Μανώλης Κολεζάκης: Η κατάσταση στην Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις της στην Παγκόσμια Oικονομία

Rodiaki NewsRoom

*Του Μανώλη Κολεζάκη

Η κρίση και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή (με επίκεντρο τις εντάσεις και τις συγκρούσεις που αφορούν Ιράν, Ισραήλ, ΗΠΑ και τις χώρες του Κόλπου) προκαλούν σοβαρούς κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με εκτιμήσεις φορέων όπως το ΕΒΕΠ.

Κύριες Παγκόσμιες και Περιφερειακές Επιπτώσεις

Μείωση Παγκόσμιου ΑΕΠ: Οι αναλύσεις δείχνουν ότι η κρίση ενδέχεται να συρρικνώσει το παγκόσμιο ΑΕΠ από -0,2% έως και -1%, ανάλογα με τη διάρκεια και την κλιμάκωση των συγκρούσεων.

Πληθωριστικές Πιέσεις: Προβλέπεται άνοδος του παγκόσμιου πληθωρισμού κατά περίπου +1%, λόγω της αναζωπύρωσης των τιμών σε βασικά αγαθά και ενέργεια.

Ενέργεια και Αγορές: Οι επιπτώσεις ισοδυναμούν ουσιαστικά με πολλαπλές ενεργειακές κρίσεις, επηρεάζοντας όχι μόνο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, αλλά και ζωτικές ροές όπως τα πετροχημικά, τα λιπάσματα, το θείο και το ήλιο. Η αβεβαιότητα στον Περσικό Κόλπο προκαλεί απότομες διακυμάνσεις στις τιμές

Ναυτιλία και Εφοδιαστική Αλυσίδα: Διαταράσσονται κρίσιμες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου, όπως τα Στενά του Ορμούζ, η Ερυθρά Θάλασσα και η Διώρυγα του Σουέζ. Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένα ναύλα, υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου και καθυστερήσεις στις μεταφορές.

• Επενδύσεις: Παρατηρείται επιβράδυνση των επενδύσεων, καθώς τα κεφάλαια κινούνται προς ασφαλέστερες επιλογές (risk-off) για την αποφυγή ρίσκου.
• Τουρισμός και Μεταφορές: Υπάρχουν άμεσες διαταραχές στις πτήσεις προς την περιοχή, πλήγμα στον τουρισμό της Ανατολικής Μεσογείου και ακυρώσεις ταξιδιών

Η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει βαθιά αυτούς τους τρεις τομείς, καθώς συνδέονται άμεσα μεταξύ τους. Ακολουθεί η αναλυτική χαρτογράφηση των επιπτώσεων στην ενέργεια, τη ναυτιλία και την ελληνική αγορά:

1. Ενέργεια: Το «Κλειδί» των Παγκόσμιων Τιμών

Η Μέση Ανατολή παράγει περίπου το 1/3 του παγκόσμιου πετρελαίου, με αποτέλεσμα κάθε ανάφλεξη να προκαλεί νευρικότητα στις αγορές.

• Μεταβλητότητα στο Πετρέλαιο: Οποιαδήποτε απειλή για τις πετρελαϊκές υποδομές (π.χ. στο Ιράν ή στη Σαουδική Αραβία) οδηγεί σε απότομα άλματα της τιμής του αργού (Brent).
• Φυσικό Αέριο: Παρόλο που η περιοχή φημίζεται για το πετρέλαιο, οι εξαγωγές LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου) από χώρες όπως το Κατάρ είναι κρίσιμες. Πιθανές καθυστερήσεις αυξάνουν τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη (TTF).
• Στενά του Ορμούζ: Πρόκειται για το πιο κρίσιμο σημείο. Αν κλείσει ή παρεμποδιστεί η ναυσιπλοΐα εκεί, μπλοκάρεται το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές σε τριψήφια νούμερα.

2. Ναυτιλία: Το Μποτιλιάρισμα των Θαλασσών

Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν ανατρέψει τα δεδομένα στα Logistics.

• Παράκαμψη του Σουέζ: Τα πλοία αναγκάζονται να αποφεύγουν τη Διώρυγα του Σουέζ και να κάνουν τον γύρο της Αφρικής (Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας). Αυτό προσθέτει 10–14 ημέρες ταξιδιού.
• Εκτόξευση Κόστους: Η μεγαλύτερη διάρκεια σημαίνει αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και υψηλότερα εργατικά. Παράλληλα, τα ασφάλιστρα κινδύνου (war risk premiums) για τα πλοία που περνούν από την περιοχή έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.
• Μείωση Διαθέσιμης Χωρητικότητας: Επειδή τα πλοία καθυστερούν να επιστρέψουν, δημιουργείται τεχνητή έλλειψη εμπορευματοκιβωτίων (containers), αυξάνοντας τις τιμές των ναύλων παγκοσμίως.

3. Ελληνική Αγορά: Οι Επιπτώσεις στην Οικονομία μας

Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης και δομής της οικονομίας της, δέχεται άμεσες και έμμεσες πιέσεις.

• Εισαγόμενος Πληθωρισμός: Η άνοδος του πετρελαίου μετακυλίεται άμεσα στις τιμές των καυσίμων στα ελληνικά πρατήρια και στο κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων, συντηρώντας την ακρίβεια.
• Πλήγμα στο Λιμάνι του Πειραιά: Ο Πειραιάς αποτελεί την κύρια πύλη εισόδου των ασιατικών προϊόντων στην Ευρώπη μέσω του Σουέζ. Με την παράκαμψη των πλοίων γύρω από την Αφρική, ο Πειραιάς χάνει σημαντικό όγκο φορτίων (transit), καθώς τα πλοία ξεφορτώνουν πλέον σε λιμάνια της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης.
• Ελληνική Ναυτιλία: Οι Έλληνες εφοπλιστές, που ελέγχουν τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο παγκοσμίως, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του κινδύνου, αλλά και των ευκαιριών (λόγω των αυξημένων ναύλων για όσους αναλαμβάνουν το ρίσκο).
• Τουρισμός: Υπάρχει γεωπολιτική αβεβαιότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν και η Ελλάδα θεωρείται «ασφαλές καταφύγιο», η γενικότερη οικονομική στενότητα των Ευρωπαίων λόγω πληθωρισμού μπορεί να επηρεάσει τις τουριστικές δαπάνες.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι εντάσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα στην Ελλάδα, προκαλώντας σημαντικές αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων στην αντλία και αναταράξεις στα δρομολόγια της εγχώριας ακτοπλοΐας.

Επιπτώσεις στα Καύσιμα στην Ελλάδα

Η νευρικότητα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου μετακυλίεται ταχύτατα στα ελληνικά πρατήρια:

• Οι Τιμές στην Αντλία: Η τιμή της απλής αμόλυβδης βενζίνης και του diesel κίνησης κυμαίνεται κατά μέσο όρο πάνω από τα €2,10 με €2,20 το λίτρο πανελλαδικά. Στα ελληνικά νησιά, λόγω των επιπλέον μεταφορικών, οι τιμές ξεπερνούν ακόμη και τα €2,40.
• Η Ακρίβεια Επιμένει: Παρά τις σύντομες περιόδους διπλωματικής εκτόνωσης που φέρνουν πρόσκαιρες μειώσεις, οι γεωπολιτικές αναζωπυρώσεις ανατρέπουν γρήγορα την αποκλιμάκωση. Οι τιμές στην Ελλάδα παραμένουν από τις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της υψηλής φορολογίας (ΕΦΚ και ΦΠΑ).
• Κυβερνητικά Μέτρα: Η παρατεταμένη ακρίβεια ασκεί έντονη πίεση στον κρατικό προϋπολογισμό, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να επιστρατεύει έκτακτες επιδοτήσεις (π.χ. στο diesel κίνησης ή στο πετρέλαιο θέρμανσης) για να ανακουφίσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Στη Μέση Ανατολή εξελίσσεται μια ευρύτερη περιφερειακή πολεμική κρίση που περιλαμβάνει ανοιχτές συγκρούσεις και διπλωματικές διαπραγματεύσεις:

• Σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ – ΗΠΑ: Συνεχιζόμενος πόλεμος με αεροπορικά πλήγματα (συμπεριλαμβανομένων χτυπημάτων στην Τεχε΄ρανη και στο Ισραήλ), εμπλοκή των ΗΠΑ, και προσπάθειες διπλωματικής αποκλιμάκωσης (όπως τα νέα προσχέδια συμφωνίας που προωθούνται μέσω του Κατάρ).
• Μέτωπο Υεμένης (Χούθι): Συνεχιζόμενη ένταση και στρατιωτικές προετοιμασίες, με πλήγματα και εκρήξεις (όπως στο Άντεν) και εμπλοκή περιφερειακών δυνάμεων.
• Ευρύτερες επιπτώσεις στον Κόλπο: Αναχαίτιση πυραύλων και drones σε χώρες όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία, καθώς και η επίδραση της κρίσης σε γειτονικά κράτη

Τα κύρια γεωπολιτικά και πολεμικά μέτωπα στα οποία εμπλέκεται ή διατηρεί ανοιχτή δράση το Ισραήλ περιλαμβάνουν:

• Λωρίδα της Γάζας: Συνεχιζόμενες επιχειρήσεις κατά της Χαμάς, με έντονη εσωτερική και διεθνή πίεση για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
• Λίβανος: Συνεχιζόμενες εντάσεις και στρατιωτική επαγρύπνηση στα σύνορα με τη Χεζμπολάχ.
• Δυτική Όχθη: Στρατιωτικές επιχειρήσεις και συγκρούσεις με Παλαιστίνιους μαχητές.
• Συρία: Στρατιωτική παρουσία και στοχευμένες δράσεις προωθημένης άμυνας στα κατεχόμενα ή παραμεθόρια εδάφη.
• Ιράν: Ευρύτερη στρατηγική και γεωπολιτική αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, η οποία περιλαμβάνει προετοιμασίες ή σενάρια πληγμάτων και επιλογές που εξετάζονται σε περιφερειακό επίπεδο.

Παράλληλα, το Ισραήλ βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα εύθραυστη πολιτική περίοδο μετά τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές (Οκτώβριος 2026), όπου διαμορφώνεται ένα πολιτικό αδιέξοδο χωρίς απόλυτη αυτοδυναμία για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ή το αντίπαλο μπλοκ, γεγονός που επηρεάζει τις εσωτερικές και εξωτερικές εξελίξεις.

Η στρατηγική και στρατιωτική εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή επικεντρώνεται σε έναν άμεσο περιφερειακό πόλεμο κατά του Ιράν και του δικτύου των συμμάχων του. Η κυβέρνηση Τραμπ, σε στενό συντονισμό με το Ισραήλ, διατηρεί ανοιχτά και ενεργά στρατιωτικά, διπλωματικά και οικονομικά μέτωπα: Τα ενεργά μέτωπα επικεντρώνονται στα εξής σημεία:

1. Το Μέτωπο με το Ιράν (Κεντρική Σύγκρουση)

• Προετοιμασία Νέων Πληγμάτων: Μετά την έναρξη των μεγάλων κοινών αμερικανοϊσραηλινών αεροπορικών επιθέσεων (όπως η Operation Epic Fury τον Φεβρουάριο), η Ουάσιγκτον έχει θέσει τις δυνάμεις της σε ετοιμότητα για μια νέα, σύντομη αλλά έντονη στρατιωτική εκστρατεία.
• Διπλωματικές Προειδοποιήσεις: Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει ενημερώσει επίσημα τις αραβικές χώρες του Κόλπου να προετοιμαστούν για κλιμάκωση και πιθανά ιρανικά αντίποινα.
• Στρατιωτική Ενίσχυση: Στην περιοχή μεταφέρονται επιπλέον δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης μιας τρίτης δύναμης κρούσης αεροπλανοφόρου (USS Theodore Roosevelt), 9.000 πεζοναυτών, καθώς και συστημάτων αεράμυνας Patriot στη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Ισραήλ.

2. Ναυτικό Μέτωπο και Στενά του Ορμούζ

• Αποκλεισμός και Περιπολίες: Οι αμερικανικές δυνάμεις διεξάγουν καθημερινές νυχτερινές επιχειρήσεις στα Στενά του Ορμούζ. Στόχος είναι η επιβολή ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και η προστασία των εμπορικών πλοίων από επιθέσεις.
• Προστασία Υποδομών: Το μέτωπο αυτό παραμένει εξαιρετικά κρίσιμο λόγω των απειλών για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και των αντιποίνων με μαγνητικές νάρκες ή drones.

3. Το Μέτωπο της Υεμένης (Χούθι)

• Επιθέσεις σε Συμμάχους: Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι συνεχίζουν να πλήττουν στρατηγικούς στόχους στην περιοχή, όπως οι πρόσφατες μεγάλες επιθέσεις τους κατά των εγκαταστάσεων της Aramco στη Σαουδική Αραβία.
• Αμυντική Θωράκιση: Οι ΗΠΑ διατηρούν ενεργή στρατιωτική εμπλοκή για την αναχαίτιση των πυραυλικών επιθέσεων των Χούθι και την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας των συμμάχων τους.

4. Υποστήριξη του Ισραήλ και Προστασία Βάσεων

• Εφοδιασμός και Άμυνα: Οι ΗΠΑ μετέφεραν πρόσφατα τουλάχιστον 10 στρατιωτικά μεταγωγικά αεροσκάφη σε ισραηλινές βάσεις (Ovda και Nevatim) στο πλαίσιο της επιχειρησιακής προετοιμασίας.
• Τρωτότητα Αμερικανικών Βάσεων: Οι αμερικανικές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν (αρχηγείο 5ου Στόλου) και την Ιορδανία έχουν δεχθεί σοβαρά πλήγματα από προηγούμενες ιρανικές επιθέσεις, αναγκάζοντας το Πεντάγωνο να μετακινήσει προσωπικό και διπλωμάτες από ευάλωτες θέσεις της περιοχής.

Μανώλης Κολεζάκης, Απόφοιτος London School Economics and Political Science Ph.D.