Πάνος Βενέρης: Νέο Π.Δ. για την οριοθέτηση οικισμών < 2.000 κατ… Τι έχεις Γιάννη, τι είχα πάντα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Πάνος Βενέρης

Στη χώρα μας, όποιος έχει στοιχειωδώς ασχοληθεί με τα πολεοδομικά δρώμενα και δεν… του ‘χει στρίψει, ή είναι τυχερός ή έχει πάθει ανοσία!

Αισθάνομαι ότι συμπεριλαμβάνομαι στη δεύτερη εκδοχή, χωρίς να αποκλείω την πρώτη… Δεν πέφτω επομένως από …τα σύννεφα διαβάζοντας τις νέες ρυθμίσεις για την (επαν)οριοθέτηση των οικισμών <2.000 κατ. της χώρας αλλά ούτε και …τρελαίνομαι, γιατί αποτελούν το χρονικό ενός… προαναγγελθέντος θανάτου!

Όλα ξεκινούν από τη στιγμή που οι διορισμένοι νομάρχες έδωσαν τη θέση τους στους αιρετούς, με τη θέσπιση του Β’ βαθμού Τ.Α. (1994). Μια θεσμική κατάκτηση που γύρισε …ανάποδα τουλάχιστον ως προς το σκέλος των πολεοδομικών ρυθμίσεων. Και αυτό γιατί το ΣτΕ ερμηνεύοντας το αρθ. 24 του Συντάγματος (το οποίο αναφέρει ότι ο χωροταξικός – πολεοδομικός σχεδιασμός ανήκει στη ρυθμιστική αρμοδιότητα του κράτους), με διάφορες κατά καιρούς αποφάσεις, έκρινε τελικά ότι ως προς τον τομέα αυτό, κράτος = Πρόεδρος της Δημοκρατίας και επομένως, όλο το φάσμα των αποφάσεων του Χωρικού Σχεδιασμού πρέπει να θεσπίζεται αναλόγως.

Έτσι, η Τ.Α. Α’ και κυρίως αυτή του Β΄ βαθμού, άρχισε σταδιακά να αποψιλώνεται από κάθε πολεοδομική αρμοδιότητα και να υπεισέρχεται στη διαδικασία μόνο γνωμοδοτικά, καθότι δεν είναι «κράτος» (παρά το γεγονός ότι στο αρθ. 102 του Συντάγματος αναφέρεται ότι κρατικές αρμοδιότητες μπορούν να μεταβιβάζονται στην Τ.Α.).

Έτσι, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες (άλλες αξιόλογες, άλλες όχι) της Εκτελεστικής και Νομοθετικής Εξουσίας για αποκέντρωση αρμοδιοτήτων στην Τ.Α. στο συγκεκριμένο τομέα που στόχευαν στο να πλησιάσουμε έστω και κατ’ ελάχιστο στο «Ευρωπαϊκό κεκτημένο», είχαμε ένα μπαράζ αποφάσεων που τις έκριναν αντισυνταγματικές και ...φτου κι απ’ την αρχή με νέα νομοθετήματα τα οποία επίσης κατέπιπταν και πάει λέγοντας.

Στο μεταξύ, η χώρα γέμισε αυθαίρετα, η «τακτοποίηση» των οποίων είναι εν τέλει Συνταγματικά ...συμβατή! Εδώ, ο… μουσικός σηκώνει τα χέρια ψηλά! Μια από τις αρμοδιότητες των κρατικών νομαρχών ήταν και η θεσμοθέτηση των ορίων των οικισμών < 2.000 κατ. μέσα από τις ρυθμίσεις του Ν. 1337/83 και του αντίστοιχου εφαρμοστικού Π.Δτος της 24.4.1985 και μέσα από την τεραστίων διαστάσεων προσπάθεια που καταβλήθηκε τότε στα πλαίσια του προγράμματος Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης της χώρας (ΕΠΑ) του Αείμνηστου Αντώνη Τρίτση.

Στα πλαίσια αυτά από το 1985 μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του ’90, οριοθετήθηκε σχεδόν το σύνολο των οικισμών <2.000 κατ. της χώρας, με αποφάσεις νομαρχών. Έτσι, για τον κάθε οικισμό προσδιορίστηκε το συνεκτικό και το διάσπαρτό του τμήμα, εντός των οποίων ίσχυαν ευνοϊκοί όροι δόμησης σε σχέση με την εκτός σχεδίου δόμηση.

Ήταν μια προσπάθεια στοιχειώδους πολεοδομικής ρύθμισης που έλυσε πολλά προβλήματα και συνέβαλε στην ανάπτυξη του κάθε τόπου, άσχετα από την κριτική που κατά καιρούς δέχτηκε από διάφορους «ειδικούς» χαρτογιακάδες…

Πέρασαν λοιπόν ακριβώς 40 χρόνια για να έλθει στις μέρες μας ένα άλλο Π.Δ. (194/2025) για την (επαν)οριοθέτηση των οικισμών <2.000 κατ, το οποίο επί της ουσίας όταν εφαρμοστεί θα καταργήσει όλες τις προηγούμενες οριοθετήσεις που είχαν θεσμοθετηθεί με αποφάσεις Νομαρχών, καθότι οι τελευταίοι κρίθηκε ότι ήταν… αναρμόδιοι (παρά το γεγονός ότι θεσμικά ενήργησαν νομίμως) και επί πλέον ότι με τις αποφάσεις τους «ξεχείλωσαν» τα όρια ων οικισμών προς όφελος του …τοπικού λαϊκισμού!

Έτσι, με τις νέες προβλεπόμενες ρυθμίσεις, για τους ήδη οριοθετημένους οικισμούς προβλέπεται η απαναοριοθέτησή τους με τον προσδιορισμό μιας «ζώνης Α» που είναι ο πυρήνας του οικισμού που προϋπήρχε του… 1923 και στη συνέχεια ο προσδιορισμός μιας ζώνης Β και Β1 (ελάχιστες οι μεταξύ τους διαφορές) που θα συμπεριλαμβάνει τον οικισμό όπως είχε διαμορφωθεί πριν το… 1983.

Έτσι, το τμήμα που αναπτύχθηκε βάσει της παλιάς οριοθέτησης ως «εντός οικισμού» από το 1983 μέχρι σήμερα, με τη νέα οριοθέτηση θα μείνει «εκτός σχεδίου», με ό,τι αυτό συνεπάγεται… Ωστόσο, το τμήμα αυτό το χαρακτηρίζω ... «ορφανό» μέχρι να βρει …κηδεμόνα γιατί πιστεύω ότι στο τέλος κάποια …πατέντα θα βρεθεί εκ των ενόντων αφού έγινε (ευτυχώς) τόσος ντόρος… Γιατί βλέπετε ότι εν τέλει στη χώρα μόνο το «πολιτικό κόστος» μετράει…

Για τους μη οριοθετημένους οικισμούς, ισχύουν τα ίδια. Δεν θα υπεισέλθω σε λεπτομερή σχολιασμό των ρυθμίσεων του νέου Π.Δ. (καθότι αυτές αποτελούν στην ουσία «συμμόρφωση» της διοίκησης και μάλιστα με άκομψο – παλαιομοδίτικο και πλήρως αντιεπιστημονικό τρόπο, στις κατά καιρούς αποφάσεις του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), ούτε θα αναφερθώ σε αρχές που πρέπει να στηρίζεται η πολεοδομική οργάνωση της χώρας, γιατί θα αδικήσω την ουσία.

Και η ουσία είναι ότι στη χώρα μας ο «συγκεντρωτισμός» καλά κρατεί, στον Χωρικό Σχεδιασμό η νομική διάσταση κατισχύει της αντίστοιχης τεχνικής (ενώ θα έπρεπε να ισχύει το αντίστροφο), ουσιαστική διαδικασία διαβούλευσης δεν υπάρχει και όλα αυτά συντείνουν στο να μη ξέρεις τι σου ξημερώνει!

Το σίγουρο πάντως είναι ότι πάντα κάποιοι …μικρομεσαίοι και όσοι πάνε «με τον σταυρό στο χέρι» θα την πατούν…

Στο διάγραμμα που ακολουθεί έγινε προσπάθεια για σχηματική παράσταση των όσων παραπάνω συνοπτικά ανέπτυξα (για τη Ρόδο, αφορά στους οικισμούς Αγ. Ελεούσα Απόλλωνα, Αρνίθα, Ασκληπειό, Γεννάδι, Δαματριά, Διμυλιά, Καλαβάρδα, Κάμειρος Σκάλα, Κρητηνία, Λάερμα, Λάρδος, Λαχανιά, Μανδρικό, Μαριτσά, Μεσαναγρός, Μονόλιθος, Παστίδα, Πλατάνια, Πυλώνα, Σάλακος, Σιάννα, Φάνες, που είχαν οριοθετηθεί με αποφάσεις Νομαρχών και χρήζουν επαναοριοθέτησης σύμφωνα με το νέο Π.Δ.).

Ήρθε η ώρα να τα ξαναδούμε όλα από την αρχή. Τις σχέσεις κράτους – πολίτη, τις σχέσεις κράτους – Τ.Α., τη συμμετοχική διαδικασία στον σχεδιασμό και την πραγματική αποκέντρωση σύμφωνα με το «Ευρωπαϊκό κεκτημένο».

Για να γίνει αυτό χρειάζεται πολιτική βούληση αλλά και θεσμικές ρυθμίσεις στην επόμενη Συνταγματική Αναθεώρηση. Ιδού λοιπόν πεδίο δόξης λαμπρό!