Σελίδες Ιστορίας… Το παρασκήνιο της πρώτης συνάντησης των μελών της Ορθοδόξου Κοινότητος με τον Τετράρχη του φασισμού Τζέζαρε Μαρία Ντε Βέκκι, κόμη του Βαλ Τζισμόν

Rodiaki NewsRoom

Με τη γραφή του Προέδρου, γιατρού Νικολάου Τηλιακού

Επιμέλεια-σχόλια
Κώστα Τσαλαχούρη

Είναι ντοκουμέντο. Ναι είναι ντοκουμέντο, γιατί διά χειρός του γιατρού Νικολάου Τηλιακού, μας δίδεται το παρασκήνιο της συνάντησης των μελών της Ορθοδόξου Κοινότητας με τον τετράρχη του φασισμού Τζέζαρε Μαρία ντε Βέκκι κόμη του Βαλ Τζισμόν, το Νοέμβριο 1936, λίγο χρονικό διάστημα μετά την άφιξή του στη Ρόδο, και την ανάληψη, απ’ αυτόν, της Διοικήσεως των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου.

Ήταν δύσκολη εποχή για τα νησιά μας. Ευτυχώς, πολλοί από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων της εποχής εκείνης, οι δικοί μας πατριώτες και αγωνιστές, απαθανάτισαν τα διατρέξαντα, τα οποία η έρευνα τα έφερε στο φως, από επίσημες πρωτογενείς πηγές, ή ιδιωτικά αρχεία.

Αυτό το ντοκουμέντο που αποτελείται από δεκαπέντε δακτυλογραφημένες σελίδες(1), βρίσκεται στην κατοχή μας, εδώ και πολλές δεκαετίες, όπως και πολλά άλλα που ευγενώς τότε, μας τα παραχώρησε μέλος της οικογένειας Τηλιακού, μετά την πρώτη συνάντησή μας σε Βιβλιοπωλείο, στα «Εκατό Μαγαζιά».

Για τη συνάντηση, αυτή μας προέτρεψε, ο αείμνηστος συνάδελφος Σπύρος Παγκάς, τότε συντάκτης της «Ροδιακής»-πριν αναλάβει τη διεύθυνση της εφημερίδας- για να ζητήσουμε να δούμε πώς έχει στο αρχείο του τα ιστορικά δημοσιεύματά μας.

Η Νέα Πόλη της Ρόδου. Τέλος Μεσοπολέμου

Τυχαία η συνάντηση έγινε σε Βιβλιοπωλείο στα «Εκατό Μαγαζιά» και... και... μας έδωσε στη συνέχεια τα χαρτιά της οικογένειάς του, που μεταφράζονται σε πολλές εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες σελίδες. Φυσικά μας δόθηκαν σε αντίγραφα, γιατί σε όλη τη διάρκεια των ερευνών μας, αρχή μας ήταν να αρνούμαστε να δεχθούμε, να έχουμε στην κατοχή μας, πρωτότυπα έγγραφα.

Μόνο αυτά της οικογενείας μας υπάρχουν, που μετρούνται στα δάκτυλα των δυο χεριών. Μας ζήτησε επίσης-ο Σπύρος Παγκάς- να γίνει μια συνάντηση με γνωστό τότε χρυσοχόο του Μαντρακίου για τον ίδιο λόγο, πράγμα που δεν έγινε ποτέ.

Τώρα είναι πλέον αργά… Κι αυτό για τα δικά μας αποκόμματα… Με τι επιμέλεια βρίσκονταν στην κατοχή τους…
Έτσι αντλούμε για τα διαδραματισθέντα, αυτά που πρέπει να δουν το φως, το παρασκήνιο και το πνεύμα της εποχής.

Μόντε Σμιθ, θέα το Νιοχώρι. Τέλος Μεσοπολέμου

Το Κείμενο
Το κείμενο του Νικολάου Τηλιακού(2):
«Τον Νοέμβριο του 1936, διορίζεται Γενικός Δωδεκανήσου εις αντικατάστασιν του Μάριο Λάγκο, ο Ντε Βέκκι, ένας της τετρανδρίας του φασισμού, θεωρούμενος και ως στύλος της Βασιλείας εις το Συμβούλιον του φασισμού.

»Λίγες ημέρες από της εγκαταστάσεώς του, εκάλεσε ως εκπροσώπους της Ορθοδόξου Κοινότητος(3), επτά άτομα μεταξύ των οποίων περιλαμβανόμην και εγώ.
»Ο Γενικός Διοικητής Ντε Βέκκι μας εδέχθη εις την μεγάλην αίθουσαν των τελετών, περιστοιχούμενος υπό του Γενικού Γραμματέως Bazzani και του επισήμου διερμηνέως Πέτρου Μαγκούζου(4).

»Με ύφος ξηρόν, μας είπε, περίπου, τα εξής:
»Εντολή του Duce ανέλαβα τα καθήκοντα του Γενικού Διοικητού Δωδεκανήσου, λόγω της σπουδαιότητος την οποίαν έχει η γεωγραφική θέσις της Δωδεκανήσου. Ήλθα προ πάντων για σας, για την Κοινότητά σας, η οποία αποτελεί τα 11/12 του πληθυσμού.

Θέλω να συνεργασθώ μαζί σας, και απαιτώ από σας, υπακοήν και ειλικρίνειαν, οπότε και η συνεργασία σας θα είναι αποδοτική. Θα παρακολουθώ άγρυπνα την πορείαν σας και εάν αυτή είναι εκείνη που επιθυμώ, θα είναι προς όφελός σας, εάν, όμως, συμβή το εναντίον και θα το βεβαιώσω με το άγρυπνον μάτι που θα σας παρακολουθή, τότε εάν οι συνωμοτούντες είναι 4 θα τους αγνοήσω, εάν είναι 10 θα τους φυλακίσω και εάν είναι 40 θα τους τυφεκίσω.

Φασίστες παρελαύνουν προ του Ντε Βέκκι

»Αυτά, περίπου μας είπε και απεχώρησε.
»Εις όλους μας έκαμεν εντύπωσιν ο τρόπος που απήγγειλε τα παραπάνω, προ παντός δε το τελευταίον μέρος, δηλαδή, το μέρος των απειλών. Καμμιά αλλαγή του τόνου της φωνής του, καμμιά χειρονομία, κανένας μορφασμός του προσώπου του. Τα απήγγειλε-ενώ απειλούσε-σαν να εδιάβαζεν ένα κείμενο.

»Πέρασαν πολλές ημέρες, οπότε προκηρύσσονται εκλογαί προς ανάδειξιν Κοινοτικού Συμβουλίου. Ετάχθη δεκαπέντε ημερών προθεσμία, εντός των οποίων θα έπρεπε να υποβληθούν υποψηφιότητες.
»Στο διάστημα αυτό, ήλθε στο σπήτι μου μια επιτροπή και μου επρότεινε να ηγηθώ συνδυασμού, ο οποίος θα απετελείτο από τα υγιέστερα στοιχεία του τόπου.

»Τους ηυχαρίστησα για την τιμήν που μου έκαμαν και τους είπα ότι δεν ενόμιζα πώς ήμουν ο καταλληλότερος, εις περίπτωσιν που υπήρχον τόσοι άλλοι εμπειρότεροί μου, και οι οποίοι θα είχαν γνώσιν των κοινοτικών προβλημάτων.

»Τελείωσεν η πρώτη απόπειρα χωρίς ούτε εγώ να αποδεχθώ την πρότασιν ούτε και εκείνοι να αλλάξουν γνώμην. Επηκολούθησαν και άλλαι βολιδοσκοπήσεις χωρίς αποτέλεσμα. Ήλθε και η τελευταία ημέρα της υποβολής υποψηφιοτήτων και έρχεται πάλιν η ιδία επιτροπή.

Ταυτότητα του Γαβριήλ Χαρίτου ότι εκπροσωπεί την εφημερίδα «Νέα Ρόδο» στην Ελευθέρα Ελλάδα. Παρόμοια είχε και από τη «Ροδιακή»

Προηγήθη της αφίξεως της επιτροπής ο μακαρίτης Γεώργιος Λέων(5), γραμματεύς του Ελληνικού Προξενείου, ο οποίος ήλθεν απεσταλμένος από τον τότε Γενικόν Πρόξενο της Ελλάδος εις Ρόδον κ. Γ. Αργυρόπουλον(6) με την εντολήν να μου ειπή ότι η αποδοχή μου, να ηγηθώ του ψηφοδελτίου, ήτο απαραίτητη.

»Προ της τοιαύτης εντολής με την προσθήκην που μου έκαμεν ο μακαρίτης Λέων, ότι η μη αποδοχή μου θα απέβαινεν εις βάρος της Κοινότητος, διότι θα υπερίσχυον οι άλλοι δύο συνδυασμοί που ανεφάνησαν και οι οποίοι κατά την γνώμην του κ. Αργυρόπουλου θα υπέκυπτον ευκολώτερον εις την επιθυμίαν του Γενικού Διοικητού, περί καταργήσεως των ελληνικών Σχολείων, οι αντιρρήσεις μου κατέπεσαν και όταν ήλθεν η Επιτροπή, εδέχθην να ηγηθώ του συνδυασμού.

Ο συνδυασμός απετελέσθη εκ των κάτωθι με επί κεφαλής του ψηφοδελτίου τον υπογεγραμμένον(7):
Νικόλαος Τηλιακός ιατρός, Εμμανουήλ. Καλαμπίχης, Αχιλλεύς Κωνσταντινίδης δικηγόρος, Κωνσταντίνος Χρυσοχοΐδης, Εμμανουήλ Ζαννής ιατρός, Σταμάτιος Ανεζιάς, Γαβριήλ Χαρίτος δικηγόρος, Σταύρος Κατσαράς δικηγόρος, Εμμανουήλ Τσιμέτας, Μιχαήλ Κατσουράκης και Μιχαήλ Χατζησταμάτης.

Το Διάταγμα για το διορισμό της Ορθοδόξου Κοινότητας-έτσι την ήθελαν οι φασίστες

Οι εκλογές
» Σύμφωνα με την προκήρυξη των εκλογών, θα έπρεπε κάθε συνδυασμός να είχε τας υπογραφάς του 1/5 τουλάχιστον των εκλογέων. Ο ιδικός μας συνδυασμός, κατηρτίσθη την τελευταίαν ημέραν και δεν απέμειναν εις ημάς διά την εξεύρεσιν των υπογραφών παρά μερικές ώρες εντός των οποίων υπερέβημεν κατά πολύ τον απαιτούμενον αριθμόν, εις σημείον που ο αρμόδιος αξιωματικός, εις τον οποίον παρουσίασα τον καταρτισθέντα συνδυασμόν με τόσον μεγάλον αριθμόν υπογραφών, όταν αντίκρυσε τον κατάλογον είπε:

-Αυτό είναι ένα δημοψήφισμα.
»Ξημερώνει η ημέρα των εκλογών. Εγκαίρως ητοιμάσθη ο χώρος εις το Βενετόκλειον Γυμνάσιον. Από ενωρίς ήρχισεν η συρροή των εκλογέων. Η Αστυνομία διά των οργάνων της αντελήφθη ότι η μεγάλη πλειονότης των εκλογέων ήτο υπέρ ημών και διά των οργάνων της εδημιούργησεν επεισόδια μέσα εις την αίθουσαν που ήσαν τοποθετημένες οι κάλπες τις οποίες και ανέτρεψαν.

»Επενέβη η Αστυνομία και δίχως να συλλάβη τους υπαιτίους, ηρκέσθη εις εκείνο που επεδίωκε, δηλαδή, το κλείσιμον της αιθούσης, όπου διενεργούντο οι εκλογές και την διάλυση των ψηφοφόρων που επερίμεναν να ψηφίσουν.

»Μετά πάροδον μερικών ημερών καλούμεθα εις την Ανωτέραν Διοίκησιν Καραβινοφόρων, αντιπρόσωποι των τριών ψηφοδελτίων. Ο Διοικητής, μας είπεν ότι ο Γενικός Διοικητής Ντε Βέκκι, προς αποφυγήν διενέξεων και ταραχών, όπως συνέβη κατά την ημέραν των εκλογών, απεφάσισεν αντί του συστήματος της εκλογής του Κοινοτικού Συμβουλίου δια των εκλογέων, να γίνη δι’ εκλεκτόρων.

Εκλέκτορες σε θα ήσαν οι αποτελούντες τα συμβούλια των τριών υποβληθέντων συμβουλίων. Οι εκπρόσωποι του ιδικού μας ψηφοδελτίου δεν εδυσκολεύθημεν να συμφωνήσωμεν επί της ανωτέρω προτάσεως, πράγμα το οποίον έκαμαν και οι εκπρόσωποι των δύο άλλων ψηφοδελτίων.

Πιστοποιητικό γεννήσεως του Νικολάου Τηλιακού

Συνήλθομεν όλοι οι αποτελούντες το Συμβούλιον των τριών ψηφοδελτίων και το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας υπήρξε καταπληκτικόν. Το ιδικόν μας ψηφοδέλτιον συνεκέντρωσεν εκτός του συνόλου των μελών αυτού και όλους των δύο άλλων ψηφοδελτίων, πλην του Προέδρου και Αντιπροέδρου του ενός και Προέδρου και Αντιπροέδρου του ετέρου. Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας δι’ εκλεκτόρων, εγνώσθησαν αμέσως εις την Διεύθυνσιν της Αστυνομίας(8).

Τη επομένην όλοι οι αποτελούντες το ψηφοδέλτιον συνήλθομεν και κατηρτίσθημεν εις Σώμα και δι’ εγγράφου μας και προς την Γενικήν Διοίκησιν, της εγνωστοποιήσαμεν το αποτέλεσμα της γενομένης δι εκλεκτόρων ψηφοφορίας, και την σύνθεσιν του πλειονοψηφήσαντος Συμβουλίου».

»Ο χρονικογράφος της εποχής, και αυτός, με τη σειρά του, καταγράφει τις μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας.
»Γράφει λοιπόν ότι το «Νέο Κοινοτικό Συμβούλιο, συνήλθε στην πρώτη του συνεδρίαση, στην οποία παρέστη και το τέως Συμβούλιο.

Ο πρόεδρος Νικόλαος Τηλιακός χαιρέτισε «δι’ ευγενεστάτης προσλαλιάς» τα μέλη του νέου Συμβουλίου και παρακάλεσε να παράσχουν την πολύτιμη συνεργασία τους για τη διεξαγωγή του έργου, που ανέθεσε σ’ αυτούς ο Ροδιακός λαός.

Στη συνέχεια ευχαρίστησε εκ μέρους της Κοινότητας το αποχωρούν Συμβούλιο για την εργασία που επιτέλεσε και «εν τέλει ανεμνήσθη των τριών αοιδήμων προέδρων Σάββα Παυλίδη, Αθανασίου Μπίλλη και Αντωνίου Αγιακάτσικα και προέτεινε την ανάρτησιν των εικόνων των εν τη αιθούση των συνεδριάσεων της Κοινότητος»…

»Εκ μέρους του τέως Συμβουλίου μίλησε ο δικηγόρος Γ. Μπεκές, που συγχάρηκε του εκλεγέντες και ευχήθηκε να φανούν αντάξιοι των προσδοκιών της Κοινότητας. Ακολούθως μίλησε εκ μέρους των νέων μελών, ο δημοσιογράφος και δάσκαλος Εμμ. Καλαμπίχης, και έγινε στη συνέχεια εκλογή Αντιπροέδρου (Καλαμπίχης), ταμία ( Μιχαήλ Κατσουράκης) και γενικού γραμματέα (Σταύρος Κατσαράς).

Η Εξελεγκτική Επιτροπή, που είχε μέλη τους Κωνσταντίνο Χατζηκωνσταντή, Κωνσταντίνο Παρασκευά και Μιχαήλ Βιττώρια ανέλαβε την υποχρέωση να ελέγξει την προηγούμενη Διοίκηση, κατά τα νόμιμα, και να υποβάλει το πόρισμά της στο νέο Συμβούλιο.

ΑΥΡΙΟ: Το Β’ μέρος

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Τίτλος του κειμένου: Αφήγηση Νικολάου Τηλιακού, «Τι έγινε από το Μεσοπόλεμο μέχρι την αγγλική περίοδο-Περίπτωση Μ…….». Βρίσκεται στο φάκελο «Υπόθεση Ξενοφωντίδη» και αποτελείται συνολικά από 402 σελίδες. Στο σκληρό δίσκο (Η), που βρίσκεται ο φάκελος υπάρχουν ακόμη 59 με το όνομα ΤΗΛΙΑΚΟΙ. Γράφουμε μερικές χιλιάδες σελίδες!...

2. Ακολουθείται η γραφή του υπογράφοντα.
3. Έτσι ονόμαζαν οι κρατούντες την Ελληνική Κοινότητα.

4. Ο γνωστός διερμηνέας της Διοικήσεως, ο οποίος ήταν επικεφαλής της ιταλικής αντιπροσωπείας που διεξήγαγε στα Πατριαρχεία, τις διαπραγματεύσεις για το Αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Δωδεκανήσου.

5. Λέων Γεώργιος του Ιπποκράτους, γεννήθηκε την 1.1.1913. Διορίστηκε στο Προξενείο Ρόδου με υπουργική πράξη από 14.5.1936, κοινοποιηθείσα στις 22.5.1936. Ανέλαβε υπηρεσία την 1.6.1936. Στις τάξεις του στρατού στις 4.12.1939. Έπεσε υπέρ Πατρίδος στα βουνά της Αλβανίας κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο.

6. Αργυρόπουλος Γεώργιος, γεννήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1893. Πρόξενος στη Ρόδο-πραγματική υπηρεσία από 3.5.1935. Μετατέθηκε στην Πρεσβεία στη Βαρσοβία, στις 24 Μαρτίου 1937.

7. Με τη σειρά που τα γράφει.
8. Ακολουθούμε πιστά τη γραφή του γιατρού Τηλιακού.

Νικόλαος Τηλιακός

Γαβριήλ Χαρίτος Φωτό στις αρχές του πολέμου