Συναισθηματική αιμομιξία: Η άγνωστη… επιδημία

Όταν ο γονιός χρησιμοποιεί το παιδί για να καλύψει τις ανάγκες του

Γράφει ο
Αναστάσιος Πλατής
Ψυχίατρος

Η συναισθηματική σεξουαλική κακοποίηση είναι μία σχετικά άγνωστη αλλά πολύ συνηθισμένη μορφή κακοποίησης. Δεν περιλαμβάνει ασέλγεια, ούτε σωματική βία. Σπάνια αναγνωρίζεται από τους δράστες, από τα θύματα ή από τον περίγυρο ως κακοποίηση. Απεναντίας, ο κόσμος συνηθίζει να την βλέπει ως «υπερβολική αγάπη» ή ότι « μεγάλη αδυναμία». Οι συνέπειές της, όμως, είναι πολλές φορές εξίσου σοβαρές με αυτές της ασέλγειας, ενώ η βαθειά άρνηση που την περιβάλλει προκαλεί σύγχυση στο παιδί: τον κάνει να μην εμπιστεύεται την ίδια του την πραγματικότητα.

Συναισθηματική σεξουαλική κακοποίηση έχουμε όταν ο γονιός χρησιμοποιεί το παιδί ως συναισθηματικό σύντροφο.
Ο γονιός δεν είναι εκεί για να καλύψει τις ανάγκες του παιδιού, αλλά το αντίστροφο. Ο γονιός δεν καλύπτεται συναισθηματικά από τη σχέση του με τον σύντροφο του, είτε γιατί αυτός δεν υπάρχει, είτε γιατί είναι συναισθηματικά απών είτε λόγω άλλων προβλημάτων. Συνεπώς, προκειμένου να γεμίσει τη δική του μοναξιά δίνει στο παιδί -συνήθως του αντίθετου φύλου- τον ξεχωριστό ρόλο του έμπιστου συντρόφου.
Έτσι, για παράδειγμα, η μοναχική μητέρα μιλά συνέχεια στον γιο της για τα δικά της προβλήματα, για τη μοναξιά της, ακόμα και για την έλλειψη ερωτικής ικανοποίησης στη ζωή της.

Ο πατέρας κάνει την κόρη του «μικρή πριγκίπισσα» και εκείνη τον συνοδεύει παντού, σχεδόν ως παρτενέρ. Η μητέρα κοιμάται μαζί με τον γιό της (ακόμη και σε ηλικία 7, 9 ή 11 ετών) με τη δικαιολογία ότι το παιδί φοβάται να κοιμηθεί μόνο του( ενώ στην πραγματικότητα εκείνη χρειάζεται ένα ζεστό σώμα δίπλα της).
Ο πατέρας γίνεται πολύ αυστηρός με τις εξόδους της έφηβης κόρης, «για να την προστατεύσει», ενώ στην πραγματικότητα ζηλεύει το φλερτ της.
Η συναισθηματικά αιμομικτική μητέρα υπονομεύει ως το σημείο χωρισμού την ερωτική σχέση του γιού της με μία γυναίκα με την οποία είναι πραγματικά ερωτευμένος, καθώς απειλούνται η κυριαρχία της και η ικανοποίηση των δικών της αναγκών.
Όταν ο έφηβος ή νεαρός ενήλικας επιθυμεί να αποδεσμευτεί , να φύγει από το σπίτι, ο γονιός του επιτίθεται ότι «είναι αχάριστος, εγωιστής» ή απλώς «ότι θα πάθει η καρδιά μου…»

Όλες οι παραπάνω συμπεριφορές είναι κακοποιητικές και τραυματίζουν το παιδί, ενώ παράλληλα «φουσκώνει» το «εγώ» του παιδιού, καθώς ο γονέας έχει εξιδανικεύσει το παιδί, το έχει βάλει στο βάθρο του ήρωα του «σωτήρα» του. Αυτή η ιδιαίτερη θέση πληρώνεται, όμως, πολύ ακριβά. Το παιδί φέρει ταυτόχρονα μεγάλη ευθύνη και μια ψευδή αίσθηση παντοδυναμίας (εγώ μπορώ να καταστρέψω την μητέρα μου ή να την κάνω ευτυχισμένη). Γεμίζει ενοχές , ντροπή, οργή και λύπη γιατί του κλάπηκε η παιδική ηλικία του, η ηλικία της ξεγνοιασιάς , όπου δεν χρειάζεται να ανησυχεί εκείνο για τους γονείς του.
Νιώθει την εγκατάλειψη από τον αιμομικτικό γονιό γιατί στην πραγματικότητα, η υπερβολική αδυναμία, δεν αφορά καθόλου τις ανάγκες του παιδιού. Ταυτόχρονα, νιώθει εγκατάλειψη και από τον άλλο γονιό, ο οποίος συνήθως βαριέται και δεν χρειάζεται να ασχοληθεί με τον ανικανοποίητο σύντροφο.
Οι συνέπειες, όμως, δεν σταματούν εδώ. Στιγματίζουν το παιδί σε όλη του την ζωή και σχεδόν σίγουρα θα έχουν δυσμενή επίδραση στην ικανότητα του παιδιού, όταν ενηλικιωθεί, να συνάψει μία ουσιαστική ερωτική σχέση επικοινωνίας , κάτι που πιθανόν να σαμποτάρει και ο γονιός. Το παιδί δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει και να καλύπτει τις προσωπικές του ανάγκες, καθώς πάντα προηγούνταν οι ανάγκες της μαμάς ή του μπαμπά.
Η ανικανότητα αυτή, μαζί με τα καταπιεσμένα συναισθήματα οργής, ενοχής, ντροπής και βαθιάς αναξιότητας, καθιστούν τον μελλοντικό ενήλικα πολύ ευάλωτο σε εθισμούς διαφόρων ειδών.

Η συναισθηματική αιμομιξία από την μαμά είναι κάποιες φορές ο βαθύτερος λόγος για την ανικανότητα του άνδρα να συνάψει ή να δεσμευτεί σε μια ουσιαστική σχέση και να επιζητεί με καταναγκαστικό σχεδόν τρόπο ανακούφιση στον σεξουαλικό εθισμό, π.χ. μέσω πορνογραφίας, πορνείας ή αλλεπάλληλων εφήμερων σχέσεων (καθώς αυτά είναι κοινωνικώς αποδεκτά για το ανδρικό φύλο). Η δέσμευση σε μία ουσιαστική σχέση σημαίνει κατά βάθος «εγκατάλειψη της μαμάς» και ο νεαρός-όχι και τόσο νεαρός- άνδρας νιώθει πολύ μεγάλες ενοχές.
Καθώς οι διαδικασίες αυτές είναι σε μεγάλο βαθμό ασυνείδητες τόσο από τον γονιό όσο και από το παιδί, είναι σημαντική για τη θεραπεία η επίγνωση αυτού που πραγματικά συμβαίνει.
Είναι επίσης σημαντικό να καταλάβει το παιδί ότι δεν φταίει εκείνο που ωθήθηκε σε τέτοιου είδους σχέση και να απενοχοποιηθεί. Η πραγματική αγάπη σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί ελεύθερο να βρει τον δικό του δρόμο.
Αυτό, ταυτόχρονα, ελευθερώνει και τον γονιό προς μία πιο ουσιαστική αναζήτηση του εαυτού του και υπεύθυνη κάλυψη των αναγκών του μέσα από δικά του ενδιαφέροντα και συνομήλικες παρέες.