Πόσο «αντέχουμε» την απομόνωση;

Μαρία Καρίκη

Η ψυχική ανάγκη του ανθρώπου να «συνδέεται» ουσιαστικά με τους γύρω του και να νιώθει ότι «ανήκει» κάπου είναι σημαντική και δεν ικανοποιείται το ίδιο με «υποκατάστατα».

Ο κοινωνικός εαυτός μας ζητάει την αλληλεπίδραση, την επαφή, την επικοινωνία. Αποζητάει πλαίσια όπου μπορεί να συνυπάρχει με άλλους και να αισθάνεται μέλος μιας ομάδας, μιας παρέας. Παράλληλα με τον χρόνο που αφιερώνουμε στον εαυτό μας, στην οικογένειά μας, στη δουλειά μας, εξίσου ζωτικός είναι και ο χρόνος που αφιερώνουμε στους «σημαντικούς» άλλους. Τα περιοριστικά μέτρα που υπάρχουν τελευταία στη ζωή μας λόγω της πανδημίας έχουν αλλάξει τον τρόπο να υπάρχουμε σε πολλαπλά επίπεδα.

Η παρατεταμένη απομόνωση αποτελεί μια μεγάλη δοκιμασία για τον ανθρώπινο ψυχισμό. Ξεκινάμε με κατανόηση και εκλογίκευση και φτάνουμε ξαφνικά σε ένα σημείο να αρχίζει να εξαντλείται η υπομονή και η αντοχή μας.

Παρατηρούμε τον εαυτό μας να έχει νευρικότητα, ευερεθιστότητα, εκνευρισμό, θυμό, αγανάκτηση. Νιώθουμε να έχουμε φτάσει στα όριά μας όταν τα πάντα στη ζωή μας έχουν μπει σε μια βασανιστική παύση και αναμονή. Η αδυναμία σαφούς πρόβλεψης του τέλους της πανδημίας δημιουργεί περαιτέρω ανασφάλειες, άγχη και φόβους.

Ο κάθε άνθρωπος αισθάνεται ένα ισχυρό πλήγμα στην ψυχική του ισορροπία. Η διάθεσή του και η ψυχολογία του περνούν από έντονες διακυμάνσεις, κινδυνεύοντας να χάσει τα προσωπικά κίνητρα και τους στόχους του που μέχρι πρότινος αποτελούσαν δυνατά μέσα κινητοποίησης.

Η ψυχική ανθεκτικότητα του ανθρώπου ως ένα σημείο τον προστατεύει.

Τον ωθεί να αναζητήσει εναλλακτικούς τρόπους ύπαρξης στην περιορισμένη καθημερινότητα και τον βοηθάει να προσαρμοστεί όσο γίνεται στα νέα δεδομένα χωρίς να συνθλίβεται και να καταρρακώνεται από τις ακραίες αυτές καταστάσεις. Και η αλήθεια είναι ότι το παλεύει πολύ μέσα του ο σημερινός άνθρωπος να παραμείνει «όρθιος» και να βγει νικητής μέσα από όλη αυτή την ατέρμονη μέχρι στιγμής αναμονή για επιστροφή στην κανονικότητα. Αυτό φαίνεται, άλλωστε, από όλους τους ευρηματικούς τρόπους που έχουν αναπτυχθεί προκειμένου να συνεχιστεί η ζωή σε όλες τις εκφάνσεις της.

Ωστόσο, η παρατεταμένη παραμονή σε ένα ψυχικό καθεστώς περιορισμού, εγκλεισμού και ελάχιστων επιλογών αρχίζει να κουράζει πολύ.

Τα ψυχικά αποθέματα εξαντλούνται επικίνδυνα χωρίς να αναπληρώνονται με την ίδια ταχύτητα. Σε πολλούς μπορεί να αρχίζει να επικρατεί η άρνηση, η παραίτηση, η θλίψη, η απαισιοδοξία, ένας διάχυτος θυμός προς όλους και όλα. Η αίσθηση της απώλειας ελέγχου κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται ευάλωτος, ανήμπορος, αβοήθητος. Η καθημερινότητα μοιάζει με καταπίεση πια και πολλά μπορεί να φαντάζουν μάταια, μια και ο μέσος άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει η βελτίωση και η πρόοδος που προσδοκούσε. Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε την ανεργία που έχει επέλθει στη ζωή πολλών με τις οικονομικές ανασφάλειες που εγείρει και το γεγονός ότι κάποιοι το βιώνουν όλο αυτό μόνοι τους χωρίς ένα κοινωνικό υποστηρικτικό δίκτυο, η κατάσταση εντός μας μπορεί να γίνεται όλο και χειρότερη.

Παιδιά και έφηβοι ματαιωμένοι, με μια λιμνάζουσα ενέργεια που παραμένει αξόδευτη, ηλικιωμένοι που έχουν χάσει τις αναζωογονητικές για εκείνους επαφές με την υπόλοιπη οικογένεια, ευπαθείς ομάδες με σοβαρές νόσους που ταλαιπωρούνται και ανησυχούν ακόμη περισσότερο, κακοποιημένες γυναίκες και παιδιά που ο συνεχής εγκλεισμός στο σπίτι τους φέρνει αντιμέτωπους με συχνότερα ξεσπάσματα του θύτη, καθώς και ιατροί και νοσηλευτές που έχουν «γονατίσει» στα νοσοκομεία αναφοράς συνθέτουν μια κοινωνία που βρίσκεται σε έντονο και (προσεχώς ανεξέλεγκτο) αναβρασμό. Οι άνθρωποι βρίσκονται υπ’ατμόν και δυστυχώς είναι αναμενόμενα προβλέψιμο ότι η δυσανασχέτησή τους θα ξεσπάσει κάπου: εκρήξεις θυμού, επιθετικότητα, βία και αύξηση των ψυχικών διαταραχών και των «καταχρήσεων».

Ας αναζητηθεί ένα νέο μοντέλο διαχείρισης της κρίσης που περνάμε παγκοσμίως, γιατί το παρόν φαίνεται τελικά να αποδεικνύεται αναποτελεσματικό. Ο ιός παραμένει και ο άνθρωπος φτάνοντας στα όριά του νιώθει τις αντοχές του να τον εγκαταλείπουν. Ο ιός συνεχίζει να κυριαρχεί, ενώ ο άνθρωπος αρχίζει να καταρρέει...

Ζητείται εναλλακτικός τρόπος προσέγγισης της κατάστασης προκειμένου να ενισχυθεί και να προστατευθεί ο ψυχισμός του σύγχρονου ανθρώπου που βάλλεται εδώ και καιρό σκληρά και αδυσώπητα...