Αγαπητός Ξάνθης: Η ειρήνη, το ύψιστο αγαθό του πολυκεντρικού μας κόσμου για το νέο έτος

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Αγαπητός Ξάνθης*

«Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», ψάλλουν οι άγγελοι προ της Φάτνης. Είναι ένας αγγελοσύνθετος ύμνος που ψέλνεται την ημέρα της Επανθρωπήσεως του Κυρίου Ιησού Χρηστού!

Αυτός ο ύμνος είναι πολύ επίκαιρος την εποχή που στροβιλίζουν οι σφαίρες στην Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία. Χωρίς έλεος, χωρίς οίκτο χιλιάδες παιδιά και μητέρες, στρατιώτες και γέροντες πέφτουν στη θυσία αιματηρών πολέμων παρά τις όποιες εξαγγελίες περί κατάπαυσης του πυρός και ειρήνης από τους διεθνείς Οργανισμούς. Η αντίφαση των γεγονότων και η ψευδαίσθηση της αλήθειας.

Η γεωπολιτική σήμερα σπέρνει κεραυνούς και θύελλες σε αντίθεση των μεγαλοστομιών των ηγετών περί ειρηνικής συνύπαρξης και συνεργασίας στις νέες προκλήσεις του πλανήτη. Σήμερα η γεωπολιτική γίνεται «μάχαιρα» συμφερόντων σ΄ ένα δυστοπικό και «ανώμαλο» κόσμο με χιλιάδες δυστυχώς ανθρώπινα θύματα.

Η γεωπολιτική είναι κατά την βιβλιογραφία: «Η έρευνα της διεθνούς συμπεριφοράς των κρατών και της διεθνούς πολιτικής από τη χωρική ή γεωγραφική τους διάσταση. Σήμερα μετά από διαφορετικές φάσεις , διατρέχουμε την μεταδιπολική εποχή των πλειόνων τάσεων, με κύρια καινούργια τάση την αυστηρά κριτική στη γεωπολιτική» [βλ. Ηρακλείδης, Α., Διεθνής Κοινωνία (2005). Αθήνα: Σιδέρης].

Ο Ηλίας Αλεξόπουλος, π.καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου έγραφε: «στις Διεθνείς Σχέσεις ο κανόνας είναι ότι δεν υπάρχουν κανόνες». Πράγματι σ’ αυτή την ακανόνιστη περίοδο έχει μπει η ανθρωπότητα την τελευταία εικοσαετία σε μια ανελέητη δυναμική των ακραίων στοιχείων, των επιθετικών ορμών, μιας χρονοπολιτικής όπου ο χρόνος παίζει πλέον το βασικό ρόλο των εξελίξεων στερώντας την πολιτική να μιλάει για πράγματα ενδιαφέροντος αισθητικής του ανθρώπου και της φύσης. Η σημερινή ισορροπία νοείται πλέον μέσα από την «ταχύτητα των εξελίξεων» των διαφορετικών συστημάτων διαμορφώνοντας τον κοινωνικό βίο αλλά και τις επιθυμίες του.

Ζούμε την «οικονομία της προσοχής» και παράλληλα την «κοινωνία της επιτάχυνσης».

Αυτό ωθεί οικονομικές δυνάμεις της «Απολυταρχίας Α.Ε» με τη συστηματική προπαγάνδα να παρουσιάζονται ως μια μορφή τραστ εταιριών (βλ. Ιλον Μασκ), όχι βέβαια με κοινή ιδεολογία, αλλά περισσότερο με την αδυσώπητη αποφασιστικότητα της διατήρησης του προσωπικού πλούτου και της εξουσίας των επιλεγμένων μελών (βλ. Applebaum, A., Απολυταρχία Α.Ε. (2024). Αθήνα: Παπαδόπουλος).

Αυτή η πρεμούρα της κατάληξης της εξουσίας και του άναρχου πλουτισμού προκαλεί αναθεωρητικές τάσεις που δεν αφήνουν περιθώρια διάλογου και διπλωματίας αλλά οξύνουν το δημόσιο λόγο με εθνικοπατριωτικές κορώνες, συνθήματα πατριωτικής έξαρσης, ρατσιστικές θέσεις και κυρίως αναθερμαίνουν μίση και πάθη για το «Δικό μου Μεγάλο».

Το «γεράκι» των ρεπουμπλικάνων της ΗΠΑ, Χενρι Κίσιγκερ έγραφε: «Η μεγάλη Αμερική δεν έχει μόνιμους φίλους ή εχθρούς, έχει μονό συμφέροντα. Και μάλιστα όταν χρησιμοποιείς τη βία καλό θα είναι να την χρησιμοποιείς ελαφρώς υπερβολικά για την επιτυχία των συμφερόντων σου».

Έτσι πλάθεται εύκολα ο δρόμος του Πολέμου, της κατάκτησης, της κατοχής παρά το φωτεινό μονοπάτι της Ειρήνης. Η κατάληψη της ισχύος και της εξουσίας, όχι με τα χαρίσματα του δικαίου και της ισότητας αλλά με τη χρήση των όπλων ή κάτι σαν αυτά (drones) γίνεται και σήμερα, την εποχή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης εργαλείο αλλαγής συνόρων αλλά και επιβολής μιας νέας τοπικίστικης κουλτούρας, βλ. το σύνθημα: «Amerika First».

Ο μεγάλος στοχαστής της γερμανικής σχολής Ιμμάνουελ Κάντ (1724-1804) έγραφε σ’ ένα φιλοσοφικό σπουδαίο σχεδίασμα: «για την αιώνια ειρήνη στη βάση ενός κοσμοπολιτικού δικαίου εντός του πολιτειακού και ενός διεθνούς δικαίου. Μόνο έτσι μπορούμε να κολακεύουμε τους εαυτούς μας σε μια πορεία συνεχούς προσέγγισης προς το αγαθό της αιωνίας ειρήνης».

Την ίδια περίπου περίοδο, στην άλλη πλευρά της όχθης, ο Καρλ φον Κλαούσεβιτς (1780-1831), πρώσος στρατιωτικός προσεγγίζει το ζήτημα του «πολέμου» από πλευράς θεωρίας, στρατηγικής, τακτικής και φιλοσοφίας αφήνοντας το αποτύπωμα στην ιστορία των διεθνών αλλά και στρατιωτικών πραγμάτων. Αναφέρει ενδεικτικά στο γνωστό βιβλίο «Περί του Πολέμου». (1999). Θεσσαλονίκη: εκδόσεις Βάνιας, την αξία του πολέμου «Η σύγκρουση μεταξύ των ανθρώπων εξαρτάται στην πραγματικότητα από δύο διαφορετικά στοιχεία: το συναίσθημα της εχθρότητας και την εχθρική πρόθεση (σ.33). Ο δε πόλεμος δεν είναι τίποτε άλλο από ένα μέσο για τη συνέχεια της κρατικής πολιτικής» (σ. 57). Η δε πολιτική από την πλευρά της κάνει αυτό το παντοδύναμο στοιχείο που είναι ο πόλεμος ως ένα όργανο απλό για να κρατηθείς την εξουσία (σ. 367). Ο δε σκληρός του κομμουνισμού Ιωσήφ Στάλιν παραδέχεται και επιβραβεύει τον Καρλ φον Κλαούσεβιτς αν και δεν είναι μαρξιστής ότι: «επιβεβαιώνει την μαρξιστική θεώρηση ότι πόλεμος είναι συνέχιση της πολιτικής με βία».

Διακρίνουμε έτσι ότι ο πόλεμος κατέχει εξέχουσα θέση στην Ιστορία της ανθρωπότητας από αρχαιοτάτων χρόνων. Πολλοί πιστεύουν ότι χωρίς τους πόλεμους δεν θα υπάρχει Ιστορία. Το επικίνδυνο είναι να μην βρεθούμε εκτός Ιστορίας!!

Φτάνει με τους πολέμους, το 2025 ας γίνει αφετηρία τερματισμών των δύο αιμοσταγών πόλεμων στα σύνορα της Ευρώπης. Ακόμη οι βόμβες μυρίζουν πάνω από την φάντη του Θεανθρώπου στην Ιερουσαλήμ αυτές τις υποτιθέμενες αγίες ήμερες της χριστιανοσύνης.

Ο homo sapiens μπορεί να επιβάλλει την ειρήνη, όχι μόνο στα ευχολόγια και τις διακηρύξεις αλλά να μπει στα άδυτα των συμφερόντων και να μετριάσει τις απαιτήσεις του έναντι των άλλων.

Σε αντίθεση με τον Χενρι Κίσιγκερ, ο σπουδαίος πολιτικός δημοκρατικός Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζων Κέννεντυ έγγραφε «Το έργο μας συνίσταται εις το να ενεργήσουμε σ’ όλα τα επίπεδα, σ’ όλους τους γεωγραφικούς χώρους ακόμη και στην ΕΣΣΔ για τη συμβολή εις την εδραίωση της ελευθερίας των ανθρώπων και την ειρήνη του κόσμου (σ. 157). Γιατί η ειρήνη είναι ο απαραίτητος όρος για την πρόοδο της ελευθερίας και το καθήκον των ΗΠΑ είναι να συμπεριφέρονται κατά τρόπο ρεαλιστικό έναντι όλων των εθών (σ.15). [βλ. Κέννεντυ, Φ. Τζών. Η Στρατηγική της Ειρήνης. (1964). Αθήνα: Εκδόσεις Στρατιωτικών Περιοδικών]

Ο πόλεμος και η ειρήνη είναι δύο όψεις του ίδιου «φιλοσοφικού νομίσματος», είναι οι δήθεν πλευρές του κακού και του καλού. Ο πόλεμος και η ειρήνη είναι σύνθετα αντικείμενα των κοινωνικών υποκείμενων που επιδέχονται αλλαγές, μεταβολές από παραβιάσεις αρχών και συμβάσεων, κανόνων και αξίων.

Η προϋπόθεση είναι η πρόθεση των ανθρώπων στη χρήση προσδιοριζόμενων ηθικών αξιών για την αξιολόγηση του κόστους-οφέλους της κατάστασης πολέμου ή ειρήνης.

Όλα είναι επιλογές που προσδιορίζονται από τις ηθικές προτεραιότητες που βάζει η κάθε εποχή, οι κάθε μορφής ηγέτες.

Εμείς ποιες προτεραιότητες βάζουμε στην πράξη; Η 21η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ, ως Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης προβάλλοντας τα ιδανικά της ειρήνης, της ύφεσης και της μη βίας. Τι από αυτά ισχύει; Το σύμβολο του περιστεριού κάποια στιγμή δεν πρέπει να γίνει πιστευτό;

Ας μας απαντήσουν οι «μεγάλοι» των κέντρων αποφάσεων του πολυκεντρικού κόσμου μας.

Εύχομαι, ειρηνικός ο νέος χρόνος, 2025!

*Ο αρθρογράφος είναι αρχιτέκτονας, μεταδιδακτορικός υπότροφος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, διδάσκων στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών: Αρχαιολογία, Γλωσσολογία, Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του μεταπτυχιακού προγράμματος «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση»