Για να μην μείνει η ανάπτυξη στο excel

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

Λέξεις όπως: επιτροπή, μελέτη, ανάθεση, επίβλεψη, υλοποίηση, στοιχειώνουν πλέον το κοινωνικό φαντασιακό και εγγράφονται στο συλλογικό ασυνείδητο ως χρόνιες νοηματοδοτήσεις που απλώς καθυστερούν το κάθε έργο σε αυτή τη χώρα.

Δυστυχώς όμως είναι τα αναγκαία σκαλοπάτια που κάποιοι τεχνοκράτες σε Υπουργεία, Περιφέρειες, Δήμους, πρέπει από εδώ και στο εξής να τα περπατήσουν γρήγορα. Και αυτό γιατί σήμερα δεν αρκει απλώς να μπει ξανά στο excel κάποιων οικονομοτεχνικών μελετών η ανάπτυξη της χώρας. Τα λεφτά της Ευρώπης που θα έλθουν στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, λόγω της πανδημίας και της πρωτοφανούς ύφεσης που ήδη μπήκε στη ζωή μας, πρέπει επιτέλους να πιάσουν τόπο, κυρίως για τις επόμενες γενιές.

Το ίδιο ισχύει φυσικά και για τα ποσά που θα διατεθούν από τα κυβερνητικά κονδύλια δημόσιων επενδύσεων, χρήματα ημών των φορολογουμένων δηλαδή. Εξ αυτού του λόγου, τα κανάλια «διανομής» των πόρων στην οικονομία πρέπει να είναι εργαλεία υψηλής τεχνογνωσίας και κυρίως υψηλής αποτελεσματικότητας. Και τέτοια εργαλεία μπορεί να αποδειχθούν οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί απο τους φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως επιβάλλεται με νόμο πλέον.

Εδώ αξίζει να δούμε τη βαθύτερη ουσία του γεγονότος και μάλιστα ως εθνικό ζητούμενο. Γιατί δεν πρέπει να χαθεί το μέλλον απλώς στη χρονοβόρα παραμετροποίηση των προδιαγραφών απορροφητικότητας. Τα δοχεία και οι βρύσες του χρήματος πρέπει, σε αυτή την ιστορικά δύσκολη συγκυρία, να λειτουργούν γρήγορα, με διαφάνεια και αποδοτικότητα. Ο πολίτης κουράστηκε να ακούει εύηχα ονόματα προγραμμάτων, φορέων, εργαλείων. Πολλές φορές δεν καταλαβαίνει πώς λειτουργούν.

Με ευκολία θα βάλλει εναντίον όλων στην ιεραρχία της κρατικής μηχανής και της τοπικής αυτοδιοίκησης ξεχνώντας ότι σε Υπουργεία, Περιφέρειες, Δήμους, κάποιοι (χρόνια τώρα) παλεύουν με τον Λεβιάθαν (Αθηνών και Βρυξελλών) για να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα σε ένα πλαίσιο περιορισμένων και πιεστικών χρονικών ορίων απορρόφησης.

Μέσα στο βαθύ γραφειοκρατικό χάος για το καναλιζάρισμα του χρήματος απο τα ταμεία της ΕΕ προς την οικονομία, κρύβεται η ρίζα του προβλήματος: έλλειψη τυποποίησης και απλοποίησης διαδικασιών ώστε να ξεπεραστεί το εμπόδιο με τη θεσμική πολυπλοκότητα της ευρωπαϊκής χρηματοδοτικής υποστήριξης. Αυτά είναι που καθυστερούν τον ερχομό των χρημάτων για να εκτελεστεί το έργο στη γειτονιά μας, για να ολοκληρωθει η γέφυρα, και φυσικά για να τρέξουν οι περίφημες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε παραγωγικά έργα.

Πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι τα χρήματα απο τα ταμεία της Ευρώπης, αλλά και αυτά των εθνικών δημόσιων επενδύσεων, πιάνουν τόπο όταν επιτυγχάνουν ταυτόχρονα και έναν άλλο στόχο : να κινητοποιούν δηλαδή παράλληλα, και κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα-με την απαραίτητη στήριξη του τελευταίου απο το τραπεζικό σύστημα- σε παραγωγικές μακροχρόνιες επενδύσεις, ώστε να αυξάνονται οι θέσεις εργασίας σε κάθε τόπο αυτής της χώρας.

Η τοπική αυτοδιοίκηση, με τον σχετικά πρόσφατο δομικό μετασχηματισμό της, είναι πλέον το ανώτερο «θεσμικό δοχείο» για την απορρόφηση και διάθεση των απαραίτητων πόρων. Γι’ αυτό οι νέοι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί πρέπει να στοχεύσουν και στη βέλτιστη παρακίνηση (κινητροδότηση) των ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων, με σύγχρονες τεχνοκρατικές προσεγγίσεις για τη βιωσιμότητα κάποιων αναγκαίων καινοτόμων έργων, σε αρκετούς τομείς.

Οι Οργανισμοί αυτοί δεν πρέπει να περιοριστούν απλώς σε ρόλο διεκπεραίωσης των θεσμικών διαδικασιών προσέλκυσης ευρωπαϊκών επιδοτήσεων. Οφείλει το Κράτος να τους δώσει αρμοδιότητες συντονισμού του πιο δύσκολου έργου: της απλοποίησης σε φάσεις και χρονοδιαγράμματα.

Η αλήθεια φυσικά είναι ότι η Ελλάδα πέρασε απότομα από την εποχή της «κομματικής τεχνογνωσίας» ανασυγκρότησης προβληματικών κρατικών επιχειρήσεων(και την εποχή της αναποτελεσματικής λειτουργίας κάποιων περιφερειακών και δημοτικών εταιρειών), στην εποχή του strategic planning, του project management, του business plan. Αργήσαμε να αφήσουμε το ανατολίτικο μοντέλο διαχείρισης των πόρων απο την αγελάδα που λέγεται Ευρώπη.

Υιοθετήσαμε πολύ πρόσφατα τα έξωθεν επιβαλλόμενα δυτικά πρότυπα οργάνωσης και λειτουργίας θεσμικών εργαλείων απορρόφησης κεφαλαίων και γι’ αυτό πετύχαμε να ξεριζώσουμε τον κακοήθη όγκο της χαμηλής απορροφητικότητας (βλ. π.χ. ΕΣΠΑ).

Δεν δικαιολογείται πλέον να μένουν αδιάθετοι πόροι. Η υπερβάλλουσα θεωρητική περιγραφή εργαλείων, τα ευχολόγια και η περιγραφική ρητορική του αυτονόητου (π.χ. πόρισμα επιτροπής Πισσαρίδη) αρκούν απλώς για να δείχνουμε στον εαυτό μας ότι είμαστε Ευρωπαίοι. Αυτά μάλλον κούρασαν τον Έλληνα φορολογούμενο. Το ζητούμενο είναι να αποκωδικοποιηθούν γρήγορα οι πληροφορίες για τη θεσμική/γραφειοκρατική διαδικασία εκκίνησης των ροών του χρήματος.

Χρειαζόμαστε σε περιφερειακό επίπεδο (σημ.: για καλύτερη αναγνώριση αναγκών και κατάρτιση συγκεκριμένων τοπικών επενδυτικών πλάνων) Αναπτυξιακούς Οργανισμούς με ικανό ανθρώπινο κεφάλαιο. Με έξυπνα λογισμικά και απλοποιημένες δομές λειτουργίας. Έτσι μόνο βρίσκει κανείς τα κουμπιά για να ξεκινήσει να ρέει το χρήμα στα έργα προς εκτέλεση. Γιατί έργα υπάρχουν.

Οι μελέτες σε αυτό τον τόπο αραχνιάζουν σε γραφεία δημόσιων υπηρεσιών και σε γραφεία ιδιωτών μηχανικών. Και εκτός τις χρόνιες παθογένειες του ελληνικού Κράτους, η αλήθεια είναι ότι η τεχνογνωσία διαχείρισης αναπτυξιακών προγραμμάτων πολλές φορές μοιάζει να εγκλωβίζεται σε ένα πλαίσιο άγονου συνθηματικού λόγου.

Όλες οι καλές προθέσεις των υποψηφίων στην κεντρική πολιτική σκηνή αλλά και στην τοπική αυτοδιοίκηση, ενδύονται τον μανδύα της γενικής υποσχεσιολογίας (ενώ σχεδόν όλοι ξέρουν ότι τα πάντα κολλάνε στα συρτάρια και στους υπολογιστές υπουργείων και λοιπών φορέων της δημόσιας διοίκησης). Απαιτείται λοιπόν αποκωδικοποίηση των καλών προθέσεων για να ξεπεραστούν οι αγκυλώσεις. Και γι’ αυτό, πρέπει να αποσυσχετίσουμε τη νομική επιστασία απο την οικονομική στρατηγική ώστε να τρέξει η ανάπτυξη. Πάντα με γνώμονα τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Τέλος, έπρεπε ήδη η Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης να είχε προετοιμάσει το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό και να είχε εφοδιάσει με στρατηγικά μυαλά την αυτοδιοίκηση. Γιατί πλέον χρειαζόμαστε ειδικά καταρτισμένους τεχνοκράτες στο στρατηγικό project management, με γνώσεις στο πλέον απαιτητικό πεδίο των σύγχρονων χρηματοοικονομικών: τον έγκαιρο και αποτελεσματικό συντονισμό χρηματοδοτήσεων στα αναπτυξιακά έργα...