937 449, το 1938 253 και το 1939 249. Για την εγκατάσταση των ιταλών γεωργών ανηγέρθησαν ανάλογα οικήματα: σχολείο, εκκλησία κ.λπ. Εξάλλου, το 1936, στην κοιλάδα “Λουτάνη”, που βρίσκεται μεταξύ των χωριών Αφάντου και Αρχαγγέλου, πραγματοποιήθηκαν αναγκαστικές απαλλοτριώσεις και δημιουργήθηκε ένας πολύ καλός πρότυπος οικισμός, τον οποίο ονόμασαν Savona ή San Βenedetto, τον σημερινό “Κολύμπια”. Επίσης, πλην της Ρόδου, και στην Κω δημιούργησαν οι ιταλοί δύο πρότυπα αγροκτήματα, το ένα στο Λινοπότι και το άλλο στην πειροχή Λάμπη, βέβαια σε ιδιοκτησίες Κώων. Είναι, δε, γνωστή η αγροτική απόδοση των Κώων: «ον ου θρέψει Κως εκείνον ουδ’ Αίγυπτος», έλεγαν στην αρχαιότητα, σχετικά με την ευφορία της Κω. Πέραν, όμως, της εγκατάστασης ιταλών γεωργών στην Ρόδο και Κω, και η Λέρος, λόγω της στρατηγικής σπουδαιότητας του νησιού μεταβλήθηκε σε ισχυρή αεροναυτική βάση. Στα υπόλοιπα νησιά του δωδεκανησιακού συμπλέγματος η ιταλική παρουσία δεν ήταν και τόσον αξιόλογη. Με την πάροδο του χρόνου η ιταλική βουλιμία συνεχώς αυξανόταν. Οπως γράφει ο Συμαίος την καταγωγή Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Μιχαήλ, Δ. Βολονάκης, αρχές του 1939, σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην ιταλική πρωτεύουσα τη Ρώμη, υπό την προεδρία του δικτάτορα ιταλού πρωθυπουργού Benito Mussolini, στην οποία συμμετείχαν ο στρατάρχης Μπάρμπο και ο Διοικητής της Δημόσιας Ασφάλειας Μποκίνι, καταστρώθηκε λεπτομερές σχέδιο πλήρους εξιταλισμού της Δωδεκανήσου εντός πενταετίας. Και προς τούτο, προβλεπόταν η εγκατάσταση στο δωδεκανησιακό σύμπλεγμα 100.000 ιταλών φανατικών φασιστών από όλα τα κοινωνικά και οικονομικά στρώματα της Ιταλίας. Το σχέδιο αυτό επεξεργάστηκε σε κάθε λεπτομέρειά του ο Μπάλμπο και διανεμήθηκε στις ειδικές Υπηρεσίες, προς άμεση τμηματική εφαρμογή. Μεσολάβησε, όμως, ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, το Σεπτέμβριο του 1939, το σχέδιο δεν προχώρησε και, ως εκ τούτου, δεν κατέστη δυνατό να εφαρμοστεί. Πάντως, είναι βέβαιο ότι, εάν δεν μεσολαβούσε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος (1939-1945), και το τελευταίο αυτό εποικιστικό σχέδιο των ιταλών θα εφαρμοζόταν. Επίσης, και τα επιβλητικά ιταλικά Μέγαρα και όλα τα σπίτια μέσα στην πόλη της Ρόδου, που τα προόρισαν για τους αξιωματούχους του καθεστώτος, ανεγέρθηκαν σε δωδεκανησιακές ιδιοκτησίες και εδώ (στη Ρόδο) και τα υπόλοιπα νησιά. Αυτά τα ύπουλα μέσα χρησιμοποιήθηκαν από τους κατακτητές για να αποξενωθεί ο λαός των ηρωικών νησιών του δωδεκανησιακού συμπλέγματος πατρογονικών περιουσιών, ώστε κατά τα έτη 1936-1937 το 40%, περίπου, της ακίνητης περιουσίας της Ρόδου να ανήκει στο ιταλικό Δημόσιο. *** Στις 23-1-2010, ο γενικός Διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), Καθηγητής Γιάννης Στουρνάρας, ανακοίνωσε την καταγραφείσα, σε Πανελλήνιο επίπεδο, αξία ανά Νομό της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου. Ετσι, στη Δωδεκάνησο, η αξία της προαναφερθείσας περιουσίας, αφού αφαιρεθούν οι παραλίες, οι “βουνοκορφές” κ.λπ. ανέρχεται στο ποσό των 2.401.200.000 (δύο δισεκατομμύρια τετρακόσια ένα εκατομμύριο ευρώ), και αντιπροσωπεύει το 0,88% επί του συνόλου της δημόσιας ακίνητης περιουσίας της χώρας, ήτοι η Δωδεκάνησος, ως προς την αξία της κατηγορίας αυτής περιουσίας, κατατάσσεται πέμπτη μεταξύ των Νομών της χώρας. Και να μην διαφεύγει: η ακίνητη αυτή περιουσία είναι καθαρά δωδεκανησιακή, καθόσον ανήκε αποκλειστικά στους παππούδες και πατεράδες ή και μακρυνότερους ακόμα προγόνους των Δωδεκανησίων. Ευρίσκεται, δε, κατά κύριο λόγο, στα δύο μεγαλύτερα νησιά του δωδεκανησιακού συμπλέγματος: τη Ρόδο και Κω, επίσης και στη Λέρο, σε μικρότερη, όμως, έκταση, ενώ στα υπόλοιπα μικρονήσια είναι ελάχιστη. 1. ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ Για λόγους ηθικής τάξης και πέρα από κάθε αμφισβήτηση πρέπει να παραδεχθούμε, ότι η περιουσία αυτή, σε μεγάλο μέρος, από το 1952 κι εδώ κατασπαταλήθηκε σε έργα δευτερεύουσας και τριτεύουσας σημασίας έργα και δεν έγινε προγραμματισμένη αξιοποίησή της. Τονίζω, δε, τούτο: όχι πώληση, αλλά αξιοποίηση. 2. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΩΡΑ Εν πάση περιπτώσει τώρα, βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα κατάσταση και παραδειγματιζόμενοι από τα παθήματα του παρελθόντος, να προχωρήσουμε σταθερά και προγραμματισμένα. Ηδη, τόσο στην πολιτική ηγεσία, όσο και στην οικονομική έχει, πλέον, καταστεί πεποίθηση ότι η υπόθεση πρέπει να αντιμετωπιστεί. Εν τω μεταξύ, υπάρχει και ενδιαφέρον νέων αγροτών και επιστημόνων για τη δραστηριοποίησή τους στον πρωτογενή τομέα. Ετσι, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ): «... η κρίση φαίνεται, ότι διαμορφώνει μια καινούρια πραγματικότητα και για το επιχειρείν, με χαρακτηριστικά, όπως από της επιστροφής στην πρωτογενή παραγωγή (αγροτικός τομέας), και την παράλληλη, συρρίκνωσης, της δραστηριότητας, που συνδέεται με τον τελικό καταναλωτή (κομμωτήρια, σουβλατζίδικα, γυμναστήρια κ.λπ.), που είχε βρεθεί στο επίκεντρο της νέας επιχειρηματικότητας τα τελευταία χρόνια». (“Οικονομική Καθημερινή”, 27-1-2012). Εξάλλου, από την Ενωση Ξενοδόχων Ρόδου, σε σύσκεψη που συμμετείχαν, πλην των ξενοδόχων και άλλοι επιχειρηματικοί παράγοντες, στην οποία παρέστη και ο περιφερειάρχης κ. Μαχαιρίδης παρουσιάστηκε το πρόγραμμα, το οποίο στην υπόλοιπη χώρα φέρει την ονομασία: “Ελληνικό Πρωινό”. Το πρόγραμμα αυτό είναι μια αξιέπαινη πρωτοβουλία του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδας, που, σύμφωνα με τους εμπνευστές του, φιλοδοξεί να προσελκύσει το ενδιαφέρον των ξένων επισκεπτών· επικεντρώνεται, δε, στην ελληνική γαστρονομική παράδοση, ταυτόχρονα και να αναδειχθεί ο πλούτος και η ιδιαιτερότητα των τοπικών μας προϊόντων. Αλλά για να πραγματοποιηθούν τα παραπάνω και να μην μείνουν, κατά το σύνηθες, στα χαρτιά, θα πρέπει κι’ εμείς να πάψουμε να μην ενθαρρύνουμε την αύξηση της ντόπιας, αγροτικής παραγωγής που να έχει, ωστόσο, ποιότητα και ανάλογη ποσότητα, καλύπτοντας τις ανάγκες της περιοχής. Ηδη, σε πολλές περιοχές της χώρας άρχισαν παρόμοιες διεργασίες και σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, υπολογίζεται ότι την τελευταία τριετία παρατηρείται μια σταθερή άνοδος ατόμων που εκδηλώνουν την πρόθεσή τους να ασχοληθούν κατά τρόπον συστηματικό με τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Να σημειωθεί, ότι προς την κατεύθυνση προώθησης τέτοιων πρωτοβουλιών υπάρχουν ειδικά Κοινοτικά προγράμματα κατάλληλα επιδοτούμενα. Από την υπάρχουσα, πλέον, τώρα δωδεκανησιακή ακίνητη περιουσία του δημοσίου να διαχωριστούν οι καθαρά αγροτικές εκτάσεις, ώστε με μια διαδικασία δίκαιη και στηριγμένη σε αντικειμενικά κριτήρια, να δοθούν, δε, εν ανάγκη και συμπληρωματικά κίνητρα, προκειμένου να δημιουργηθούν σύγχρονες δενδροφυτεύσεις, καθώς και αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Οι εκτάσεις της κατηγορίας αυτής και ανάλογα με τις προϋποθέσεις που θα συγκεντρώνει κάθε φορέας που θα αναλάβει την αξιοποίηση (εταιρία, κοινοπραξία, φυστκό πρόσωπο κ.ά.). να παραχωρηθούν υπό τύπον εκμίσθωσης, για μια 15ετία, με προοπτική να ανανεώνεται η σύμβαση, εφόσον από τον ενδιάμεσο χρόνο διαπιστώνεται, ότι η έκταση που παραχωρήθηκε, συνεχίζει να διατηρεί ως εκμετάλλευση την αρχική της μορφή, την αγροτική, διαφορετικά θα αποβάλλεται, χωρίς καμιά αποζημίωση. 3. ΕΙΔΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Θα πρέπει, όμως, να δραστηριοποιηθεί η Διεύθυνση Γεωργίας Δωδεκανήσου και να βγει από το «σκονισμένο αρχείο», κάθε είδους δυνατότητα, που μπορεί να επικαιροποιηθεί, ώστε να συμβαδίζει με τα σημερινά δεδομένα. Και επιπλέον, επιβάλλεται να οργανωθεί ειδικό Γραφείο στην Διεύθυνση Γεωργίας, εν ανάγκη να αποσπασθεί για ένα εξάμηνο από την Κεντρική Υπηρεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης κατάλληλο πενταμελές γεωοπονικό προσωπικό, το οποίο θα ασχοληθεί αποκλειστικά με την ενεργοποίηση του δωδεκανησιακού αγροτικού τομέα. Εξάλλου, πέραν των άλλων, απόσα, τουλάχιστον, έχουμε υπόψη μας και στις 6 Ιουλίου του 2007, ύστερα από πρωτοβουλία του τότε υφυπουργού Ανάπτυξης Αλέξανδρου Κοντού, πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η παρουσίαση του Σχεδίου Μελέτης με τον τίτλο: «Για την παραγωγή προϊόντων ειδικών προδιαγραφών στο Νότιο Αιγαίο για την κάλυψη της ζήτησης κατά την τουριστική περίοδο, για μια ολοκληρωμένη αγροτική ανάπτυξη». Ο αρμόδιος Υφυπουργός ανέφερε, ότι η πολιτική του Υπουργείου είναι να δοθεί βάση στην «Αλλη Γεωργία», που έχει ως στόχο την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας, που παράγονται από δυναμικές ομάδες αγροτών. Συνέχισε, δε, λέγοντας, ότι αναμφίβολα υπάρχουν μεγάλες προοπτικές για την παραγωγή προϊόντων στη Ρόδο και Κω, αλλά πρέπει να δοθεί προσοχή, ώστε να γνωρίζουμε: α) ποια προϊόντα μπορούν να παραχθούν και β) πως θα είναι ποιοτικά και ανταγωνιστικά, λόγω των ξεχωριστών συνθηκών στα νησιά του δωδεκανησιακού συμπλέγματος. Τέλος, θα πρέπει στην προσπάθεια παραγωγικής αναδιάταξης της τοπικής γεωργικής παραγωγής, να επιδιωχθεί η ορθολογική επαναλειτουργία της Ενωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών Δωδεκανήσου, όπως η οργάνωση αυτή λειτουργούσε τις πρώτες δεκαετίες μετά την Ενσωμάτωση. Ιδιαίτερα, την εποχή που επικεφαλής της Διοίκησης, ως πρόεδρος, βρισκόταν ο μακαρίτης αεικίνητος Γεώργιος Μπάρδος.