Αγαπητός Ξάνθης: Η νέα «Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά» βρίσκεται σε εξέλιξη!

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

Η Ευρώπη, παρά τις δυσκολίες της στην εξωτερική πολιτική και στο πεδίο της κοινής άμυνας, παρά τις οικονομικές πιέσεις που δέχεται από τη διεθνή αγορά αλλά και στο κάδρο της ψηφιακής επανάστασης, παρά την ασυνέχεια σε θέματα μεταναστευτικής πολιτικής και ενεργειακής επάρκειας, συσκέπτεται ενεργά σε ζήτημα πολιτικής συνοχής (political cohesion) στην κατεύθυνση μιας ενιαίας εδαφικής και κοινωνικοοικονομικής οντότητας. Σίγουρα είναι δύσκολο σε εφαρμογή σε μια περίοδο όπου οι εθνικιστικές εξάρσεις γίνονται εντονότερες εντός της Ένωσης, αλλά και οι δύο πόλεμοι στην πλευρά της αφήνουν έντονα τα σημάδια της ρευστοποιημένης διεθνούς κατάστασης.

Στο πνεύμα της πολιτικής συνοχής, ο όρος νησιωτικότητα αποκτά πλέον σάρκα και οστά μέσα από την υπό διαμόρφωση νέα «Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά» - {SWD (2026) 520 τελικό} - στον χώρο της Ένωσης.

Συνεπώς, εκτός από το Ελληνικό Σύνταγμα (άρθρο 101, παρ. 4), τα νησιά προδιαγράφουν τη δική τους ξεχωριστή ενότητα, στις σύγχρονες διεθνείς ράγες της αειφορίας και ανθεκτικότητας. Πάνω σε αυτό το «Στρατηγικό Σχέδιο», πρόσφατα στη Ρόδο, υπογράφει η διακήρυξη της Ρόδου, όπου οι -4- περιφερειάρχες του νησιωτικού χώρου της χώρας μας κατέθεσαν -13- συγκεκριμένες προτάσεις παρουσία του προέδρου του ECOFIN, ώστε να μπορούν να συμπεριληφθούν στο υπό σύνταξη ευρωπαϊκό Σχέδιο. Όπως τονίστηκε από τον κ. Χατζημάρκο, περιφερειάρχη Ν. Αιγαίου και οικοδεσπότη, «η νησιωτική Ελλάδα αποτελεί το μεγαλύτερο νησιωτικό σύμπλεγμα της Ευρώπης και η ενωμένη φωνή της συνιστά την κύρια «δύναμη πυρός» σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καταθέτοντας μια ενιαία πρόταση της ΕΝΠΕ, 13 βασικών στόχων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η αυτοτελής ευρωπαϊκή στρατηγική, η δεσμευτική ρήτρα νησιωτικότητας, η προσαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, η αντιμετώπιση του δημογραφικού και η εξασφάλιση ενεργειακής και υδατικής επάρκειας» (βλ. σχετ. https://www.pnai.gov.gr/archives/35671).

Σήμερα τα νησιά της Ευρώπης αποκτούν τη δική τους δυναμική ταυτότητα, καθώς διαμορφώνουν την ιδιαίτερη οικονομική διάσταση, τη γεωγραφία και τον πολιτισμό της Ένωσης. Κάθε νησί, έχοντας τα δικά του χαρακτηριστικά αναγνωρισμένα από το άρθρο 174 της ΣΛΕΕ, πληττόμενο όμως από τα σοβαρά κλιματολογικά, δημογραφικά, ενεργειακά ζητήματα που δεν αφήνουν τα νησιά να αναπτύξουν απρόσκοπτα την πορεία της αειφόρου ανάπτυξης και ανθεκτικότητας, κτίζει το μέλλον του, ενώ οι εδαφικές ιδιαιτερότητες και το πολιτιστικό και φυσικό τους υπόβαθρο τα κάνουν ακόμη πιο ιδιαίτερα στο γενικότερο πλαίσιο της εδαφικής συνοχής του ενιαίου ευρωπαϊκού επιδιωκόμενου χώρου.

Η αναφερόμενη «Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά» εδράζεται σε τέσσερις (4) πυλώνες, ανιχνεύοντας τις σημερινές και μελλοντικές προκλήσεις των νησιών αλλά και την ορθή διακυβέρνηση. Απευθύνεται κυρίως:

• Στην ασφάλεια, στην ενεργειακή επάρκεια και στην ετοιμότητα αντιμετώπισης κρίσεων

• Στην πράσινη μετάβαση, ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή

• Στην κοινωνική παράμετρο, τη δημογραφία και την ποιότητα ζωής και

• Στην ορθολογική διακυβέρνηση στο πνεύμα «Συνδέοντας την Ευρώπη»

Παρατηρείται ότι: η συνδεσιμότητα, η ανταγωνιστικότητα αλλά και η καινοτομία μπορούν να δώσουν μια άλλη πνοή δημιουργίας στα νησιά μας, όπου ειδικά για τον τουρισμό: προκρίνεται ο βιώσιμος τουρισμός, ο οποίος παρέχει τα εργαλεία και τις κατευθύνσεις για την ενίσχυση των αντιστοίχων οικοσυστημάτων αλλά και την τροφοδότηση «όπλων» για την αντιμετώπιση των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών προκλήσεων με ισορροπημένη ανάπτυξη.

Επιτρέπονται επίσης οι λελογισμένες κρατικές ενισχύσεις, αλλά αποδίδεται σημαντική βαρύτητα στην ψηφιακή συνδεσιμότητα, ώστε τα νησιά να ακολουθήσουν τους σύγχρονους τρόπους ανάπτυξης και ευημερίας.

Η ενεργειακή ασφάλεια, οι ίσες ευκαιρίες με το χερσαίο μέρος, η εξάλειψη ανισοτήτων και του αυξημένου ρεύματος των μεταναστών αλλά και η προστασία του μοναδικού περιβάλλοντος των νησιών της ΕΕ, η άσκηση ανθεκτικότητας έναντι της κλιματικής προκαλούμενης τρωτότητας, αλλά και θέματα θαλάσσιων δραστηριοτήτων με τη Μεσόγειο και τις παράκτιες πόλεις της είναι στο επίκεντρο των συζητήσεων, συνθέτουν ένα μείγμα από θέματα που οφείλουν να έχουν την αντιμετώπισή τους, διατηρώντας όμως όλες τις φυσικές πηγές και αγαθά της ίδιας της νησιωτικής περιοχής (π.χ., το νερό). Αλλά και θέματα κοινωνικής συνοχής, το δημογραφικό και η ποιότητα ζωής αποτελούν μια ξεχωριστή ενότητα που χρήζουν ιδιαίτερης μέριμνας, υπολογίζοντας ότι τα ευρωπαϊκά νησιά είναι πλούσια σε πολιτισμό, αισθητική και αρχιτεκτονική σύνθεση.

Η δε «ασφάλεια» για τον θαλάσσιο χώρο είναι επίσης σημαντικότατη για τη «Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά», αντιμετωπίζοντας κάθε πρόκληση που θα θίξει την ισορροπία των νησιών και θα επηρεάσει ασύμμετρα τον πληθυσμό τους. Τα διάφορα οικονομικά προγράμματα στήριξης της ΕΠΓ, ειδικά στη νότια-ανατολική Μεσόγειο, οφείλουν να αναπτυχθούν μέσα από την άσκηση χαμηλής πολιτικής (low politics), όπως είναι η κατάσβεση πυρκαγιών, πολιτική προστασία, διαχείριση καταστροφών, καθώς και να διευκολυνθεί η αναζωογόνηση έτη περαιτέρω των ευρωπαϊκών νησιών. Προκρίνεται συνεπώς η συνεργασία και ο συντονισμός με τα γειτονικά κράτη στο πνεύμα καλής γειτονίας (ΕΠΓ), αλλά και η απαιτούμενη ευαισθητοποίηση των νησιωτών σε ζητήματα παρακολούθησης και προληπτικής συντήρησης κρίσιμων έργων υποδομής, ώστε οι «τόποι» τους να γνωρίζουν και να αντιδρούν άμεσα και με κατάλληλους τρόπους.

Τέλος, η ορθή και βιώσιμη διακυβέρνηση είναι ζήτημα συνεργασιών και συμπράξεων φορέων, τοπικής αυτοδιοίκησης, εθνικών κυβερνήσεων αλλά και χρηματοδοτικών εργαλείων, ώστε τα νησιά να αντιμετωπίσουν δομικά προβλήματα, όπως είναι το κόστος ζωής στο πλαίσιο ισότιμων όρων εντός μιας ενιαίας αγοράς και μιας επακολουθούσης δίκαιης μετάβασης στο ανταγωνιστικό μέλλον που έρχεται γοργά. Ζητήματα παράκτιων πόλεων αλλά και των ίδιων των νησιών επιζητούν τη δέουσα προσοχή εντός του δικαιώματος της αποκέντρωσης, της αξιοπρεπούς διαμονής και ενός βιώσιμου τουρισμού αναπνοής των νησιών σε ισόβαθμο συνδυασμό με τους άλλους παραγωγικούς τομείς.

Η επιτυχία των στόχων της «Στρατηγικής της ΕΕ για τα νησιά» είναι υπόθεση όλων μας, ώστε τα νησιά να χαράξουν μια αειφόρο νέα πορεία με την πλήρη αξιοποίηση ίσων ευκαιριών, την ευχάριστη διαμονή στα νησιά των κατοίκων, με επενδύσεις που ανταποκρίνονται στην κλίμακα των αναγκών των νησιών, ώστε τα ευρωπαϊκά νησιά να μιλάνε για ένα κοινό όφελος των ιδίων των νησιών αλλά και συνολικά της Ένωσης.

Διακρίνουμε ότι η νέα νησιωτική πολιτική που θα αναπτυχθεί στην Ευρώπη είναι πολύ ενισχυτική για τη νέα αειφόρο πορεία των νησιών σε μια πολυπρόσωπη, συμπεριληπτική διάσταση που αγγίζει θέματα ζωτικής σημασίας για την επιβίωση όλου του συγκροτήματος των ευρωπαϊκών νησιών και βεβαίως και της πολυνησιακής Ελλάδας.

Η Ευρώπη είναι ο οικισμός και το σπίτι μας είναι το μοναδικό καταφύγιο της ζωής μας στον οικισμό. Η Ευρώπη του πολιτισμού, της ομιλίας, του λόγου, της επαφής, της δημοκρατίας, της αισθητικής, της συνεργασίας και των τεχνών είναι παντού, φτάνει να το αισθανθούμε!