Σελίδες Ιστορίας: Οι φασίστες κατέστρεψαν την πλούσια Σύμη και ανάγκασαν σε εκπατρισμό τους κατοίκους
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 694 ΦΟΡΕΣ
Απελπιστική η κατάσταση στην Κω-Μεγάλη πληγή οι σόρες
Γράφει ο
Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ
Ο συγγραφέας και ιστορικός Γεώργιος Ρούσσος είχε συνομιλία με το δήμαρχο του νησιού Μιχάλη Παπαμιχαήλ, καθηγητή γλωσσών που αντικατέστησε τον φραγκολεβαντίνο Ιταλό δήμαρχο Ντε Στέφανι-τον έδιωξαν οι Άγγλοι, λίγες ημέρες πριν την παράδοση των Γερμανών.
-Έσβησε η Σύμη, λέει με παράπονο ο δήμαρχος.
-Θα ξαναγίνει πάλι! προσπαθούμε να τον παρηγορήσουμε.
Η απάντηση είναι αποστομωτική.
-Βλέπετε, γύρω-γύρω; Όλο βράχια, όλο βουνά άγρια κι ανήμερα. Έτσι είναι όλη η Σύμη. Ένας βράχος είναι από στουρναρόπετρες.
Τρομάζεις να ’βρεις ένα δέντρο, ένα φυλλαράκι να ξεκουραστεί το μάτι σου. Όσο για χώμα, ούτε να φυτέψεις ένα βασιλικό. Είχαμε, όμως, τα σφουγγάρια μας, εμείς. Απ’ το νησί ετούτο έπαιρνε σφουγγάρια όλη η Υφήλιος.
Χιλιάδες λίρες μπαίνανε κάθε χρόνο, στο νησί. Είκοσι τρεις χιλιάδες πληθυσμός, κι εζούσε όλος άνετα από τα σφουγγαράδικα.
Ήρθε ο Ιταλός και μας ρήμαξε. Οι τεχνίτες μας, σφουγγαράδες ξακουσμένοι και μαστόροι στη δουλειά τους, έφευγαν κι έφευγαν, ώσπου στο τέλος δεν απόμειναν παρά έξι-εφτά.
Τα παραπάνω, βεβαίωσε και ο διοικητής του νησιού, λοχαγός Μακ Λέλαντ, ένας ανοιχτόκαρδος Νοτιοαφρικανός, που συνομίλησε με τον επιφανή δημοσιογράφο, τρεις φορές και του περιέγραψε την τραγική κατάσταση των κατοίκων.
-Οι Ιταλοί έκαναν ό,τι μπορούσαν για να γονατίσουν το νησί.
Ετσάκισαν με σύστημα την οικονομική του σπονδυλική του στήλη Ανάγκασαν σε εκπατρισμό τους σπογγαλιείς και απέφυγαν να αντικαταστήσουν τη χαμένη αυτή βιοτεχνία με ένα άλλο πόρο, πλουτοπαραγωγικό.
Έτσι όταν ήρθε η πείνα στα νησιά αυτά, η Σύμη υπέφερε πολύ σκληρότερα.
Όταν πρωτοβγήκα-λόγια του Νοτιοαφρικανού λοχαγού, τρόμαξα. Είδα παιδιά τόσο σκελετωμένα που να μου θυμίζουν τις φωτογραφίες των παιδιών της Αθήνας, του χειμώνα του ’41. Τρέχανε τριγύρω μας και φώναζαν:
-«Πεινάω», «πεινάω», κι όλοι μας αξιωματικοί και οπλίτες, Άγγλοι και Έλληνες, ανατριχιάζαμε. Για τον ίδιο λόγο και τώρα οι περισσότεροι από τους κατοίκους, δεν έχουνε να αγοράσουνε ούτε τα 16 κιλά τροφίμων που μοιράζουμε μηνιαίως στο κάθε άτομο κι ας μη κοστίζουν, παρά 400 λιρέτες, συνολικά, δηλαδή μια αγγλική λίρα κατοχής. Οι περισσότεροι τα παίρνουν δωρεάν. Δεν έχουν από πού να κερδίσουν, πού να δουλέψουν, πού να στραφούν για να εξασφαλίσουν ένα στοιχειώδες ημερομίσθιο(1)…
Εδώ θα κάνουμε μια μικρή παρένθεση για να δούμε πώς οι ξενιτεμένοι μας, έβλεπαν την πείνα και την όλη κατάσταση που επικρατούσε στα νησιά, το φθινόπωρο του 1944. Από τη μακρινή Αργεντινή η Ειρήνη Χούλη, το Σεπτέμβριο(2), απαθανατίζει με ρίμα την κατάσταση(3):
«Πρώτη φορά εκάθισα να γράψω τραγουδάκια
με δάκρυα στους οφθαλμούς στα 12 νησάκια.
Όλα τα Δωδεκάνησα βρίσκονται σκλαβωμένα
και περιμένουν έλεος απ’ τα ξενητεμένα.
Πεινούνε και φωνάζουνε κι έχουνε την ελπίδα
πως θα ιδούνε γρήγορα ελεύθερη πατρίδα.
Δώδεκα είναι τα νησιά, δώδεκα αδελφάκια
που ζούνε μεσ’ τα βάσανα, πίνουν πολλά φαρμάκια.
Παρακαλούνε το Θεό, ζητούν ελεημοσύνη
λίγο ψωμί για τα φτωχά και λίγη καλοσύνη.
Λίγο ψωμί φωνάζουνε και το Θεό κυτάζουν
και το σημείο του Σταυρού κάνουν κι αναστενάζουν
«Θεέ μου, πού βρισκόμαστε, σε πείνα σε μαχαίρια
λευτέρωσέ μας γρήγορα απ’ του εχθρού τα χέρια».
Ξενητεμένοι πούμεθα εδώ στην Αργεντίνα
μη λησμονούμε τα νησιά, χάνουνται απ’ τη πείνα
Σημαία γαλανόλευκη, πότε θα κυματίσης
πάνω στα Δωδεκάνησα αιώνια θα ζήσης
Θα κυματίζης πάντοτε με δόξα και με χάρι
Περήφανη και ζωηρή εις το ψηλό κοντάρι».
Ο μεγάλος μας ιστορικός Γ. Ρούσσος γράφει σε άλλο σημείο των εντυπώσεων και πληροφοριών του, τι συμβαίνει στην Κω, νησί που δεν μπορεί να επισκεφτεί, γιατί ακόμη γερμανοκρατείται.
«…Η κατάσταση στην Κω είναι απελπιστική(4).
Πείνα προ πάντων! Στο νησί αυτό για το οποίον έγραφε ο Στράβων, το περίφημο εκείνο: «Ον ου θρέψει Κως ουδέ Αίγυπτος(5)»-τόσο η γη της είν’ καρπερή- τώρα ο λιμός θερίζει αδιάκοπα ζωές και δυστυχείς ζωές μόνον Ελλήνων, γιατί οι Γερμανοί κι οι Ιταλοί, στρατιωτικοί και οπλίτες, καταφέρνουν να κουτσοπερνούν. Οι Γερμανοί είναι 900, οι φασίστες Ιταλοί 350, οι Ιταλοί πολίτες 150, οι Ιταλοί οι λεγόμενοι Μπαντολιανοί(6), που κρατούνται ως αιχμάλωτοι, από τους πρώην συμμάχους των, 270.
Όλοι αυτοί τρώνε κυριολεκτικά τις σάρκες των κατοίκων του νησιού. Από τον Οκτώβριο έχει να μοιρασθή και ένα έστω γραμμάριο ψωμιού.
Όλος ο καρπός της Κως μαζεύτηκε στην περυσινή συγκομιδή από τους κατοίκους και ρίχτηκε σε αποθήκες, των οποίων τα κλειδιά είχανε οι Ιταλοί. Και φυσικά το μεγαλύτερο μέρος από τον καρπό αυτόν έκανε σιγά-σιγά φτερά. Μια ποσότης του εκλάπη κι επωλήθη σε νησιώτες γειτονικών νησιών… αντί χρυσού… Άλλη ποσότης πέρασε πάλι δια χειρός των Ιταλών, στα τρία σχολεία καθολικών καλογραιών -σόρες.
Για τις καλογριές αυτές ο πληθυσμός λυσσά. Έχουν μεταβάλει τα μοναστήρια τους σε κέντρα πολιτικής δράσεως, από τις πιο μακιαβελλικές.
Σ’ αυτά τα μοναστήρια βρήκαν άσυλο οι φασίστες Ιταλοί, όταν βγήκαν στο νησί, για λίγες μέρες, τα συμμαχικά στρατεύματα.
Στα ίδια μοναστήρια κρύφτηκαν κι άλλοι Ιταλοί, που με τη μάσκα του Μπαντολιανού, είχαν ζητήσει να σωθούν από την οργή του πληθυσμού.
Τα ίδια μοναστήρια τροφοδοτούν, από τα αρπαγμένα, τους Ιταλούς πολίτες του νησιού, ενώ οι Έλληνες σέρνονται μέσα στα χωράφια, ψάχνοντας για ένα βολβό, για ένα αγριόχορτο. Τα μοναστήρια αυτά είναι τα μυστικά κέντρα δράσεως φιλογερμανικής και παραλλήλως φιλοαγγλικής, πάντοτε δε φανατικά ανθελληνικής.
Δεκαπέντε είναι όλες-όλες οι καλογριές αυτές, όμως, κάνουν δουλειά που δεν θα μπορούσαν να την κατορθώσουν δύο συντάγματα προπαγανδιστών. Οι Γερμανοί σεβόμενοι το σχήμα τους, δεν τόλμησαν να αγγίξουν τα κελλάρια των μοναστηριών, κι έτσι, έχοντας τρόφιμα σε αφθονία, όχι μόνο τους δικούς των τρέφουν, αλλά και τους Γερμανούς-τους αξιωματικούς-καλούν σε πλουσιώτατα γεύματα, τους κολακεύουνε με κάθε τρόπο που ο καλογερικός τους ιησουιτισμός μπορεί να εφεύρη, κι έτσι κατορθώνουν να τους υποβάλλουν τις ορέξεις τους. Χαρακτηριστική απόδειξη: Εδώ και τρεις μήνες οι Γερμανοί της Δωδεκανήσου, δια του ναυαρχείου των, που έδρα του την Λέρο, επέτρεψαν στους Έλληνες να υψώσουν την σημαία τους στα πλοία και στις βάρκες των.
Παρόμοια διαταγή έβγαλαν και για τα σπίτια, παραλλήλως δε κατήργησαν τα ιταλικά σχολεία, επέτρεψαν να ανοίξουν τα δικά μας και να λειτουργήσουνε ελεύθερα, έδωσαν το δικαίωμα να ψέλνεται ο εθνικός μας Ύμνος και τα εθνικά τραγούδια μας. φυσικά η όψιμη αυτή αγάπη τους στους Έλληνες, δεν ήταν τόσο αποτέλεσμα της αηδίας που αισθάνονται προς τους φασίστες Ιταλούς του νησιού, με τους οποίους άλλωστε εξακολουθούν να συνεργάζωνται στενά, όσο ήταν τέχνασμα που απέβλεπε εις το να αποσπάση την συμπάθεια του πληθυσμού.
Διαισθανόμενοι το τέλος τους, αρχίζουν να απιζητούνε την φιλία των Ελλήνων του νησιού, που βέβαια είχαν λόγους να τρέμουνε την οργή και το μίσος τους. Έτσι ή αλλοιώς πάντως η Κω στολίσθηκε για λίγες μέρες με γαλανόλευκες, ο Ύμνος της Ελευθερίας, αντιλάλησε στους δρόμους και στα σχολεία της, τα πλοία σήκωσαν την σημαία της πατρίδος των.
Οι Ιταλοί φρύαξαν αλλά παρ’ όλο που έκαναν τα πάντα, δεν κατώρθωσαν να αναστείλουν την διαταγή.
Οι Γερμανοί μέσα στη στραβοκεφαλιά τους έμεναν ανένδοτοι. Τότε ανασκουμπώθηκαν οι καλογριές. Φώναξαν τους |Γερμανούς αξιωματικούς στο μοναστήρι, τους παρέθεσαν γεύμα πλουσιώτατο, τους εκολάκευσαν, όπως κι όσο μπορούσαν, και τέλος τους έπεισαν.
Την άλλη μέρα ο Κάρλο Τζανάτσι, υποπλοίαρχος κι ο μοίραρχος Δάντε Τζουκέλι, που είναι επικεφαλής των Ιταλών, έστειλαν τους καραμπινιέρους και κατέβασαν τις σημαίες από όλα τα σπίτια. Άλλοι φασίστες ένοπλοι, με τον λοχαγό Νάσκε επικεφαλής, πήρανε βόλτα τα σχολεία μας και απειλήσανε ότι θα εφυλάκιζαν δασκάλους και παιδιά αν δεν παύανε να ψέλνουν τον Εθνικό Ύμνο, και τα άλλα πατριωτικά τραγούδια μας.
Ακόμα αξίωσαν να εισαχθή και πάλι στα σχολεία μας η γλώσσα τους. Το τελευταίο δεν το πέτυχαν…
…Οι δύο δυστυχισμένοι, ο βοσκός Καπίρης(7) κι ο εργατικός Ζουμπουλίκος(8), που εκρέμασαν οι Γερμανοί, με την κατηγορία ότι εφυγάδευαν Έλληνες και Άγγλους πράκτορες-παραδόθηκαν στους Γερμανούς από τους Ιταλούς.
Οι άλλοι τρεις(9) που απηγχονίσθησαν προχθές, είναι κι αυτοί θύματα των Ιταλών του νησιού. Στην συστηματική απάνθρωπη λεηλασία του εξαπέλυσαν οι Γερμανοί στην Κω στον Ιανουάριο 1945, λεηλασία που εκράτησε 28 ημερόνυκτα, οι Ιταλοί ήταν στον ρόλο τους: σπιούνοι και οδηγοί των αφηνιασμένων ναζί…
Οι εντυπώσεις του Ρούσσου συνεχίζονται…
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. 4.5.1945 εντυπώσεις από τη Σύμη. Γ. Ρούσσος, εφημερίδα «Εμπρός».
2. Εφημερίδα «Δωδεκάνησος», Μπουένος Άιρες.
3. Κρατάμε την ορθογραφία.
4. Εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», Τρίτη 8 Μαΐου 1945, σελίδα 1η.
5. Ευστάθιος, Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, 12ος αιώνας
6. Αυτοί που προσχώρησαν στους Συμμάχους.
7. Η εκτέλεση του Ηλία Καπίρη έγινε στις 28 Νοεμβρίου 1944, στην κεντρική πλατεία της πόλεως. Υπήρχε γερμανικό απόσπασμα, αλλά η εκτέλεση έλαβε χώραν δι’ απαγχονισμού.
8. Ο Γιώργος Ζουμπουλίκος απαγχονίστηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1944, στο προαύλιο του ιερού ναού της Αγίας Τριάδος στην Αντιμάχεια.
9. Απαγχονίστηκαν στις 16 Απριλίου 1945, στην πλατεία του πλατάνου του Ιπποκράτη οι Θεόκριτος Κώστογλου βοσκός, 51 χρόνων, Ανεζούλα Πατάκου-Τρουμούχη 30 χρόνων και Σταματία Περή 27 χρόνων. Βλέπε Βασίλης Χατζηβασιλείου «Ιστορία της νήσου Κω» σελ. 558-600.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
