Ιστορική ανασκόπηση: Η ίδρυση της ηλεκτρικής βιομηχανίας στη Ρόδο
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 1128 ΦΟΡΕΣ
Γράφει ο
Κυριάκος Μιχ. Χονδρός
chondros.kyr@gmail.com
Η πρώτη προσπάθεια για εκμετάλλευση λιγνιτικών κοιτασμάτων στην Ελλάδα άρχισε στο Αλιβέρι το 1873.
Δυστυχώς μια φοβερή πλημμύρα το 1897 κατέστρεψε τις επιφανειακές και υπόγειες εξορύξεις.
Το 1889 φτάνει το ηλεκτρικό στη χώρα μας. Η Γενική Εταιρεία Εργοληψιών, κατασκευάζει στην Αθήνα την πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος.
Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα πολυεθνικές εταιρείες ηλεκτρισμού εμφανίζονται στην Ελλάδα.
Το 1922 η ετήσια παραγωγή φθάνει τους 23.000 τόνους λιγνίτη και θα διατηρηθεί μέχρι το 1927. Μέχρι το 1929 θα ηλεκτροδοτηθούν 250 πόλεις με πληθυσμό πάνω από 5.000 κατοίκους.
Ο πρώτος που ζήτησε και έλαβε το δικαίωμα ορυχείων και εκμετάλλευσης του λιγνίτη στην Πτολεμαΐδα ήταν ο Γεώργιος Παυλίδης πρόσφυγας από τη Φώκαια της Σμύρνης.
Το 1921, ιδρύεται στη Ρόδο ηλεκτρική βιομηχανία, η Societa Italiana Industrie Elettriche Rodi, (S.I.E.R.), στην πλατεία Σύμης (Μεσαιωνική Πόλη), με μοναδικό σκοπό να εξυπηρετήσει τα κατακτητικά σχέδια της φασιστικής διοίκησης. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια δημιούργησε ο Rodolfo Petraco, ο οποίος προσέδωσε χαρακτήρα μεσαιωνικό στις όψεις του κεντρικού κτηρίου του συγκροτήματος.
Στις 6 Οκτωβρίου 1923, υπογράφεται σύμβαση για την αποκλειστική πώληση της ηλεκτρικής ενέργειας για φωτισμό, ως κινητήρια δύναμη και έλξη, μεταξύ της Κυβέρνησης των Νησιών του Αιγαίου και της βιομηχανίας S.I.E.R. για διάστημα 50 χρόνων, αρχομένης από τις 19 Απριλίου 1923. Επίσης εκείνη την ημέρα υπογράφεται από τις δύο πλευρές νέα σύμβαση για την αποκλειστική παραχώρηση της S.I.E.R. του τηλεφωνικού δικτύου της Ρόδου, με διάρκεια και εδώ 50 χρόνων.
Η σύμβαση που αφορούσε την παραχώρηση της αποκλειστικής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας, υπογράφηκε μεταξύ της Κυβέρνησης Ρόδου εκπροσωπούμενη από τον Γενικό Γραμματέα Ούγκο Σαμπέττα και της βιομηχανικής ηλεκτρικής εταιρείας και συγκεκριμενα από τον Ρενάτο Ντορχιαρμέτ, πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου της εταιρείας και τον Ευγένιο Τσιγκρίνο, διαχειριστή αυτής που εξουσιοδοτήθηκαν για την υπογραφή της σύμβασης αυτής. Καθορίστηκαν 4 συν 16 άρθρα όπου αναλύονται συγκεκριμένοι όροι.
Η έδρα της εταιρείας ορίσθηκε η πόλη της Ρόδου, αλλά το Διοικητικό Συμβούλιο παρέμεινε στο Μιλάνο.
Το αρχικό κεφάλαιο της εταιρείας ήταν 1.500.000 λιρέτες το οποίο αυξήθηκε στις 29 Μαρτίου 1940 σε 4.500.000 λιρέτες.
Οι εγκαταστάσεις της ήταν σύγχρονες για την εποχή εκείνη. Διέθετε:
• Τέσσερις θερμικές μηχανές, συνολικά των 1.960 ίππων με εναλλακτήρες,
• Είκοσι ηλεκτρικές μηχανές με διάφορους μετασχηματιστές,
• Πέντε ανορθωτές και
• Έξι βοηθητικές.
Η SIER είχε την υποχρέωση να εγκαταστήσει εναέριο ή υπόγειο δίκτυο και το πρώτο τηλεφωνικό κέντρο που θα πρέπει να εξυπηρετεί τουλάχιστον 100 συνδρομητές, η δε επικοινωνία να είναι συνεχής, εκτός φυσικά των αναγκαίων ωρών για τις επιδιορθώσεις του δικτύου οι οποίες πρέπει να γίνονται νύχτα.
Επίσης είναι υποχρεωμένη εντός τριών μηνών από την υπογραφή της σύμβασης, να εξασφαλίσει για το Δήμο Ροδίων τηλεφωνική επικοινωνία. Επίπλέον, όλες οι εργασίες έχουν χαρακτήρα δημοσίου οφέλους και απολαμβάνουν των δικαιωμάτων των ορισθέντων με το Διάταγμα 63 της 30ής/04/1922.
Οι ανώτατες τιμές για τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του τηλεφωνικού κέντρου ορίστηκαν ως εξής:
• Για τα τραπεζικά γραφεία (υποκαταστήματα Τραπεζών), τις εμπορικές και βιομηχανικές επιχειρήσεις όσες έχουν περισσότερους από 10 υπαλλήλους σε 1.200 λιρέτες το χρόνο,
• Για τις έδρες κοινοτήτων, επαγγελματικά γραφεία και εμπορικά πρακτορεία, γραφεία ναυσιπλοΐας, λέσχες και ξενοδοχεία 900 λιρέτες τον χρόνο και
• Για τα κυβερνητικά γραφεία, γραφεία Δήμων και ιδιώτες σε 600 λιρέτες τον χρόνο.
Υπάρχει, και για τις δύο συμβάσεις η ρήτρα ότι όλα τα μηχανήματα και τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν πρέπει να είναι ιταλικής προελεύσεως. Επίσης θα εκτελωνίζονταν χωρίς δασμούς.
Η S.I.E.R. αγόρασε στις 27 Οκτωβρίου 1944, όλα τα κτήρια που βρίσκονται οι εγκαταστάσεις της.
Το 1949, η Μικτή Επιτροπή για τις ιταλικές περιουσίες στη Δωδεκάνησο, συνέταξε 15 πρακτικά για ορισμένες εταιρείες, ανάμεσα στις οποίες και η S.I.E.R. Η Επιτροπή αυτή εκτίμησε την αξία της εταιρείας στο ποσό των 4.247.138.016 δρχ. ή 176.964.084 λιρέτες.
Εντωμεταξύ το 1948, η EBASCO Services υπέβαλε έκθεση για το ενεργειακό πρόγραμμα της Ελλάδος. Αυτή προέβλεπε την κατασκευή υδροηλεκτρικών και θερμοηλεκτρικών εργοστασίων, την ενοποίηση του ηλεκτρικού δικτύου και τον καθορισμό ενιαίας τιμής κατανάλωσης. Όλα αυτά προϋπέθεταν ένα μόνο διαχειριστή. Έτσι, με το ΦΕΚ Α 169/1950, Περί ιδρύσεως δημοσίας επιχειρήσεως ηλεκτρισμού, συστάθηκε η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού.
Για την κάλυψη των αυξημένων αναγκών της πόλης Ρόδου χτίστηκε στη δεκαετία του 1950, κατά την περίοδο της Ελληνικής Διοίκησης, το κτήριο του εργοστασίου παραγωγής ηλεκτρικού στην περιοχή των βυρσοδεψείων Βιττώρια στου Κόβα (επί της οδού Αυστραλίας).
Πρόκειται για ένα ισόγειο μονόχωρο κτήριο μεγάλου ύψους, του οποίου η όψη οργανώνεται καθ’ ύψος με τριπλή σειρά ανοιγμάτων. Έχει καμπυλόσχημη στέγη, της οποίας το κεντρικό τμήμα υπερυψώνεται εξασφαλίζοντας φυσικό φωτισμό στο εσωτερικό του κτηρίου.
Το εργοστάσιο αυτό διέκοψε τη λειτουργία του το 1997 και από τότε παραμένει χωρίς χρήση. Από τον μηχανολογικό εξοπλισμό σώζονται ελάχιστα.
Τον Αύγουστο του 1950, η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ), εθνικοποίησε την παραγωγή και διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας. Ιδρύθηκε με το Νόμο 1468 η ΔΕΗ, στην οποία υποχρεωτικά περιήλθαν σταδιακά, κατόπιν εξαγοράς, όλες οι επιχειρήσεις παραγωγής, μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν ιδρύθηκε η ΔΕΗ υπήρχαν 385 εταιρείες, από τις οποίες οι 263 ιδιωτικές με απλή άδεια, οι 54 ιδιωτικές με προνομιακή άδεια και 58 δημοτικές ή κοινοτικές. Υπήρχαν και 10 ιδιωτικές χωρίς άδεια.
Η ΔΕΗ υπήρξε ο βασικός πυλώνας στο θαύμα της ελληνικής μεταπολεμικής ανάπτυξης.
Βιβλιογραφία
Συλλογικό, «Η Βιομηχανική Κληρονομιά της Δωδεκανήσου», ΤΕΕ Επιμελητήριο Δωδεκανήσου – Τ.Ε.Δ.Κ. Δωδεκανήσου Ρόδος, 2009.
Μαργιέ Α. – Χαλβατζή Φ., «Ιταλικά βιομηχανικά συγκροτήματα στο νησί της Ρόδου».
«Τσαλαχούρης Κ., Η Οικονομική πολιτική της Ιταλίας στα Δωδεκάνησα», 2000.
* O Corbino Mario Orso ήταν:
- Καθηγητής Πειραματικής Φυσικής του Πανεπιστημίου της Μεσσήνης (1 Δεκεμβρίου 1907).
- Καθηγητής Πειραματικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης (10 Δεκεμβρίου 1908).
- Καθηγητής Μεταλλευτικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης (28 Απριλίου 1918).
- Υπουργός Παιδείας (4 Ιουλίου 1921 - 26 Φεβρουαρίου 1922).
- Υπουργός Εθνικής Οικονομίας (1 Αυγούστου 1923 - 1 Ιουλίου 1924).
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
