Το ανθρωπιστικό έργο Δωδεκανησίων αγωνιστών κατά την Γερμανο-Ιταλική Κατοχή

Rodiaki NewsRoom

Η περίοδος της ναζιστικής κατοχής στην Ευρώπη, αποτελεί την πλέον ζοφερή περίοδο της ιστορίας του 20ου αιώνα. Χιλιάδες μελέτες έχουν γραφτεί και εξακολουθούν να γράφονται χωρίς να εξαντλούνται τα θέματα.

Το ταπεινό μας άρθρο σκοπό έχει να προσεγγίσει μια άγνωστη σελίδα της νεότερης εποχής, με τρόπο αντικειμενικό, μακριά από αισθήματα φανατισμού και μισαλλοδοξίας.

Στα γενικά Αρχεία του Κράτους, Νομού Δωδεκανήσου και στην Κεντρική Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρόδου, εντοπίσαμε μοναδικά ντοκουμέντα με τα οποία μπορούμε να τεκμηριώσουμε γεγονότα που φανερώνουν την Κατοχή, την Αντίσταση και την Απελευθέρωση.

Παράλληλα όμως συγκεντρώσαμε πρωτογενείς πηγές όπως είναι οι μαρτυρίες όσων έζησαν και βίωσαν την Αντίσταση και τη Φυλακή. Επίσης σημαντική πηγή αποτελεί το ημερολόγιο των φυλακισμένων αντιστασιακών και οι διηγήσεις Ιταλών παρτιζάνων.

Η σελίδα αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ιστορίας και συγκεκριμένα στα Δωδεκανησα, στην Ιταλία και στη Παλαιστίνη. Τότε που τα γερμανικά στρατεύματα είχαν σημειώσει αλλεπάληλες νίκες και επεξέτειναν τον έλεγχο της ναζιστικής Γερμανίας απ’ άκρου εις άκρον της ηπειρωτικής Ευρώπης.

Οι Ιταλικές Κατοχικές Δυνάμεις, από τη Ρόδο αφού έκλεισαν ένα μεγάλο αριθμό Δωδεκανησίων σε διάφορες φυλακές της χώρας αυτής, για την αντιστασιακή τους δράση, σχεδόν σε όλη την Ευρώπη οι Γερμανοί ναζί προκαλούν τεράστιες ανθρώπινες και υλικές απώλειες. Σε 50 εκατομμύρια θα ανέλθουν οι νεκροί. Πόλεις και οικισμοί, λιμάνια, αποθήκες, αεροδρόμια, επικοινωνίες και πλουτοπαραγωγικές πηγές καταστράφηκαν.

Να σημειώσουμε πως ήδη από τις 8 Σεπτεμβρίου 1943, η Ιταλία συνθηκολόγησε και, οι Γερμανοί κατέλαβαν τη βόρεια και την κεντρική Ιταλία, εκεί που κλείστηκαν σε διάφορες φυλακές Δωδεκανήσοι και άλλοι Έλληνες.

Προηγουμένως όμως και συγκεκριμένα στις 10 Ιουλίου 1943, είχε ξεκινήσει η εισβολή με την κωδική ονομασία Επιχείρηση Χασκί, όταν μια δύναμη η μεγαλύτερη αμφίβια επιχείρηση ολόκληρου του πολέμου, ένα σύνολο 2.590 σκαφών αποβίβασαν 180.000 άνδρες ως πρώτο κύμα επίθεσης στη Σικελία. Οι Σύμμαχοι υπολόγιζαν να καταλάβουν τη Ρώμη τον Οκτώβριο του 1943. Την κατέλαβα όμως στις 5 Ιουνίου 1944. Η Ιταλία, όπως και η Μεσόγειος, έγιναν το επίκεντρο της οξύτερης στρατηγικής διαμάχης μεταξύ Βρετανών και Αμερικανών πολεμικών ηγητόρων.

Να υπενθυμίσουμε πως στις 28 Απριλίου 1945 ο Μουσολίνι δολοφονείται από Ιταλούς αντάρτες.
Παραμένουμε στα 1944, όταν αντάρτες από Ιταλία, Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία πολεμούν τον Άξωνα. Η εκστρατεία στην Ιταλία και οι δυνάμεις των παρτιζάνων, απέδειξαν ότι οι Σύμμαχοι μπορούν να εισβάλουν επιτυχώς στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Παρά τον τακτικό στρατό, για να χτυπηθεί ο ναζισμός και ο φασισμός, χρειαζόντουσαν ανταρτικές ομάδες. Οι γνωστοί αγωνιστές παρτιζάνοι.
Οι Ιταλοί παρτιζάνοι, συγκρότησαν μικρές ομάδες με σκοπό να χτυπήσουν τον Γερμανικό και τον Ιταλικό Φασισμό. Συνεργάστηκαν πολλοί στενά με Έλληνες αντάρτες που πολεμούσαν στην Ιταλία.

Η ανθρωπιστική βοήθεια
Για να πετύχουν τα σχέδιά τους απελευθέρωναν τις νύχτες φυλακισμένους πατριώτες. Έτσι έγινε και στις 10 Ιουνίου 1944, όταν οι παρτιζάνοι Ιταλοί με επικεφαλής Έλληνες, απελευθέρωσαν Δωδεκανήσιους από τη Φυλακή της πόλης Σαν Τσιμινιάνο, κάτω από μυθιστορηματικές συνθήκες. (Βλ. Εφημ. Ροδιακή, Δωδεκανήσιοι πατριώτες στις Ιταλικές φυλακές, 09/04/2015).

Την ίδια ημέρα έγινε η σφαγή, με αγριότητα, στο Δίστομο, από τους Γερμανούς ναζί.
Ανάμεσα στους δωδεκανήσιους, υπήρξαν Ροδίτες, Συμιακοί και Καστελλορζιοί.

Απ’ αυτούς άλλοι έφυγαν στα στρατόπεδα της Μέσης Ανατολής για να εκπαιδευτούν και να πολεμίσουν και άλλοι παρέμειναν για να αντιμετωπίσουν εκεί στη Βόρεια και κεντρική Ιταλία τους Γερμανούς ναζί και Ιταλούς φασίστες, όπως και στο Ρίμινι.

Η δεύτερη ομάδα πριν φτάσει στα μέτωπα του πολέμου, έβγαλαν τα ρούχα της φυλακής και ντύθηκαν τοπικά ρούχα όπως οι χωριάτες Ιταλοί και δήθεν πουλούσαν αυγά ή άλλα είδη. Όμως πριν ανέβουν στα βουνά πρόσφεραν σπουδαία ανθρωπιστική βοήθεια στον ιταλικό λαό, με κίνδυνο να προοδοθούν και να τουφεκιστούν επί τόπου.

Κι αυτή η ανθρωπιστική βοήθεια μπορεί να συνοψιστεί όπως:
➢ Μεταφορά νεκρών στα νεκροταφεία.
➢ Μεταφορά τραυματιών στα νοσοκομεία.
➢ Μεταφορά νερού σε πόλεις και χωριά.
➢ Παρασκευή και διανομή φαγητού.
➢ Διανομή έντυπου υλικού κατά των ναζί.

Μέσα στο βυθό του προσωπικού μου αρχείου, (το οποίο προσπαθώ να ταξινομίσω αλλά δεν τα καταφέρνω), άστραψε ένα παλιό και μοναδικό έγγραφο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, που αφορά προτίστως την οικογένειά του υπογραφόμενου, αλλά γενικά τη συμβολή των Δωδεκανησίων στα μαύρα εκείνα χρόνια.

Προηγουμένως όμως θα πρέπει να πούμε πως κατά την διάρκεια του πολέμου, υπήρξαν μετακινήσεις πληθυσμών. Όλοι οι κάτοικοι του Καστελλορίζου, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί τους προσωρινά, για να γλυτώσουν από τους ανελέητους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Οι Καστελλοριζιοί από το νησί τους πήγαν στη απέναντι Τουρκία, και από εκεί στη Κύπρο και μετά στη Γάζα της Παλαιστίνης.

Όσοι είχαν τα παλληκάρια τους φυλακισμένα για την πατριωτική τους δράση στις ιταλικές φυλακές, φυσικό ήταν να αναζητήσουν τη τύχη τους. Έτσι απευθύνθηκαν στη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού που είχε και έχει, την έδρα στη Γενεύη. Η Αντιπροσωπεία της Μέσης Ανατολής του Δ.Ε.Σ. και συγκεκριμένα του Καίρου, ταχύτατα απέστειλε (στις 25 Απριλίου 1945) επιστολή στην Οικογένεια Κυριάκου και Κωνσταντινιάς Χονδρού, (η οποία διέμενε στη Σκηνή αρ. 177 στο στρατόπεδο της Γάζας, όπου και οι υπόλοιποι πρόσφυγες Δωδεκανήσιοι),ενημερώνοντας την, ότι τα παιδιά τους καθώς και άλλοι συμπατριώτες είχαν αποφυλακιστεί.

Η επιστολή αναφέρει μεταξύ άλλων ότι «σας ενημερώνουμε, έπειτα από το αίτημά σας, ότι σύμφωνα με τις πλήροφορίες μας, οι Βασίλειος Χονδρός, Μιχάλης Χονδρός, Σταύρος Σαρίνας και Βλάσης Ζαναίλης, απελευθερώθηκαν από τις φυλακές του Σαν Τζιμινιάνο και πρόσφεραν ανθρωπιστική βοήθεια».

Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός κλείνοντας την επιστολή του, παρακαλεί όπως «αν υπάρχει άμεση επικοινωνία με άλλους αναζητούμενους να ενημερωθεί σχετικά». Και ακόμα, συμπληρώνει «σε αναμονή αυτών, σας παρακαλούμε όπως δεχθείτε την έκφραση της ξεχωριστής μας εκτίμησης και τις ευχαριστίες μας».

Κάθε χρόνο το Τμήμα ΑΝΡΙ Σαν Τζιμινιάνο της Ιταλίας, με συμμετοχή του δημοτικού συμβουλίου και της Φιλαρμονικής Giacomo Puccini γιορτάζουν την επέτειο της Απελευθέρωσης, της πόλης αυτής, από τον φασισμό και την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων από τη φοβερή φυλακή της πόλης. Πραγματοποιούνται διάφορες εκδηλώσεις, οι οποίες θέλουν να υπενθυμίσουν τα γεγονότα εκείνων των ημερών μεταξύ Ιουνίου και Ιουλίου 1944.

Συγκεκριμένα η πόλη αυτή, κάθε 10 Ιουνίου 1944, υπενθυμίζει πως εκείνη την ημέρα, ελευθερώθηκαν 72 πολιτικοί κρατούμενοι διαφόρων εθνικοτήτων, αρκεκτοί από τους οποίους συμμετείχαν στην Αντίσταση. Ήταν τόση μεγάλη η πολεμική αντιστασιακή τους δράση, ώστε στις 5 Ιουλίου 1944 ξεκινησε ο γερμανικός βομβαρδισμός ως αντίποινα, κατά των Συμμαχικών στρατευμάτων.

Στα μέτωπα του πολέμου θα ενταχθούν και γαλλικά στρατεύματα, τα οποία θα οδηγηθούν στο Σαν Τζιμινιάνο. Μια άλλη ομάδα θα φτάσει κάτω από συνεχή γερμανικό βομβαρδισμό για να προσφέρει βοήθεια σε ανθρώπους σε καταφύγια και ειδικά σε νοσοκομεία.
Στο Ταν Τζιμινιάνο στις 13 Ιουλίου 1944, κυκλοφόρουσαν τα γαλλικά στρατεύματα με τη βοήθεια των ανταρτών της ταξιαρχίας Lavagnini.

Τί είναι η Ένωση Ιταλών Παρτιζάνων
Η Εθνική Ένωση των Ιταλών Παρτιζάνων (Α.Ν.Ρ.Ι.), είναι μια ένωση που ιδρύθηκε από όσους συμμετείχαν στην ιταλική αντίσταση κατά της φασιστικής και ναζιστικής κατοχής, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ΑΝΡΙ υδρύθηκε στην Ρώμη το 1944. Συγκρορήθηκε σε σώμα στις 5 Απριλίου 1945. Δημιουργήθηκε κυρίως από εθελοντές που έλαβαν μέρος στον πόλεμο στις κεντρικές περιοχές της ιταλικής χερσονήσου. Μεγάλος αριθμός από τους αντάρτες που πολέμησαν στη Κεντρική και Βόρεια Ιταλία προερχόντουσαν βεβαίως από την Ιταλία, αλλά και από την Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία και Γαλλία.

Στις 5 Απριλίου 1945, ημέρα που αναγνωρίστηκε ο ΑΝΡΙ, η ένωση εκπροσωπεί πλέον το σύνολο των ιταλικών ανταρτών και συγκροτείται από ένα συμβούλιο, όπου συμμετέχουν όλες οι ταξιαρχίες που πολέμησαν.

Όμως μετά το πρώτο συνέδριο που παραγματοποιήθηκε στη Ρώμη το 1947, προέκυψαν προβλήματα λόγω των διαφορετικών οραμάτων της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής. Αυτά βέβαια, συμβαίνουν και στην Ελλάδα...

Επίλογος για τη Νέα Γενιά
Οι Δωδεκανήσιοι πολέμησαν για να απαλλαχτούν από τους Ιταλούς και του Γερμανούς τόσο μέσα στην πατρίδα τους, όσο και έξω από αυτή, στα πεδία των μαχών. Ίδρυσαν Συντάγματα, συμμετείχαν σε Ιερούς Λόχους, πολέμησαν μεμονωμένα ή ομαδικά, ανδραγάθησαν με αυταπάρνηση, με σθένος, με τόλμη. Σε όλα τα μέτωπα, απέδειξαν πως πολέμησαν πραγματικοί ήρωες, για να ελευθερωθεί η Δωδεκάνησος.

Γράφει ο Κυριάκος Μ. Χονδρός