Μανώλης Κολεζάκης: Αγία Τριάδα στο Μανδρικό: ένα μικρό, αγροτικό, Χωριό

Rodiaki NewsRoom

Μανώλης Κολεζάκης BSc., MSc., Ph.D. (emmanouelnkolezakis@gmail.com)

Το Μανδρικό απέχει από την πρωτεύουσα της νήσου Ρόδου, την ομώνυμη πόλη περίπου 42 χιλ. Μάλιστα η εκκίνηση στον Μαραθώνιο της Ρόδου γίνεται μπροστά από το Δημοτικό Σχολείο του χωριού. Πήρε το όνομα του είτε από την γεωγραφία του χωριού, γύρω-γύρω έχει βουνά και το χωριό είναι τοποθετημένο στην μέση στον «λάκκο», σαν μαντρί, είτε επειδή οι πρώτοι κάτοικοι του ήταν «μαντράτορες», είχαν μαντριά με καταγωγή, κυρίως από τον Έμπωνα και κατά δεύτερο λόγο την Κρητηνία. Επίσης ήρθαν κάτοικοι από δύο μικρά, τώρα πια «νεκρά» χωριά, «τους Νάνους» και τον «Κουτσούτη».

Αυτοί επειδή είχαν τα μαντριά τους, ή καλλιεργούσαν κτήματα στην ομώνυμη πεδιάδα, έμεναν στην περιοχή, για να είναι κοντά σε αυτά και ήταν οι πρώτοι κάτοικοι του Οικισμού. Δημιουργήθηκε στα τέλη του 19ου αρχές του 20ου αιώνα. Διοικητικά ανήκει στον δήμο Ρόδου της Περιφερειακής Ενότητας Ατταβύρου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, είχε 181 κατοίκους.Σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2021 που διενήργησε η ΕΛΣΤΑΤ (με ημερομηνία αναφοράς την 22α Οκτωβρίου 2021)ο μόνιμος πληθυσμός του Μανδρικού,οικισμού της Δημοτικής Ενότητας Ατταβύρου, του Δήμου Ρόδουείναι: 168 κάτοικοι.

Μανδρικό,άποψη 1960

Η πρώτη εκκλησία του χωριού ήταν ο «Αϊ Γιάννης ο Πρόδρομος» και γιόρταζε στις 29 Αυγούστου.Τότε γινόταν το μεγάλο πανηγύρι του χωριού. Εκεί γίνονταν όλες οι κοινωνικές εκδηλώσεις των κατοίκων (Γάμοι, βαπτίσεις κλπ.). Ήταν κτισμένη αμφιθεατρικά στον λόφο «Κούλουρη». Κάτω από την εκκλησία υπήρχαν πανέμορφα, κτήματα από ροδακινιές μετόχια ενός εξωκλησιού του Αϊ Γιώργη του Λήρου. Κατόπιν στα 1970 κτίστηκε η νεότερη εκκλησία της «Αγίας Τριάδας», καθολικό τώρα πια του χωριού με πρωτοβουλία του άξιου ιερέα Γεωργίου Κουσουρνά. Μάλιστα πωλήθηκαν κάποια κτήματα στον επιχειρηματία Τσιμέττα και με τα λεφτά κτίσθηκε η εκκλησία. Δεν έλειψαν βέβαια και οι δωρεές, πάντα οι κάτοικοι είχαν λεφτά για κοινωφελείς σκοπούς. Για παράδειγμα η εικονογράφησητου Ναού έγινε από το υστέρημα των κατοίκων του Χωριού. Η Αγία Τριάδα του Μανδρικού γιορτάζει κάθε Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος και είναι κινητή εορτή.

Οι πρώτοι κάτοικοι έπλυναν τα ρούχα τους στις πηγές και τα ποτάμια του χωριού. Το χωριό υδρεύεται από την δική του πηγή.

Το χωριό μέχρι περίπου το 2000 διέθετε μονοθέσιο δημοτικό. Υπήρξε εποχή που είχε 25-30 μαθητές. Τώρα είναι κλειστό και ο χώρος του χρησιμοποιείται για κοινωνικές εκδηλώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου του Χωριού. Ο τελευταίος είναι δραστήριος και αποτελεί το σύγχρονο πολιτιστικό στίγμα του χωριού. Κάνει εκδηλώσεις, γιορτές για παιδιά κλπ. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι το χωριό διέθετε σπίτι για τον ιερέα και τον δάσκαλο, κάτι πρωτοποριακό για την εποχή του.

Όσο αφορά την υγειονομική περίθαλψη, υπάρχει αγροτικός γιατρός, που έρχεται 2-3 φορές την εβδομάδα και εξετάζει ή συνταγογραφεί φάρμακα. Για καλύτερη περίθαλψη και άμεση αντιμετώπιση επειγόντων περιστατικών υπάρχει το κέντρο υγείας στο μεγαλύτερο χωριό της περιοχής τον Έμπωνα.

Οι ασχολία των κατοίκων είναι η αγροτική ενασχόληση. Καταρχήν με τα κτήματα που λέγανε «μαντάλια» αρχές του 20ου αιώνα, αμμώδεις παραθαλάσσιες περιοχές για πρώιμα προϊόντα, λόγω της θερμότητας που ανέπτυσσε το έδαφος. Παράλληλα μέχρι το 1985, ασχολούνταν και με οπωροκηπευτικά κυρίως «υπαίθρια», και δεντροκομικές καλλιέργειες όπως οπωροφόρα δέντρα, ελιές και αμπέλια. Είναι γνωστό ότι το κρασί του Έμπωνα της πρωτεύουσας του οικισμού που ανήκει το Μανδρικό είναι το καλύτερο του νησιού, με αρκετά τοπικά οινοποιία. Επίσης υπάρχει ένα πολύ δημοφιλές ποτό η «Σούμα» που παράγεται από τοπικά αποστακτήρια. Από το 1985 υπήρξε μεταστροφή στην αγροτική ενασχόληση των κατοίκων του χωριού. Υπήρξαν επιδοτήσεις και οι αγρότες κάτοικοι άρχισαν να ασχολούνται με καλλιέργειες σε θερμοκήπια. Υπήρξε μετάδοση τεχνογνωσίας γύρω από τα θερμοκήπια κυρίως από την Κρήτη. Έτσι υπήρξε εκρίζωση αμπελώνων λόγω επιδοτήσεων. Αυτή η ασχολία υπήρξε προσοδοφόρα για κάποια χρόνια. Υπήρχαν βέβαια και υπάρχουν ακόμα κίνδυνοι τόσο όσο αφορά την ίδια την κατασκευή των θερμοκηπίων, από τα καιρικά φαινόμενα, (Δυνατοί άνεμοι, ανεμοστρόβιλοι κλπ.) και υπάρχουν καταγεγραμμένες μεγάλες καταστροφές. Επίσης υπάρχουν κίνδυνοι για την υγεία των κατοίκων λόγω της φύσης της δουλειάς, υψηλές θερμοκρασίες κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, και κλειστού χώρου εργασίας (Αναθυμιάσεις κλπ.). Το χωριό πέρα από κάποιες τοπικές επιχειρήσεις, δεν έχει σχέση με τον χαρακτήρα άλλων περιοχών της Ρόδου κυρίως τουριστικών. Το Μανδρικό έχει χαρακτηρισθεί «αγροτική περιοχή» και δεν έχουν γίνει τουριστικές επενδύσεις. Έχουν αγορασθεί κάποια παραθαλάσσια κτήματα αλλά το θέμα έμεινε εκεί.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι το Μανδρικό απέχει μόλις 4 χιλ. από το τοπικό πορθμείο της «Σκάλας Καμείρου», που αποτελεί τον τελευταίο χερσαίο σταθμό, πριν την μετεπιβίβαση σε καράβι για Χάλκη.

ΟΙΚΙΣΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ:

Τα πρώτα σπίτια του οικισμού συμφωνούν με τις αρχές της οικιστικής αρχιτεκτονικής των σπιτιών της σύγχρονης (τότε), αγροτικής οικονομίας.

Το απλό μονόχωρο στενόμακρο κτίσμα που αποτελείται από ένα δωμάτιο, συνήθως ορθογώνιο, με είσοδο και κύρια όψη σε μία από τις δύο μεγάλες πλευρές. Το ύψος της οροφής κυμαίνεται από 3,5-6m πράγμα που εμπόδιζε την προσθήκη ορόφου και έτσι το αρχικό μονώροφο παράμενε μονώροφο. Αρχικά η κάλυψη της οροφής γινόταν με μία ξύλινη δοκό,τον «μεσιά», ένα ξύλινο υποστύλωμα στο μέσον «κέντης» κι άλλα δύο υποστυλώματαεντοιχισμένα δεξιά και αριστερά στους δύο κάθετους στην πρόσοψη τοίχους. Πάνω στο «μεσιά» ακουμπούν τα «κορφάδια» ξύλινα δοκάρια μεγάλης αντοχής από πεύκο. Πάνω-πάνω τοποθετείται αργιλώδες χώμα ή «πατελιά». Κάθε φθινόπωρο πριν από τις βροχές έβαζαν στις οροφές μικρούς σωρούς πατελιάς για να διαλύεται και να καλύπτει τις τυχόν ρωγμές. Συνήθως ο πίσω μεγάλος τοίχος απέναντι από την είσοδο ακουμπούσε σε πλαγιά βουνού. Η πρόσοψη ήταν προς την Ανατολή.

Όσο αφορά το κίνητρο για να γραφεί αυτό το αρθρο, θα το τεκμηριώσω με δύο αποφθέγματα: ένα της αρχαίας Ελληνικής: «Μητρός τε και πατρός τε και των άλλων προγόνων απάντων τιμιότερο και αγιότερον εστίν η Πατρίς» και μία λαϊκή παροιμία: «Αν δεν επαινέσεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει».