Από την πρώτη μέρα ο Ντε Βέκκι προβάλλει τη νέα πολιτική του Η διδασκαλία των Ελληνικών

ΤΑ ΣΚΛΗΡΑ ΕΚΕΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ 1937-1940

Παρουσίαση-σχολιασμός Κώστας Τσαλαχούρης ΚΑ΄ Η μελέτη του Ιταλού καθηγητή Μαρόνιου εισέρχεται σε διάφορα καυτά θέματα και σημειώνει πώς αντιδρά ο Ντε Βέκκι και τι μέτρα παίρνει. Συρρίκνωση της θρησκείας σε λατρευτικές ενέργειες. Το Φεβρουάριο 1937, μετά την ανύψωση σε ελληνικό σχολείο μιας σημαίας ιταλικής, έλαβε χώραν εχθρική εκδήλωση και η ιταλική σημαία είχε κατακομματιαστεί. Η αντίδραση δεν άργησε να έλθει. Ο ιερέας Παρθένιος καταδικάστηκε σε θάνατο από το έκτακτο δικαστήριο και έπειτα εκτοπίστηκε μαζί με άλλους στην Ιταλία(10). Το Μάρτιο, Κυβερνητικό Διάταγμα (11) κατέλυε το Συμβούλιο της Ορθοδόξου Κοινότητος ως…ανίκανο στην επίτευξη των σκοπών για τους οποίους συστάθηκαν οι Κοινότητες και διόρισε Κυβερνητικό Επίτροπο τον Δημήτριο Οικονόμου (12). Με τον τρόπο αυτό ανήγειρε ένα νέο Ενιαίο Τείχος επί των δημοτικών διαχειρίσεων, με την πρόθεση να αφαιρέσει, αφορμή και δικαιολογία, στους «ιδιαιτέρων τάσεων και συμφερόντων εκλογικούς σχηματισμούς» εν αντιθέσει πάντοτε προς «τα υπέρτερα συμφέροντα της Κτήσεως». Καταργούσε κάθε εκλογιμότητα, εγκαθιστώντας παντού, όπως και στην ιταλική χερσόνησο τον Ποδεστά (Δημοτικό άρχοντα) με κυβερνητικό διορισμό (13).. Το σκληρό αυτό πλήγμα που καταφέρθηκε στην ελάχιστη εκείνη αυτονομία την οποία ο Λάγκο κατόρθωσε να διατηρήσει, συνοδεύτηκε αργότερα από μια αληθή και πραγματική επιβολή στην εθνικότητα του πληθυσμού με τον νέο «Οργανισμό των Σχολείων» στις ιταλικές νήσους του Αιγαίου, εγκριθέντα με Διάταγμα της 21ης Απριλίου 1937. Τα Βασιλικά Σχολεία όφειλαν του λοιπού, να έχουν κανονισμό, προγράμματα, μεθόδους και ωράρια, όμοια με τα της μητροπόλεως και με τη διδασκαλία, προαιρετική της νεοελληνικής ή κατ’ εξαίρεση της τουρκικής και της εβραϊκής (άρθρο 5). Στα Δημόσια Σχολεία (ιδρυόμενα δαπάναις των δήμων, όπου δεν υπήρχαν Βασιλικά σχολεία, με τα ίδια οργανωτικά διακριτικά) μέχρι της τρίτης δημοτικού τα νεοελληνικά μπορούσαν να διδάσκονται επί περισσότερες(14) ώρες (άρθρο 6). Και στους δύο τύπους σχολείων, η θρησκευτική διδασκαλία έπρεπε να είναι η Καθολική, απαλλάσσοντας τους μαθητές άλλου δόγματος ή που οι γονείς τους είχαν δηλώσει ότι θα φροντίσουν προσωπικά, ενώ αν η πλειονότητα των μαθητών ήταν άλλου δόγματος η θρησκευτική εκπαίδευση θα παρεχόταν και για το θρήσκευμα τούτο. Εδώ, όμως, ο Ντε Βέκκι ήθελε να διαχωρίσει τη θέση του από τον προκάτοχό του, και αγνοώντας εκείνες που ήταν οι διεκδικήσεις του Ορθοδόξου Κλήρου και του Πατριαρχείου, στις διαπραγματεύσεις, όριζε πράγματι, ότι η ικανότητα στη θρησκευτική διδασκαλία θα έπρεπε να αναγνωρίζεται από τον επιθεωρητή Παιδείας, Μορφώσεως και Καλών Τεχνών, «ακουομένης της γνώμης των αρμοδίων θρησκευτικών αρχών»(άρθρο7). Κατ’ αναλογία, καίτοι αφηνόταν σε όλους η δυνατότητα να ανοίγουν σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαιδεύσεως, Ιδιωτικά, απαιτούσε για να παραχωρήσει την απαραίτητη κυβερνητική άδεια, η προσαρμογή στα σχολεία του Κράτους, στους κανονισμούς, προγράμματα, μεθόδους διδασκαλίας, διεξαγωγή δοκιμαστικών εξετάσεων, ώρες διδασκαλίας και σχολικά κείμενα. Το μόνο ελαφρυντικό ήταν ότι η διδασκαλία της νεοελληνικής, τουρκικής και εβραϊκής αποκλειστικά στα νηπιαγωγεία, μπορούσε να γίνει σε αριθμό ωρών όχι μεγαλύτερο του καθορισθέντος για την ιταλική (άρθρο 13). Εννοείται ότι «σε οιανδήποτε στιγμή του έτους» ο Διοικητής, θα ηδύνατο, υπαρχόντων λόγων «πειθαρχικών ή διδακτικών ή πολιτικών» να διατάξει το κλείσιμο των ιδιωτικών σχολείων (άρθρο 19). Ακόμη, προ της ενάρξεως εν ισχύι του νέου τούτου κανονισμού, για το σχολικό έτος 1937-38(15), εκδόθηκαν μεταβατικές διατάξεις που στην πράξη τιμωρούσαν τους μαθητές της μη ιταλικής γλώσσης ιδιωτικών σχολείων, κάμνοντάς τους να επαναλάβουν το έτος(16). ʼλλα μέτρα Ομοίως είχαν σκληρυνθεί οι οδηγίες που αναφέρονταν στην έκθεση μη ιταλικών σημαιών, περιλαμβανομένων σ’ αυτές και της Αγίας Έδρας, στο αρχιεπισκοπικό μέγαρο και στις περιφορές ακόμη και τη Μεγάλη Παρασκευή και σε κάθε άλλη δημόσια εξωτερική λατρευτική εκδήλωση. Επί του προκειμένου, ο Διοικητής δεν παρέλειπε να αναφέρει με κάποια ικανοποίηση ότι ο αρχιμανδρίτης Σύμης είχε «σταλεί» στην Καλαβρία για να εξιλεώσει την μη τήρηση τέτοιων εντολών(17). ʼλλωστε για να αποφευχθεί όπως οι εκτοπισμένοι μεταβούν για να πυκνώσουν τις τάξεις των αντιιταλών προπαγανδιστών, η απέλαση στην Ιταλία είχε φανεί σαν μια λύση περισσότερο προσιδιάζουσα στην «καλή φήμη» του καθεστώτος στο εξωτερικό. Ο Ντε Βέκκι δεν εννοούσε για ποιο λόγο τέτοιες κυρώσεις εφαρμοσμένες στην Αυτοκρατορία κατά των Αιθιόπων φυλάρχων (ρας), δεν θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν στα νησιά του Αιγαίου, εναντίον των απειθάρχητων εκκλησιαστικών. Τα επόμενα χρόνια είδαν την κατάρρευση οιασδήποτε αυτονομίας των τοπικών ιδρυμάτων. Τρία διατάγματα Εδώ θα κάνουμε μια παρένθεση Στις 17 Φεβρουαρίου 1938, τρία διατάγματα, επωφελούμενα της λήξεως από την εντολή των Συμβουλίων των Κοινοτήτων, Ισραηλιτικής, Μουσουλμανικής και Ορθοδόξου της Κω και υπό το πρόσχημα να δοθούν σ’ αυτές διαχειριστές ικανοί και υπεύθυνοι των περιουσιών των, τρεις κυβερνητικούς επίτροπους (18). Λίγο μετά, παρόμοια ενέργεια έγινε αναφορικά με το Ειδικό Συμβούλιο της ακινήτου περιουσίας των Βακούφ της Κω(19) και αργότερα για την επιτροπεία (fabbriceria και epitropia) της Ορθοδόξου Εκκλησίας Αφάντου (20) . Όλα αυτά ήταν σαφώς το προοίμιο καταργήσεως της διαχειριστικής αυτονομίας τέτοιων νομικών προσώπων, ομού με την ενοποίηση της ημέρας της Κυριακής για την εβδομαδιαία ανάπαυση (21). Πολύ σοβαρότερα υπήρξαν, όμως, άλλα Διατάγματα, της 15ης Νοεμβρίου, φέροντα υπό μορφή εκτελεστικών διατάξεων, νέους και βαρείς περιορισμούς, αποβλέποντας στη συρρίκνωση της δραστηριότητας των θρησκευτικών Αρχών, αποκλειστικώς στην εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων. Το υπ’ αριθμ. 325 Διάταγμα, υπεξαιρούσε από αυτές κάθε είδους πράξη συμβολαιογραφικού χαρακτήρα (22), το υπ’ αριθμ. 323 Διάταγμα τη σύνταξη οιασδήποτε ληξιαρχικής πράξεως, αναθέτοντας τα καθήκοντα αυτά στα κρατικά όργανα σε αρμονία με τους ιταλικούς νόμους, καί με σεβασμό των προσωπικών θεσμών και του οικογενειακού δικαίου. Οι γάμοι γενικά Εισαγόταν επίσης για τους γάμους των μουσουλμάνων, ορθοδόξων και ισραηλιτών η υποχρέωση της εκ των προτέρων δημοσιεύσεως (23). Καθιστούσε σαφέστερο το σημείο αυτό μια μεταγενέστερη διάταξη (αριθμ 343 της 26ης Νοεμβρίου) η οποία όριζε όπως της τελέσεως του γάμου ενώπιον των θρησκευτικών λειτουργών πρέπει να προηγείται η έκδοση πιστοποιητικού, εκ μέρους του ληξιαρχείου, περί των γενομένων δημοσιεύσεων και της ελλείψεως κωλυμάτων (άρθρο 1). Ο ιερουργών θρησκευτικός λειτουργός όφειλε επίσης να υπομνήσει στους συζύγους την τήρηση των όρων επί των αμοιβαίων υποχρεώσεων, καθοριζομένων υπό του ιταλικού Αστικού Κώδικα (24). Ένα ακόμη σκληρότερο πλήγμα στις θρησκευτικές Κοινότητες καταφέρθηκε από το υπ’ αριθμ. 324 Διάταγμα στην προεισαγωγή του οποίου εδεικνύετο η ανάγκη ενοποιήσεως των δικαστικών υπηρεσιών στις ιταλικές νήσους του Αιγαίου και ομοίως η αναμόρφωση του οικογενειακού δικαίου, προς τον σκοπόν προσεγγίσεως των πληθυσμών στη ζωή, της μητροπόλεως (Ιταλίας) Το άρθρο 2 του Διατάγματος τούτου καταργούσε απλά και ξεκάθαρα τα ειδικά θρησκευτικά δικαστήρια, αναθέτοντας με άμεση ισχύ ακόμη και επί των εκκρεμούντων δικών, την αρμοδιότητά των στα τακτικά δικαστήρια (άρθρο 3). Στις αφορώσες στο οικογενειακό δίκαιο διαδικασίες, ο πρόεδρος του δικαστηρίου θα βοηθούνταν από δύο παρέδρους με συμβουλευτική μόνο ψήφο, του θρησκευτικού δόγματος των διαδίκων (άρθρο 6) και για το λόγο ακόμη ότι τα τακτικά δικαστήρια όφειλαν σε τέτοιες περιπτώσεις να εφαρμόζουν αντιστοίχως το σιαρέικο-sciaraitica νόμο, το βυζαντινό δίκαιο γραπτό και εθιμικό και τον εβραίικο νόμο (άρθρο 7). Όλα αυτά ίσχυαν και για τις δίκες ενώπιον του Εφετείου (άρθρο 9). Στις ίδιες περιστάσεις ο πρόεδρος του Δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου Ρόδου βοηθούνταν από τρεις παρέδρους, όπως και προηγούμενα (άρθρο 11) (25). Στις θρησκευτικές Αρχές δεν αφηνόταν καμιά εξουσία, όχι αυστηρώς «πνευματική». Προστέθηκε εν τούτοις ότι η ύπαρξη των θρησκευτικών τούτων δικαστηρίων γινόταν ανεκτή, αποκλειστικά για να αποφασίζουν για ζητήματα θρησκείας (άρθρο 3 αριθμός 324). Ακόμη και σε ό,τι αφορούσε το γάμο ο Μητροπολίτης, ο Μουφτής και ο Μέγας Ραβίνος άπαξ και λάμβαναν αντίγραφα των αποφάσεων των Αστικών Δικαστηρίων Ρόδου και Κω, θα όφειλαν να κηρύξουν με τη σειρά τους διαλυμένο ή άκυρο το γάμο, με απλό συμμορφωτικό-uniformita διάταγμα (26). Η αποεθνικοποίηση-snazionalizzazione των πληθυσμών των νησιών δεν όφειλε εν τούτοις να επιδιωχθεί μόνο με την κατάργηση των αυτονομιών και των θρησκευτικών εξουσιών. Χρειαζόταν κατά τον Ντε Βέκκι να γίνει κάτι περισσότερο. Τον Ιανουάριο 1939 ο ίδιος επιβεβαίωνε πράγματι τον έλεγχό του σε όλα τα ιδιωτικά σχολεία και σε όλα τα εκπαιδευτικά ινστιτούτα και κολέγια της νεολαίας ακόμη και θρησκευτικού χαρακτήρα, τα επιτρεπόμενα στα νησιά, με επιθεωρήσεις επί του πειθαρχικού και θρησκευτικού χώρου (27). ΜΕΘΑΥΡΙΟ: Το ΚΒ’ μέρος