«Μπουάνα»: οι ζωές της Αναστασίας από τη Ρόδο

Ελευθερία Πελλού

Μία πραγματική ιστορία στο νέο μυθιστόρημα της Βαλερί Αγγέλου

Το πρώτο της βιβλίο, με τίτλο «Μπουάνα», θα κυκλοφορήσει η Βαλερί Αγγέλου στις 19 Μαρτίου, από τις εκδόσεις «ΔΙΟΠΤΡΑ» και την ίδια εκείνη ημέρα, θα το παρουσιάσει στον τόπο που η ίδια μεγάλωσε, αλλά και που εκτυλίσσεται το μεγαλύτερο μέρος της αυτής ιστορίας: στη Ρόδο!

Το βιβλίο- μία πραγματική ιστορία- όπως μας λέει η συγγραφέας, αναφέρεται στη ζωή της Αναστασίας, μίας «πολυάσχολης γυναίκας, που διατηρούσε ένα μικρό πανδοχείο στο κέντρο της πόλης της Ρόδου».

Εκτυλίσσεται στο νησί μας αλλά και στο Βελγικό Κονγκό και το βιβλίο δεν περιγράφει απλώς την πορεία στη ζωή και στον έρωτα μίας γυναίκας, αλλά όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στη «Ροδιακή» η κα Αγγέλου:

«Μέσα από τις σελίδες, ο αναγνώστης ανακαλύπτει τα διαχρονικά διλήμματα που προκύπτουν μέσα από τον πόλεμο και τη μετανάστευση. Οι δεσμοί μητέρας και κόρης, οι ψυχοκόρες και η μητριαρχία που άλλοτε προστατεύει κι άλλοτε καταπιέζει, διαμορφώνουν την πορεία της ηρωίδας μας. Και πάντα, στο περιθώριο ή στο προσκήνιο, ο έρωτας: μια υπόσχεση, ένα τίμημα, μια ανατροπή. Ένα μυθιστόρημα για τη δύναμη, την επιβίωση και την εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην εξουσία και την υποταγή».

Άξιο αναφοράς και επισήμανσης είναι τα σημαντικά ιστορικά στοιχεία που υπάρχουν στο βιβλίο, για τα οποία η συγγραφέας χρειάστηκε να κάνει εκτενή έρευνα, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον αναγνώστη να έχει πλήρης εικόνα των συνθηκών που επικρατούσαν εκείνη την εποχή.

Και όπως η ίδια η συγγραφέας μας λέει: «Το βιβλίο αυτό κουβαλά στις σελίδες του μια συλλογική μνήμη. Δεν είναι ένα βιβλίο για το χθες. Είναι μια υπενθύμιση πως ό,τι ζήσαμε κάποτε, ό,τι χάσαμε, ό,τι διεκδικήσαμε, και ότι κερδίσαμε, μας ακολουθεί ακόμα»!

Πώς αποφασίσατε να γράψετε αυτό το βιβλίο;
«Κάποιες ιστορίες σε βρίσκουν πριν καν τις αναζητήσεις. Και όσο κι αν προσπαθήσεις, δεν μπορείς να τις αφήσεις πίσω σου. Κάπως έτσι συνέβη και με αυτή. Δεν θα ήταν υπερβολή να πω, ότι την ηρωίδα του βιβλίου, την Αναστασία, τη γνώρισα καλά τα τελευταία χρόνια της ζωής της. Σχεδόν απ´ όταν θυμάμαι τον εαυτό μου, ήταν η πολυάσχολη γυναίκα που διατηρούσε ένα μικρό πανδοχείο στο κέντρο της πόλης της Ρόδου. Κανένας δεν μπορούσε να με προετοιμάσει γι’ αυτό που θα ένιωθα όταν, πλήρης ημερών, θα άρχιζε να μου αφηγείται ιστορίες από τη ζωή της. Μια άλλη ζωή, εντελώς διαφορετική από αυτή που είχα πλάσει στο μυαλό μου για αυτή τη γυναίκα. Πολύ σύντομα συνειδητοποίησα πως η ιστορία ενός τόπου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα βιώματα του κάθε ανθρώπου, γίνεται καταλύτης συμπεριφορών και χαρακτήρων. Οι θεμέλιες σχέσεις κλονίζονται, οι δεσμοί δοκιμάζονται, με κοινό παρονομαστή το ένστικτο της επιβίωσης. Άρχισα να αναζητώ, με μανία σχεδόν, στοιχεία και δεδομένα για τα ιστορικά γεγονότα της εποχής εκείνης. Ήθελα πιο πολύ να νιώσω, να καταλάβω, να σταθώ με επιείκεια δίπλα –και όχι απέναντι– στους ήρωες της ιστορίας. Η ιστορία αυτή, σαν να μου ζητούσε να μην την ξεχάσω, να μην την αφήσω να χαθεί ανάμεσα σε παλιές φωτογραφίες και ξεχασμένες αφηγήσεις».

Πού εκτυλίσσεται η ιστορία σας και σε ποια εποχή;
«Η ιστορία μας ξεκινά στην ιταλοκρατούμενη τότε Ρόδο, το 1930. Μέσα από τα μάτια της ηρωίδας μας, θα γνωρίσουμε τις ιδιαιτερότητες του ιταλικού καθεστώτος και το σκληρό πρόσωπο του φασισμού, ισορροπίες που θ´ ανατραπούν βάναυσα με την ανακωχή της Ιταλίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την έλευση των Γερμανών. Και ενώ η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου θα αφήσει μια χαραμάδα ελπίδας στις ψυχές των Ροδιτών, η Αναστασία θ´ αναγκαστεί να μεταναστεύσει στο εξωτικό για εκείνη την εποχή Bελγικό Κονγκό. Θα γνωρίσει την εποχή της αποικιοκρατίας και θα γίνει μέρος του απόδημου ελληνισμού που διαπρέπει κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, ενώ ταυτόχρονα, με ενσυναίσθηση “ακουμπά” τα προβλήματα κάθε καταπιεσμένου λαού. Όταν θα ξεσπάσει ο εμφύλιος, η χώρα που την φιλοξενεί θα βρεθεί στο προσκήνιο του Ψυχρού πολέμου μου μαίνεται εκείνη την εποχή. Ο αγώνας κυριαρχίας ανάμεσα στα Ηνωμένα έθνη και την Αμερική από τη μία, και τη Σοβιετική ένωση από την άλλη, θα δοκιμάσει τις αντοχές όλων, ντόπιων και μη».

Πρόκειται, όπως έχετε ήδη αναφέρει, για μία πραγματική ιστορία! Δώστε μας κάποια στοιχεία για αυτά που πραγματεύεται.
«Ναι, πρόκειται για αληθινή ιστορία, που όμως εκφράζει ταυτόχρονα τα βιώματα μιας ολόκληρης γενιάς, της γενιάς των παππούδων και των γιαγιάδων μας. Το βιβλίο πραγματεύεται τη δύναμη μιας γυναίκας που διασχίζει δύο κόσμους και ζει και τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Από την ιταλοκρατούμενη Ρόδο, όπου μεγαλώνει κάτω από ένα ιδιαίτερα δύσκολο καθεστώς, βρίσκεται στο ταραγμένο Κονγκό της βελγικής αποικιοκρατίας, όπου, άθελά της, γίνεται μέρος ενός άλλου συστήματος εξουσίας. Μέσα από τις σελίδες, ο αναγνώστης ανακαλύπτει τα διαχρονικά διλήμματα που προκύπτουν μέσα από τον πόλεμο και τη μετανάστευση. Οι δεσμοί μητέρας και κόρης, οι ψυχοκόρες και η μητριαρχία που άλλοτε προστατεύει κι άλλοτε καταπιέζει, διαμορφώνουν την πορεία της ηρωίδας μας. Και πάντα, στο περιθώριο ή στο προσκήνιο, ο έρωτας: μια υπόσχεση, ένα τίμημα, μια ανατροπή. Ένα μυθιστόρημα για τη δύναμη, την επιβίωση και την εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην εξουσία και την υποταγή».

Τι σημαίνει ο τίτλος του; Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος που τον επιλέξατε;
«Στα σουαχίλι, “μπουάνα” σημαίνει αφεντικό. Έτσι φώναζαν οι μαύροι της Αφρικής κάθε λευκό άντρα που είχε έρθει στις αρχές του 20ού αιώνα, από τα σαλόνια της Ευρώπης, για να διαφεντέψει τις ζωές τους. Ήταν μια προσφώνηση που προοριζόταν μόνο για τους άντρες, ενώ ταυτόχρονα, οριοθετούσε με σαφήνεια την επικυριαρχία της λευκής φυλής στον ιθαγενή πληθυσμό. Η ηρωίδα μας όμως, μεγαλωμένη στη μητριαρχική κοινωνία του νησιού, πολύ σύντομα έμαθε πως η πραγματική εξουσία δεν χαρίζεται αλλά διεκδικείται. Πήρε τα ηνία της μοίρας της, σαν από πάντα έτοιμη να σταθεί στα πόδια της. Εκεί όπου άλλοι έβλεπαν αδιέξοδο, εκείνη έβλεπε μονοπάτι. Εκεί όπου άλλοι συμβιβάζονταν, εκείνη αποφάσιζε. Γιατί ήταν “μπούανα”».

Είναι η πρώτη δουλειά σας και ήδη, οι κριτικές που έχετε πάρει από τους ανθρώπους που το έχουν διαβάσει, είναι πάρα πολύ καλές. Ποια πιστεύετε είναι αυτά τα στοιχεία που «ξεχωρίζουν» στο βιβλίο σας;
«Υπάρχουν ιστορίες που ανήκουν σ’ έναν άνθρωπο, και άλλες πάλι που αφηγούνται τις μνήμες ενός ολόκληρου λαού. Το βιβλίο αυτό κουβαλά στις σελίδες του μια συλλογική μνήμη. Δεν είναι ένα βιβλίο για το “χθες”. Είναι μια υπενθύμιση πως ό,τι ζήσαμε κάποτε, ό,τι χάσαμε, ό,τι διεκδικήσαμε, και ό,τι κερδίσαμε, μας ακολουθεί ακόμα».

Και τώρα έχει φθάσει η πολυπόθητη στιγμή της κυκλοφορίας του βιβλίου σας από τις εκδόσεις «ΔΙΟΠΤΡΑ»! Πότε θα γίνει και πώς μπορεί κάποιος να το προμηθευτεί;
«Το βιβλίο θα βρίσκεται και επίσημα στα βιβλιοπωλεία από 19/3, όποιος όμως θα ήθελε να το προμηθευτεί με προσωπική αφιέρωση, έχουν ξεκινήσει οι προπαραγγελίες στον επίσημο ιστότοπο των εκδόσεων “ΔΙΟΠΤΡΑ”, στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://www.dioptra.gr/vivlia/elliniki-logotexnia/mpouana»

Σκοπεύετε να κάνετε και παρουσίαση του βιβλίου σας στη Ρόδο;
«Έχω τη χαρά και κυρίως την τιμή, να παρουσιάζω το βιβλίο μου στον νησί που με μεγάλωσε στις 19 Μαρτίου και ώρα 19.00, στο Ροδίων Παιδεία. Την παρουσίαση θα πλαισιώσουν οι αξιότιμοι Αντώνης Ζερβός, Γιώργος Τζεδάκης και Νατασα Ράγιου. Σας προσκαλώ λοιπόν όλους, να ζήσουμε μια βραδιά αφιερωμένη στη Ρόδο τού “χθες”, μέσα από αληθινά γεγονότα και φανταστικές αφηγήσεις που ανασυνθέτουν εποχές, πρόσωπα και μυστικά της πόλης και των ανθρώπων της. Ένα ταξίδι που καταλήγει στις όχθες του ποταμού Κονγκό, εκεί όπου οι ιστορίες της Μεσογείου συναντούν την “καρδιά” της Αφρικής, και οι ανθρώπινες μοίρες δοκιμάζονται σε δύο τόσο διαφορετικούς –μα και τόσο όμοιους– κόσμους. Την εκδήλωση θα πλαισιώσει η προβολή μιας ταινίας μικρού μήκους, με γνήσιο αρχειακό υλικό, μεταφέροντάς μας εικαστικά και συναισθηματικά από τη Ρόδο ως τα τροπικά δάση του Κονγκό».

Η «Αναστασία», πρωταγωνίστρια του ιστορικού μυθιστορήματος:
«Η Αναστασία έζησε πολλές ζωές. Βίωσε την καταπίεση των Ιταλών και των Γερμανών κατακτητών στη Ρόδο, τη μετανάστευση με δυο μωρά στην αγκαλιά, τη μοναξιά στην απεραντοσύνη της Αφρικής. Από την πείνα της Κατοχής βρέθηκε να εμπορεύεται στο Κονγκό, να πετυχαίνει και να προκόβει εν μέσω επαναστάσεων και κάθε είδους κρίσεων. Έγινε κομμάτι του απόδημου ελληνισμού που διαπρέπει, αγωνίζεται, νικά και μοιράζεται τον πόνο κάθε καταπιεσμένου λαού.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:
H Βαλερί Αγγέλου γεννήθηκε στο Charleroi του Βελγίου και μεγάλωσε στη Ρόδο. Είναι απόφοιτος ιατρικής του Université Libre de Bruxelles, με μεταπτυχιακές σπουδές στη «Ρινολογία-Ρινοχειρουργική». Διατηρεί ιατρείο στον Άλιμο και αρθρογραφεί σε διάφορα site. Είναι παντρεμένη και μητέρα δύο αγοριών.