Γεωπολιτικές ανακατατάξεις και προκλήσεις ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Σωτήρης Ντάλης*

Την Πέμπτη 21 Ιανουαρίου, Ημέρα των Ενόπλων Δυνάμεων, η 95 ΑΔΤΕ διοργάνωσε επετειακή εκδήλωση στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης, με τη συμμετοχή της Στρατιωτικής Μουσικής της 95 ΑΔΤΕ.

Ήταν μεγάλη τιμή για το πρόσωπό μου να εκφωνήσω την επίσημη ομιλία και να εκπροσωπήσω το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ένα πανεπιστήμιο ειδικού εθνικού σκοπού και θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον στρατηγό διοικητή 95 ΑΔΤΕ, Μανώλη Χατζή.

Ο τίτλος της ομιλίας μου επιχείρησε να αναδείξει κι έναν άλλο ρόλο της Ρόδου. Εκτός από πυλώνας της τουριστικής ανάπτυξης είναι και κομβικός πυλώνας της ασφάλειας της χώρας με την παρουσία της 95 ΑΔΤΕ.
Ένας πόλεμος μπορεί ν’ αλλάξει τα πάντα. Έτσι και οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Γάζα αλλάζουν ήδη το παγκόσμιο γεωπολιτικό τοπίο.

Ο πόλεμος έχει επιστρέψει στην ευρωπαϊκή ήπειρο με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τη μεγαλύτερη πολεμική σύγκρουση στην Ευρώπη μετά το 1945.
Στη Μέση Ανατολή, ακριβώς 50 χρόνια από την έναρξη του πολέμου, που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου του 1973, γνωστού και ως «πολέμου του Γιόμ Κιπούρ», η Χαμάς διάλεξε την 7η Οκτωβρίου 2023 για να πραγματοποιήσει τρομοκρατική επίθεση, εισβάλλοντας στο Ισραήλ. Όπως τότε, η επίθεση που ξεκίνησε η Αίγυπτος του Ανουάρ Σαντάτ, επιχείρησε να ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή, έτσι και σήμερα, η επίθεση της Χαμάς στόχευε να ανατρέψει τα δεδομένα που είχαν δρομολογηθεί (συμφωνίες Αβραάμ) στην περιοχή της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.
Με δολοφονίες και σφαγές ανθρώπων στους δρόμους, προκάλεσε τη σοβαρότερη κλιμάκωση μετά τον 10ήμερο πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς το 2021, καθώς ακολούθησε η σκληρή απάντηση του Ισραήλ και η εμπλοκή της σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ του Λιβάνου.

Ξετυλίγεται πλέον καθημερινά μπροστά στα μάτια μας μια ανθρωπιστική τραγωδία στην περιοχή της Γάζας.
Μάλιστα, μετά τη δολοφονία από το Ισραήλ, κορυφαίων συμμάχων της Τεχεράνης, όπως ήταν ο πολιτικός ηγέτης της Χαμάς και ο στρατιωτικός ηγέτης της Χεζμπολάχ, ο φόβος για έναν ανοικτό πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, που θα μπορούσε να συμπαρασύρει τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, παραμένει μεγάλος.

Όσο για την Ευρώπη, η εποχή του εφησυχασμού τελείωσε. Αφού βίωσε τη δική της 11 Σεπτεμβρίου με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, υποχρεώθηκε να αναλάβει περισσότερες ευθύνες και τώρα βλέπει έναν άλλο πόλεμο να βρίσκεται κοντά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι απειλές για την ασφάλεια της Ευρώπης πηγάζουν σήμερα μέσα από ταχύτατες αλληλεπιδράσεις, όπως αυτές που προκάλεσαν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ.
Ποια θα είναι άραγε η επόμενη μέρα για την Ευρωπαϊκή Δημοκρατία που απειλείται σήμερα, γιατί Δημοκρατία χωρίς ασφάλεια δεν υφίσταται;

Χρειαζόμαστε πλέον μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που θα συμπληρώνει το εθνικό συμφέρον.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αποκτήσει έναν συγκροτημένο γεωπολιτικό ρόλο, τόσο στη Μεσόγειο, όσο και στην περιοχή των χωρών της Βαλτικής. Πρέπει να δει τον εαυτό της στον συγκεκριμένο ιστορικό χρόνο και ως πραγματική πολιτική δύναμη.

Τα νέα χαρτοφυλάκια που παρουσίασε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για τη Μεσόγειο και την Ευρωπαϊκή Άμυνα, εντάσσονται στο πλαίσιο της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας και συνδέονται με την ανάγκη προαγωγής και διατήρησης της σταθερότητας στην Ευρώπη και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι υποχρεωμένη πλέον να ανακατευθύνει πολλά δισεκατομμύρια από τον προϋπολογισμό στην άμυνα και την ασφάλεια.

Θα έχουμε αλλαγή πολιτικής εν μέσω σύγκρουσης στην Ουκρανία και της νίκης Τραμπ στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τα πρώτα δημοσιεύματα πρόκειται για 392 δισεκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Συνοχής.
Βέβαια, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς, τα κεφάλαια αυτά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αγορά αμυντικού εξοπλισμού, επιτρέπεται όμως η χρήση τους για προϊόντα «διπλής χρήσης» για στρατιωτικούς σκοπούς, όπως η εξαγορά drones.

Φαίνεται πως έχει βρεθεί η μεγαλύτερη «ευελιξία» έναντι των κανονισμών για την κατανομή στα κράτη των κονδυλίων από το Ταμείο Συνοχής.
Στόχος είναι η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και των Ενόπλων Δυνάμεων των κρατών και των σχετικών υποδομών, με χορηγήσεις άδειας, δηλαδή χρηματοδότησης για την παραγωγή όπλων και πυρομαχικών.
Όλα αυτά δείχνουν την απόφαση για μεγαλύτερες δαπάνες που θα αφορούν την άμυνα και αυτό θα αποτυπωθεί στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, ο οποίος θα αρχίσει να ισχύει από το 2028.

Η ενίσχυση και η αναδιάρθρωση των ευρωπαϊκών Ενόπλων Δυνάμεων θα βρει και τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έτοιμες να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην αμυντική ικανότητα της Ευρώπης και στην «στρατηγική της αυτονομία».
Με τα παραπάνω συνδέεται και η συνολική αλλαγή στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των Ενόπλων Δυνάμεων, που παρουσίασε πρόσφατα ο υπουργός Αμύνης.

Η Ελλάδα και η Κύπρος στη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα δύο πολέμων
Οι δύο πόλεμοι έχουν αναβαθμίσει τον γεωπολιτικό και γεωοικονομικό ρόλο της Ελλάδας και της Κύπρου.
Μπροστά στις μεγάλες γεωπολιτικές αλλαγές που έφεραν οι δύο πόλεμοι, οι δύο χώρες στάθηκαν καθαρά υπέρ των ευρωατλαντικών συμφερόντων, σε αντίθεση με την Τουρκία, η οποία διεκδικεί μια επαναπροσέγγιση με τη Δύση μέσω εκβιασμών.

Κι αυτό δεν πρέπει να ξεχαστεί σε Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες, γιατί πρέπει να έχουμε ένα επιπλέον όφελος για τον σταθεροποιητικό ρόλο μας.
Για την Κύπρο έχει μεγάλη σημασία να μπει σε γερές βάσεις μια στενή στρατηγική συνεργασία ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Λευκωσία, που θα ενισχύει την υπάρχουσα στρατηγική συνεργασία με Ευρωπαίους εταίρους, όπως η Γαλλία.
Αρχής γενομένης από την άρση του εμπάργκο το 2022, ΗΠΑ και Κύπρος προχωρούν με την εμβάθυνση των σχέσεών τους σε όλα τα επίπεδα.

Η Κυπριακή Κυβέρνηση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, ενίσχυσε αρκετά τον φιλοδυτικό προσανατολισμό της κι έκανε σοβαρές προσπάθειες να περιορίσει την οικονομική και πολιτική επιρροή που ασκούσε σε πολλά επίπεδα ο ρωσικός παράγων.

Η Κύπρος φαίνεται πως έχει πλέον σημασία για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, δεδομένης και της μεγάλης κρίσης που έχει προκαλέσει ο συνεχιζόμενος πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Προφανώς, η κυβέρνηση Μπάιντεν χρειάστηκε έναν αξιόπιστο εταίρο στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Ας ελπίσουμε πως ο προσανατολισμός των ΗΠΑ σε σχέση με την Κύπρο είναι στρατηγικός και δεν ήταν θέμα μόνο διακυβέρνησης Μπάιντεν. Οι σχέσεις των δύο χωρών πρέπει να μπουν σε ένα πλαίσιο στρατηγικής συνεργασίας, πολιτικό, οικονομικό, άμυνας και ασφάλειας, που δεν θα επηρεάζεται από την εσωτερική πολιτική σκηνή των δύο χωρών.

Ο στρατηγικός διάλογος των δύο χωρών δίνει την ευκαιρία στην Κύπρο να εγκαταλείψει μια κάπως ουδέτερη στάση που είχε τα προηγούμενα χρόνια στα γεωστρατηγικά ζητήματα και να περάσει σε έναν καθαρό ευρωατλαντικό προσανατολισμό. Κι αυτό συμβαίνει σε μια κρίσιμη ιστορική στιγμή, όπου χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, πρέπει να αποτελέσουν τους πυλώνες της απαραίτητης σταθερότητας σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωστρατηγικής σημασίας.

Πριν τρία χρόνια, με αφορμή τα 200 χρόνια του κρατικού βίου της Ελλάδας, από την Επανάσταση του 1821 έως τις ημέρες μας, είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για την εθνική συλλογική αυτοσυνειδησία.
Σήμερα, η θεώρησή μας πρέπει να είναι βαθύτατα στρατηγική, ψύχραιμη και χωρίς καμία επανάπαυση.

*Πρόεδρος Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών: Αρχαιολογία, Γλωσσολογία, Διεθνείς Σχέσεις, Αν. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης