Μαρία Καρίκη: Πόση «ζημιά» μπορεί να κάνει ο εγωισμός ενός ατόμου;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, MSc

Κάθε παιδί ξεκινά τη ζωή του ως ένα εγωκεντρικό ον και αυτό είναι φυσιολογικό. Αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως επίκεντρο του κόσμου και έχει ανάγκη να παίρνει προσοχή και επιβράβευση από τους γύρω του συνεχώς. Μεγαλώνοντας αποκτά σιγά-σιγά μια πιο ολοκληρωμένη αντίληψη του εαυτού και αυτονομείται. Συνεχίζει να είναι κοινωνικό, αλλά παύει να ορίζεται εξαρτητικά από τους άλλους. Το «εγώ» συνήθως ισορροπεί και περιορίζεται μέσα στα διάφορα πλέγματα σχέσεων που αναπτύσσονται στα επόμενα εξελικτικά στάδια. Τι γίνεται, όμως, αν το «εγώ» παραμένει ισχυρό και άκαμπτο και στην ενήλικη ζωή;

Υπάρχουν άνθρωποι που, αν και μεγαλώνουν, εξακολουθούν να έχουν ένα ενισχυμένο «εγώ» κι αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στη συμπεριφορά και στις σχέσεις τους. Τις περισσότερες φορές δεν ακούνε τους άλλους, παραμένουν απόλυτοι στις θέσεις και απόψεις τους, επικρίνουν όσους έχουν διαφορετική τοποθέτηση από τους ίδιους, σκέφτονται τον εαυτό τους περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο και δεν δείχνουν να έχουν ενσυναίσθηση. Είναι αρκετά δύσκολη η αλληλεπίδραση ή και η συμβίωση μαζί τους, γιατί δεν υποχωρούν και δεν παραδέχονται τα λάθη τους ως επί το πλείστον. Πολλές φορές στην προσωπικότητά τους συνυπάρχουν και ναρκισσιστικά στοιχεία. Συχνά, όταν βρίσκονται σε παρέα, τους ακούς να μιλούν για τον εαυτό τους αρκετά και να αφηγούνται τα επιτεύγματά τους.

Ο εγωισμός αποτελεί ένα μεγάλο εμπόδιο τόσο στην αυτοβελτίωση όσο και στις σχέσεις. Καταρχάς, όταν επικρατεί ο εγωισμός νιώθεις ότι είσαι αλάνθαστος και ότι έχεις πάντα δίκιο. Αυτό σημαίνει ότι δεν γίνεται κάποιου είδους αυτοκριτική, προκειμένου να θέλει κάποιος να αλλάξει ή να βελτιωθεί. Τις περισσότερες φορές, λοιπόν, ο εγωιστής άνθρωπος παραμένει ίδιος, στάσιμος ως προς τα στοιχεία της προσωπικότητάς του. Όσα κι αν καταφέρει στη ζωή του, η απολυτότητά του, η ακαμψία του στον τρόπο σκέψης του παραμένουν ίδιες. Επιπλέον, όσοι συνάπτουν σχέσεις μαζί τους δυσκολεύονται πάρα πολύ, γιατί διαπιστώνουν ότι υπάρχει σε μεγάλο βαθμό απουσία ενσυναίσθησης. Επικρατούν εντάσεις, επικρίσεις, υποτιμήσεις, συγκρούσεις και μια έντονη ανάγκη να γίνουν τα πράγματα όπως τα ορίζει το άτομο με εγωισμό.

Αυτό δε σημαίνει ότι κάποιος που χαρακτηρίζεται από ένα υπερβολικό «εγώ» δεν μπορεί να έχει και καλά στοιχεία. Φυσικά και μπορεί να έχει. Ωστόσο, όταν συγκρούονται τα προσωπικά του συμφέροντα, διεκδικεί αυτό που θέλει με οποιονδήποτε τρόπο και υπερασπίζεται απόλυτα αυτό που πιστεύει. Όσο κι αν προσπαθεί κανείς να εξηγήσει τη δική του μεριά και το πώς νιώθει, δεν βρίσκει ανταπόκριση τις περισσότερες φορές. Στην επικοινωνία συναντά κανείς άκαμπτες απόψεις, αδιαλλαξία και μια τάση απαξίωσης του συνομιλητή.

Κάποιοι από όσους είναι δίπλα τους τρέφουν την ελπίδα ότι κάποια στιγμή μπορεί και να «μαλακώσει» ο εγωισμός. Παρόλο που δεν είναι σύνηθες, δεν είναι ωστόσο και αδύνατο. Σε κάποιες περιπτώσεις, διάφορα δύσκολα ή τραυματικά γεγονότα ζωής, ανατροπές, απρόοπτα μπορούν να κάμψουν τον εγωισμό ενός ατόμου και να δει με άλλο πρίσμα τους άλλους γύρω του, αλλά και την ίδια τη ζωή. Κάτι «επώδυνο» συνήθως μπορεί να σε κάνει να αναθεωρήσεις τη μέχρι πρότινος κοσμοθεωρία σου. Αυτό που χρειάζεται, όμως, να θυμόμαστε είναι ότι δεν θα αλλάξουμε εμείς κανέναν άλλο άνθρωπο, όση προσπάθεια και να καταβάλλουμε, όση καλή πρόθεση και να έχουμε. Θα πρέπει να το επιθυμεί το ίδιο το άτομο και να είναι τέτοιες οι συνθήκες που να του πυροδοτήσουν τις απαραίτητες συνειδητοποιήσεις και την αφύπνιση να θέλει να κοιτάξει μέσα του!

Ο εγωισμός, γενικότερα, κάνει τη μεγαλύτερη ζημιά στις ανθρώπινες σχέσεις. Δυστυχώς, όπου επικρατεί ο εγωισμός, οι σχέσεις δεν μπορούν να είναι ισότιμες και ισορροπημένες. Το να βλέπεις τη σχέση μόνο μέσα από τη δική σου οπτική και να μη μπαίνεις στη θέση του άλλου, δεν την καθιστά βιώσιμη. Κάποια στιγμή θα δυσανασχετήσει αυτός που είναι δίπλα σου, γιατί θα νιώθει καταπιεσμένος και περιορισμένος. Η υπομονή και η ανοχή του δεν θα κρατήσουν για πολύ, όσα κι αν είναι αρχικά τα συναισθήματά του. Η σχέση γίνεται δυσλειτουργική για τον έναν από τους δύο και συνήθως η φυγή μοιάζει να είναι η μόνη λύση, αν κάποιος νιώθει ότι έχει δοκιμάσει τα πάντα απέναντι στον εγωισμό. Το να σέβεσαι τον εαυτό σου και να τον προστατεύεις είναι θεμιτό, γιατί αυτό λέγεται αυτοσεβασμός. Το να σκέφτεσαι, όμως, μόνο τον εαυτό σου, πάνω από όλους και όλα, αδιαφορώντας για το πώς αισθάνονται οι άλλοι, αυτό είναι εγωισμός. Και ο εγωισμός στο τέλος διώχνει τους ανθρώπους που είχαν καλή πρόθεση και αισθήματα για σένα...