Μανώλης Κολεζάκης: Η Μετανάστευση των Δωδεκανησίων κατά την Ιταλική Κατοχή 1912-1943

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανώλης Κολεζάκης
emmanuelnkolezakis@gmail.com

Η Μετανάστευση (immigration), τόσο κατά τις κοινωνικές επιστήμες όσο και κατά το Διεθνές Δίκαιο είναι η μετακίνηση ανθρώπων σε μία χώρα της οποίας δεν έχουν την ιθαγένεια, προκειμένου να εγκατασταθούν εκεί, ιδιαίτερα ως μόνιμοι κάτοικοι ή μελλοντικοί πολίτες της χώρας. (Πηγή: Wikipedia)

Αιτία της μετανάστευσης σε γενικές γραμμές, τόσο της εκούσιας όσο και της αναγκαστικής, είναι η προσπάθεια εκείνων που μεταναστεύουν να απαλλαγούν από διάφορους παράγοντες που καταπιέζουν τη ζωή και την προσωπικότητά τους.

Επίσης,υπάρχουν και καθαροί οικονομικοί λόγοι, όπως η φτώχεια και η πείνα που επικρατεί σε μια χώρα, καθώς και θρησκευτικοί λόγοι. Άλλος κύριος λόγος για την ανθρώπινη μετανάστευση είναι κάποιος πόλεμος που τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Η βιβλιογραφία παραθέτει διάφορους τύπους μετανάστευσης. Σημαντικότεροι από αυτούς είναι οι: "εσωτερική", "εξωτερική", "εκούσια", "ακούσια", "πρωτογενής", και "δευτερογενής", οι λεγόμενες "πλήρης", και "ατελής", (στην οποία υπάγονται οι πρόσφυγες), επίσης η "συντηρητική", ή "ανανεωτική, ανάλογα του χρόνου "βραχυπρόθεσμη", ή "μακροπρόθεσμη", "προσωρινή" ή "μόνιμη", και τέλος η "ηπειρωτική" (όταν γίνεται προς τις χώρες της ίδιας ηπείρου) και η "υπερπόντια" (όταν γίνεται από τη μια ήπειρο στην άλλη (συνήθως Αμερική ή Αυστραλία).

Τώρα, όσον αφορά τα Δωδεκάνησα κατά την Ιταλική Κατοχή 1912-1943 υπήρξε μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα τόσο προς τη μητέρα πατρίδα Ελλάδα όσο και προς το εξωτερικό για όλους τους προαναφερόμενους λόγους όσο και γι’ αυτούς που θα αναφέρουμε παρακάτω.

Σύμφωνα με βασιλικό διάταγμα του 1925, οι κάτοικοι θεωρούνταν πλέον Ιταλοί πολίτες (απαλλασσόμενοι από τη στρατιωτική θητεία), ενώ το 1926 ορίστηκε σχολικός κανονισμός βάσει του οποίου η διδασκαλία της ιταλικής γλώσσας ήταν υποχρεωτική, ιδρύθηκε δε Διδασκαλείο για την εκπαίδευση των δασκάλων.

Από το 1929 για την άσκηση ενός επαγγέλματος που απαιτούσε πανεπιστημιακές σπουδές, έγινε υποχρεωτική η φοίτηση ή τουλάχιστον η μετεκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, με παράλληλη παροχή υποτροφιών στους νησιώτες σπουδαστές.

Συστηματική ήταν και η προσπάθεια για τη δημογραφική αλλοίωση του πληθυσμού. Την περίοδο αυτή, κατέφτασαν από την Ιταλία έποικοι, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σε πρότυπους οικισμούς στη Ρόδο, την Κω και τη Λέρο. Παράλληλα διευκολύνθηκαν, για ευνόητους λόγους, οι μικτοί γάμοι.

Οι Ιταλοί κυριαρχούσαν στην οικονομική ζωή των νησιών και παρείχαν ελάχιστη αμοιβή στους ντόπιους εργάτες. Αυτό το ασφυκτικό κλίμα οδήγησε στη σημαντική αύξηση της μετανάστευσης των νησιωτών. Όλα τα επιμέρους μέτρα των Ιταλών δείχνουν ένα καλά μεθοδευμένο σχέδιο από την πλευρά τους.

Ωστόσο, ένα τέτοιου είδους εγχείρημα ήταν αδύνατο να μην προκαλέσει αντιδράσεις.

Στον τομέα της γεωργίας και κτηνοτροφίας, το κυβερνητικό διάταγμα του 1924 περί δασικής ζώνης των νησιών επέφερε την οικονομική εξαθλίωση των χωρικών. Με το πρόσχημα της προστασίας των δασών και της αναδάσωσης ο αγρότης υποχρεωνόταν σε βαρύτατα πρόστιμα. Στο τέλος έχανε την περιουσία του και αναγκαζόταν να εργαστεί ως εργάτης στα αστικά κέντρα στα δημόσια έργα με εξευτελιστικό μεροκάματο.

Επίσης, το 1929, όταν δημιουργήθηκε το Κτηματολόγιο η Ιταλική Διοίκηση κρατικοποίησε αυθαίρετα όλα τα δάση που ανήκαν στην εκκλησία, σε μοναστήρια σε ιδιώτες και έτσι σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα περιουσίες άλλαξαν χέρια.

Εξίσου καταθλιπτικά και εξοντωτικά ήταν τα μέτρα του Μάριο Λάγκο στον τομέα του εμπορίου και της βιομηχανίας.

Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως το Banco di Roma, το Banco d’ Italia, το Banco di Sicilia, η Casa di Gredito Argario, που άνοιξαν στα Δωδεκάνησα, δεν ευνοούσαν την παροχή πιστώσεων στους Έλληνες εμπόρους.

Άλλωστε από το 1926 οι Ιταλοί αποφεύγουν να δίνουν άδειες ασκήσεως εμπορικού επαγγέλματος στους Δωδεκανησίους. Το χοντρικό εμπόριο είχε περάσει στα χέρια των Ιταλών, Εβραίων και Φραγκολεβαντίνων.

Από τις έντεκα γραμμές θαλασσίων μεταφορών που εξυπηρετούσαν τα νησιά το 1928 οι έξι ήταν Ιταλικές. Οι υπόλοιπες 5: η μία ήταν Γαλλική, οι δύο τουρκικές και δύο Ελληνικές. Επίσης οι κατασκευαστικές και ξενοδοχειακές επιχειρήσεις ανήκαν σε Ιταλούς επιχειρηματίες. Με πυρήνα το «ζήτημα του Αυτοκέφαλου» ξέσπασε το 1935 στην Κάλυμνο το πιο σοβαρό επεισόδιο, με τη μορφή εθνικοθρησκευτικής εξέγερσης.

Στο αποκορύφωμα της εξέγερσης στις 7 Απριλίου, οι κάτοικοι επιτέθηκαν στους Ιταλούς με πέτρες και οι Ιταλοί απάντησαν με τον πυροβολισμό στο μέτωπο του νεαρού βοσκού Μανώλη Καζώνη.

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία, αρκετοί Καλύμνιοι στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έφυγαν από τη νησί τους και πήγαν στην Τήλο για λόγους επιβίωσης. Η δυνατότητα αγροτικής παραγωγής στην Τήλο, σε σχέση με την πιο βραχώδη Κάλυμνο, ήταν ο λόγος της «εσωτερικής προσφυγιάς» για λόγους επιβίωσης.

Επίσης, πάρα πολλοί Δωδεκανήσιοι φεύγουν για τα μικρασιατικά παράλια και από εκεί για τα στρατόπεδα προσφύγων της Μέσης Ανατολής, αλλά και όσοι έχουν τη δυνατότητα στρατολογούνται στις Συμμαχικές Δυνάμεις και τον Ελληνικό Στρατό της Μέσης Ανατολής.

Οι κάτοικοι του βομβαρδισμένου Καστελλόριζου καταφεύγουν στην Παλαιστίνη. Όπως και σε πολλές άλλες περιοχές της χώρας, οι συνέπειες του πολέμου, οδηγούν τη χώρα σε μία μεγάλη και δύσκολη μεταπολεμική περίοδο, όπου πολλοί επιλέγουν να γίνουν οικονομικοί μετανάστες. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, τη βασική κατοχική δύναμη αποτελούν οι Γερμανοί.

Η Ομάδα Στήριξης Μεταναστών και Προσφύγων στην Κάλυμνο, σε μία από τις ανακοινώσεις της έγραφε μεταξύ άλλων:

«Η Ομάδα Στήριξης, στο όνομα ακριβώς αυτής της προσφυγικής μας ιστορίας, στο όνομα και μνήμη των 3500 Καλύμνιων που βρήκαν προσφυγικό καταφύγιο στη Γάζα της Παλαιστίνης και στη Δαμασκό της Συρίας, στο όνομα των παιδιών μας, που κυνηγημένα από την ανεργία παίρνουν ξανά το δρόμο της μεγάλης μετανάστευσης και, πάνω απ’ όλα, με γνώμονα το σεβασμό στην ανθρώπινη υπόσταση, θα συνεχίσουμε να συντρέχουμε τους κυνηγημένους της φτώχειας και του πολέμου.

Τιμάμε κι ευχαριστούμε τους δεκάδες συμπολίτες μας που συμβάλλουν σ’ αυτή την προσπάθεια, ξεπερνώντας κηρύγματα μίσους και αποκτήνωσης, ρατσισμού και μισαλλοδοξίας. (Πηγή: EΡT NEWS).

Τιμάμε κι ευχαριστούμε τους δεκάδες συμπολίτες μας που, ειδικά μέσα σ’ αυτές τις άθλιες συνθήκες για τον τόπο και τον λαό μας κάνουν την έμπρακτη αλληλεγγύη μέτρο πολιτισμού και ανθρωπιάς».