Γ. Παπαδάτος: Ο άνθρωπος, ο συγγραφέας, ο δάσκαλος

Rodiaki NewsRoom

Για τον καθηγητή του ΠΤΔΕ του Παν/μίου Αιγαίου Γιώργο Παπαντωνάκη

Γράφει ο
Γιάννης Παπαδάτος
Συγγραφέας, τ. πανεπιστημιακός

Ο Γιώργος Παπαντωνάκης (1950-2024) γεννήθηκε στην Κρήτη και από τον διορισμό του ως φιλόλογος στη Ρόδο, έζησε στο νησί που αγάπησε έως την πρόσφατη αναχώρησή του από τη ζωή, στις 18 Αυγούστου 2024. Ήταν καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Προηγουμένως είχε υπηρετήσει ως καθηγητής Νεοελληνικών σε σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κρεμαστή και στην πόλη της Ρόδου καθώς και ως Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων.

Το διδακτικό και συγγραφικό του έργο είναι πολύμορφο και κυρίως αναφέρεται σε περιοχές όπως η θεωρία της λογοτεχνίας και η ερμηνευτική και διδακτική της προσέγγιση.

Η περιοχή που ασχολήθηκε περισσότερο και κατέγραψε θαυμαστό έργο είναι η Λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους. Εκείνο που το στοιχείο που το χαρακτηρίζει είναι η πρωτοτυπία, η οξυδέρκεια και ο ακάματος ζήλος για ανεύρεση νέων περιοχών μελέτης και έρευνας.

Ήδη από τις αρχές της εκλογής του στο Πανεπιστήμιο, δημιούργησε στο διαδίκτυο τον πρωτότυπο και πρωτοπόρο για τα ελληνικά δεδομένα Άτλαντα Παιδικής Λογοτεχνίας για τη διευκόλυνση των φοιτητών και φοιτητριών του αλλά και των ερευνητών και ερευνητριών.

Ο όγκος των δημοσιευθέντων μελετών, ερευνών και βιβλίων του είναι μεγάλος.

Έτσι, το έργο του θα ταξιδεύει και στο μέλλον στις μελέτες και στα γραπτά των φοιτητών και φοιτητριών του, στις μελέτες των συναδέλφων του καθηγητών και καθηγητριών και γενικά των θεωρητικών της λογοτεχνίας, που είναι κτήμα τους.

Ένα έργο που θα διαβάζεται και θα προσεγγίζεται και το οποίο δεν αναφέρεται μόνο στη λογοτεχνία για παιδιά και για εφήβους, της οποίας τα σύνορα διεύρυνε και ανάσκαψε πολύ βαθιά με δημοσιεύσεις του σε Ελλάδα και εξωτερικό, με τις επιμέλειες των τόμων, με τα συνέδρια που διοργάνωνε, με τις καινοτόμες δράσεις του.

Το παρόν σημείωμα δεν έχει στόχο να αναφερθεί στο σύνολό του έργου του. Είναι ελάχιστος φόρος τιμής σε έναν ακάματο και ευφυή εργάτη του πνεύματος, σε έναν χαρισματικό δάσκαλο και σε έναν αξιαγάπητο και υπέροχο άνθρωπο. Είναι βέβαιο ότι στο άμεσο μέλλον θα πρέπει το έργο του να προβληθεί μέσα από κάποιο συνέδριο στη Ρόδο.

Από τα πάμπολλα κείμενά του και τις μελέτες του, αναφέρω το πολυσέλιδο βιβλίο του «Θεωρίες Λογοτεχνίας και ερμηνευτικές προσεγγίσεις κειμένων για παιδιά και για νέους», ένα έργο μοναδικό, το μοναδικό στην ελληνική βιβλιογραφία.

Να σημειώσω δε, ότι το ελληνικό τμήμα της ΙΒΒΥ-Κύκλος του Ελληνικού παιδικού βιβλίου τον τίμησε για την προσφορά του στην παιδική λογοτεχνία με το βραβείο «Πηνελόπη Δέλτα».

Όπως και το ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου, τον τίμησε με τον συλλογικό τόμο «Τιμή στον καθηγητή Γεώργιο Δ. Παπαντωνάκη». Έχαιρε δε, μεγάλης εκτίμησης από τους/τις συναδέλφους του στα Πανεπιστήμια όλης της χώρας.

Για την εν γένει λογοτεχνία, πρόχειρα αναφέρω τη μελέτη του για τη «Μορφολογία της Σαχτουρικής μεταμόρφωσης» καθώς και άλλες μελέτες για τη θεωρία της λογοτεχνίας και για τους νεώτερους θεωρητικούς, που υπάρχουν συγκεντρωμένες στον τόμο «Οι ιδέες των παιδιών για την παιδική λογοτεχνία», έναν συλλογικό πρωτοποριακό τόμο, που ο ίδιος έγραψε το μεγαλύτερο μέρος του θεωρητικού τμήματος.

Άλλα σημαντικά έργα του: «Κώδικες και αφηγηματικά προγράμματα σε κείμενα της παιδικής λογοτεχνίας», «Η παιδική ηλικία του ήλιου», «Πρόσωπα και προσωπεία του αφηγητή στην ελληνική παιδική και νεανική λογοτεχνία της τελευταίας τριακονταετίας», «Εισαγωγή στο ελληνικό παιδικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας-Από τη θεωρία στην πράξη».

Σημαντικοί είναι και οι τόμοι που επιμελήθηκε, απότοκοι συνεδρίων που διοργάνωνε ή συμμετείχε ως μέλος στις επιτροπές τους.

Ενδεικτικά αναφέρω: «Εξουσία και δύναμη στην παιδική και νεανική λογοτεχνία», «Γυναικείες και ανδρικές αναπαραστάσεις στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους» κ.ά. Μελέτες του για τη διαπολιτισμική λογοτεχνία, για τα αφηγηματικά είδη και άλλες θεματικές περιοχές, πέρα από το ότι αποτελούν χρήσιμα βοηθήματα σε φοιτητές, φοιτήτριες και θεωρητικούς, συμβάλλουν τα μέγιστα στη μελέτη και την έρευνα της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Δημιουργικός και κυριολεκτικά μέσα στη ζωή και στην επιστήμη καθώς ήταν, συμμετείχε και σε επιστημονικά σωματεία ή σε οργανώσεις που κινούνταν στον χώρο των Γραμμάτων.

Ήταν ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Νεοελληνικής Διαλεκτολογίας, μέλος του Δ.Σ. του Διεθνούς Κέντρου Λογοτεχνών και Μεταφραστών στη Ρόδο, μέλος στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού «Ροδιακά Γράμματα», μέλος της Πανελλήνιας Παιδαγωγικής Εταιρείας κι επίσης μέλος του Children's Literature Association των ΗΠΑ.

Ο Γιώργος Παπαντωνάκης, ως δάσκαλος της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, ήταν ξεχωριστός. Τις απέραντες γνώσεις του τις μετέδιδε με απλό και γοητευτικό τρόπο.

Στα σχολεία που υπηρέτησε οι μαθητές και οι μαθήτριές του, στο Πανεπιστήμιο οι φοιτητές και οι φοιτήτριές του κρέμονταν από τα χείλη του. Πάντα συμμετείχε στα μεγάλα συνέδρια, ιδιαίτερα για τη λογοτεχνία για παιδιά και εφήβους που διοργανώνονταν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Θυμάμαι σε ένα παγκόσμιο συνέδριο για τη Νεοελληνική Γλώσσα, στο Λουντ της Σουηδίας, μετά την εισήγησή του, τον πλησίασαν δύο ακροάτριες. Η μία, νεοελληνίστρια, τον ευχαριστούσε για τη μελέτη του για τον Σαχτούρη, που της άνοιξε ορίζοντες και η άλλη, διδακτορική φοιτήτρια, τον ευχαριστούσε για το προαναφερόμενο έργο του, το σχετικό με τις θεωρίες. Μάλιστα εξέφραζαν τον θαυμασμό τους και τη χαρά τους που τον γνώρισαν.

Έχω πολλά παραδείγματα παλαιών μαθητών και μαθητριών του στη Ρόδο που τον χαιρετούσαν εγκάρδια και στο χαμόγελό τους καταλάβαινες την αγάπη τους προς τον δάσκαλο.

Ήταν βαθιά Ανθρώπινος, σεμνός και, βέβαια, δοτικός και στον μέγιστο βαθμό εξυπηρετικός. Συνέδραμε επιστημονικά, όποιον καταλάβαινε ότι επιζητούσε βοήθεια. Τον καθοδηγούσε με συνέπεια.

Δεν υπάρχει φοιτητής ή φοιτήτρια ή συνάδελφος που του ζητούσε κάποια άποψη κι εκείνος να μην του έστελνε, ένα κάρο που λέμε, σημειώσεις και βιβλιογραφία. Γιατί ήταν ενημερωμένος, θα έλεγα, μέχρι την …επόμενη μέρα. Παρακολουθούσε συνεχώς τη διεθνή βιβλιογραφία. Αποτελεί εγκυρότατη πηγή το έργο του.

Για παράδειγμα, πώς να γράψει κάποιος ή κάποια για τη διακειμενικότητα κατά Stefens ή για το σημειωτικό τετράγωνο του Greimas ή για τον δευτεροπρόσωπο αφηγητή (ίσως τη μοναδική ολοκληρωμένη μελέτη στον ελληνικό χώρο) αν δεν συμβουλευτεί την εφαρμογή τους στα ενημερωμένα και εμβριθή κείμενά του.

Στις συναναστροφές του ήταν ευχάριστος, πάντα με το χιούμορ και το χαμόγελό του.

Ήταν δε, φύσει αισιόδοξος και συγκινητικά φιλόξενος! Τιμούσε την κρητική του καταγωγή που την μπόλιασε με τη ροδίτικη πολιτιστική παράδοση. Με τη σύζυγό του, τη Δέσπω, δημιούργησαν μια δεμένη και θαυμάσια οικογένεια με παιδιά και εγγόνια.

Ο Γιώργος, σε όσους και όσες τον ήξεραν αλλά και σ’ εκείνους και εκείνες που μελετούσαν το έργο του, λείπει και θα μας λείψει για όλους τους παραπάνω λόγους.

Έχει αφήσει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του στη μελέτη και στην έρευνα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας!

Καλό του ταξίδι, μαζί με το έργο του, το μόνο ζωντανό στοιχείο που έμεινε και στο οποίο πάντα θα προστρέχουμε.