Καλλιόπη Παπαπαύλου-Βαρδέλλη: «Η ενδυνάμωση και η ασφάλεια της γυναίκας είναι απολύτως αλληλένδετες»

Ελευθερία Πελλού

Δώδεκα χιλιάδες συλλήψεις κακοποιητών μέσα σε έναν χρόνο και περισσότερες από 450 καταγγελίες τον μήνα

«Δεν είσαι μόνη». Μια φράση απλή, αλλά για μια γυναίκα που φοβάται, που έχει εγκλωβιστεί στη σιωπή ή που παλεύει να βρει τη δύναμη να κάνει το πρώτο βήμα, μπορεί να σημαίνει τα πάντα.

Η Καλλιόπη Παπαπαύλου-Βαρδέλλη έχει επιλέξει να βρίσκεται ακριβώς εκεί: δίπλα στις γυναίκες. Να μιλά για όσα πολλές φορές μένουν πίσω από κλειστές πόρτες, να αναδεικνύει την ανάγκη της πρόληψης και της ενδυνάμωσης και να δημιουργεί μέσα από τη δράση της χώρους όπου οι γυναίκες μπορούν να μιλήσουν, να μοιραστούν, να στηρίξουν και να στηριχθούν.

Ως επικεφαλής του Lean In Circle Rhodes και μέλος του Executive Board, Lean In Network Athens, δικηγόρος και διαμεσολαβήτρια, μιλά στη «Ροδιακή» για ένα ζήτημα που δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια σειρά από μεμονωμένα περιστατικά. Για την ενδοοικογενειακή βία, τις γυναικοκτονίες, τα σημάδια που προηγούνται και, κυρίως, για την ανάγκη να σταματήσουμε να κοιτάμε το πρόβλημα μόνο όταν έχει φτάσει στην πόρτα του δικαστηρίου.

«Πρέπει να προλάβουμε το κακό πριν χρειαστεί να το καταστείλουμε», λέει χαρακτηριστικά, τονίζοντας τη σημαντικότητα της παιδείας, της οικογένειας και της αλλαγής του τρόπου με τον οποίο μεγαλώνουμε τα παιδιά μας.

Μιλά ακόμη για τη δύναμη της οικονομικής και επαγγελματικής ανεξαρτησίας, για τα «red flags» που πολλές φορές περνούν απαρατήρητα, για τα στερεότυπα που εξακολουθούν να υψώνουν αόρατα τείχη και για την ιδιαίτερη πραγματικότητα που βιώνουν οι γυναίκες στις μικρότερες και πιο κλειστές κοινωνίες, όπου το «τι θα πει ο κόσμος» μπορεί να γίνει μια ακόμη «αλυσίδα».

Και μέσα από τα λόγια της, επιστρέφει ξανά και ξανά σε μια λέξη: Ενδυνάμωση! Γιατί, όπως λέει, «η εργασιακή αυτονομία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα καριέρας ή επαγγελματικής ανέλιξης. Είναι ζήτημα ελευθερίας και, σε πολλές περιπτώσεις, επιβίωσης».

Με τον Lean In Circle Rhodes, που πλέον συμμετέχει και στη Δημοτική Επιτροπή Ισότητας του Δήμου Ρόδου, η προσπάθεια περνά στην τοπική κοινωνία. Με δράσεις, συζητήσεις, δικτύωση και συνέργειες, στόχος είναι καμία γυναίκα να μη χρειάζεται να βαδίζει μόνη.

Και στο τέλος της συζήτησής μας, το μήνυμα της Καλλιόπης Παπαπαύλου-Βαρδέλλη απευθύνεται σε κάθε γυναίκα της Ρόδου και των Δωδεκανήσων που μπορεί αυτή τη στιγμή να φοβάται:

«Έχεις δικαίωμα να είσαι ο εαυτός σου, να διεκδικείς τα όνειρά σου και να ζεις με ασφάλεια και ελευθερία»!

Ακολουθεί η συνέντευξη:

Βλέπουμε τα τελευταία χρόνια, μια σοκαριστική έξαρση στα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και στις γυναικοκτονίες στη χώρα μας. Πώς ερμηνεύετε, ως ένας άνθρωπος που ασχολείστε χρόνια με τα γυναικεία ζητήματα ως ενεργό μέλος της κοινωνίας των πολιτών, αυτό το φαινόμενο;

Ξέρετε, οφείλουμε να κοιτάξουμε την αλήθεια κατάματα και να σταματήσουμε να πέφτουμε πλέον από τα σύννεφα σαν να πρόκειται για «ξαφνικά» γεγονότα. Η γυναικοκτονία δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό ούτε το αποτέλεσμα μιας «κακιάς στιγμής». Είναι το τραγικό τέλος μιας μακράς, συστηματικής πορείας βίας. Πίσω από αυτά τα εγκλήματα κρύβονται βαθιά ριζωμένες πατριαρχικές αντιλήψεις. Ξεκινάει από τη λεκτική και ψυχολογική κακοποίηση, περνάει στον οικονομικό έλεγχο, την απομόνωση της γυναίκας από το περιβάλλον της και καταλήγει σε αυτό το ιδιοκτησιακό καθεστώς του «ή δική μου ή κανενός». Αν δεν κατανοήσουμε ότι υπάρχει ένα συνεχές κακοποιητικής συμπεριφοράς, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να το αντιμετωπίσουμε στη ρίζα του. Πρέπει όμως εδώ να τονίσουμε δύο σημεία. Το ένα είναι ότι δεν καταλήγει πάντα στη γυναικοκτονία η βίαιη και κακοποιητική συμπεριφορά, αλλά χιλιάδες γυναίκες βιώνουν δύσκολες καταστάσεις και δεν μπορούν να ξεφύγουν από τον κύκλο της βίας. Είναι ενδεικτικό ότι πέρσι μόνο είχαμε 12.000 περίπου συλλήψεις κακοποιητών και περίπου 450 καταγγελίες τον μήνα! Το δεύτερο είναι ότι 7 στα 10 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας είναι βία κατά γυναικών και θέλω να το αναφέρω, γιατί πολλοί τείνουν να αμφισβητήσουν την ανησυχητική αυτή αύξηση της βίας κατά γυναικών.

Από νομικής πλευράς και με δεδομένο ότι δραστηριοποιείστε στη Ρόδο, θεωρείτε ότι το θεσμικό πλαίσιο και οι υφιστάμενες τοπικές δομές επαρκούν για την προστασία των θυμάτων;

Θεωρώ ότι έχουμε στα χέρια μας ως εργαλείο ένα αρκετά ισχυρό «οπλοστάσιο», όσον αφορά τη νομοθεσία της ενδοοικογενειακής βίας. Επιπλέον εδώ στο νησί μας, οι υφιστάμενες δομές που στηρίζουν γυναίκες επιζώσες έμφυλης βίας λειτουργούν ως ένα πολύτιμο υποστηρικτικό δίκτυο και κάνουν μια πραγματικά εξαιρετική δουλειά στο κομμάτι που αφορά την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και την εν γένει στήριξη των επιζωσών. Έχουν ληφθεί πολλά και καλά μέτρα και μπορούν να γίνουν ακόμη πιο πολλά.

Ωστόσο, η καταστολή έρχεται εκ των υστέρων. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι πλέον οφείλουμε να δώσουμε έμφαση στην πρόληψη. Όταν φτάνουμε στα δικαστήρια ή στις δομές φιλοξενίας, το κακό έχει ήδη γίνει. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, θεωρώ ότι οφείλουμε ως κοινωνία να στρέψουμε το βλέμμα προς στην πρόληψη. Πρέπει να προλάβουμε το κακό πριν χρειαστεί να το καταστείλουμε. Και η πρόληψη δεν γίνεται μέσα στις δικαστικές αίθουσες· γίνεται μέσα από την παιδεία, την οικογένεια και την εξάλειψη της πατριαρχικής «ανατροφής» των παιδιών μας, αλλά και την έγκαιρη θωράκιση και ενδυνάμωση της ίδιας της γυναίκας.

Είστε επικεφαλής του Lean In Circle Rhodes και μέλος του ΔΣ του Lean In Network Greece-Athens. Ποιος είναι ακριβώς ο ρόλος του δικτύου σας και πώς συνδέεται η επαγγελματική και οικονομική ενδυνάμωση με την προστασία από τη βία;

Το Lean In είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο εθελοντριών με κύριο στόχο την ενδυνάμωση των γυναικών στον εργασιακό χώρο. Ωστόσο η ενδυνάμωση κάθε γυναίκας φέρει ως προϋπόθεση την ασφάλειά της, τόσο στο σπίτι όσο και στην εργασία της. Η πρόληψη και η ανάσχεση της βίας περνούν μέσα από την ενδυνάμωση, την αυτονομία και την ελευθερία της γυναίκας. Ενδυνάμωση και ασφάλεια είναι έννοιες απολύτως αλληλένδετες.

Η εργασιακή αυτονομία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα καριέρας ή επαγγελματικής ανέλιξης. Είναι ζήτημα ελευθερίας και, σε πολλές περιπτώσεις, επιβίωσης. Η οικονομική ανεξαρτησία, η επαγγελματική αυτοπεποίθηση και η πρόσβαση σε ένα υποστηρικτικό δίκτυο αποτελούν την πιο ισχυρή, αόρατη ασπίδα προστασίας μιας γυναίκας. Όταν μια γυναίκα πατάει στα πόδια της και συνειδητοποιεί την αξία της, παύει να είναι εγκλωβισμένη στον φόβο. Αποκτά τη δύναμη και τα μέσα να θέσει όρια, να αναγνωρίσει τα «red flags» (τα προειδοποιητικά σημάδια) με το πρώτο δείγμα χειραγώγησης, να σπάσει τον κύκλο της σιωπής και να απομακρυνθεί έγκαιρα από ένα τοξικό περιβάλλον.

Η οργάνωσή μας προσφέρει ένα safe space στο οποίο οι γυναίκες μπορούν να μοιράζονται τις εμπειρίες, τις ιστορίες, τις γνώσεις τους και να στηρίζουν η μία την άλλη.

Σε τοπικό επίπεδο, ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητες και οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει ο Κύκλος σας στη Ρόδο;

Στη Ρόδο, μέσα από τις δράσεις του Κύκλου μας, επιχειρούμε να ανοίξουμε τη συζήτηση ώστε να χτιστεί μια κουλτούρα ισότητας σε όλα τα επίπεδα.

Στηρίζουμε κάθε γυναίκα να νιώσει ελεύθερη, να διεκδικήσει τα όνειρά της και να εξελιχθεί προσωπικά και επαγγελματικά, να απεγκλωβιστεί από τους κοινωνικά προδιαγεγραμμένους ρόλους. Στόχος επιπλέον είναι να «φωτίσουμε» τα λεγόμενα «ασυνείδητα στερεότυπα» (unconscious bias), αυτά τα αόρατα τείχη που συναντάμε στην εργασία και την οικογένεια, ανοίγοντας κύκλους συζήτησης με όλη την τοπική κοινωνία.

Ένας άλλος βασικός μας στόχος είναι η δικτύωση, ώστε καμία γυναίκα να μη βαδίζει μόνη της. Όταν οι γυναίκες ενώνονται και μοιράζονται τις εμπειρίες τους, αποκτούν τεράστια δύναμη. Επιπλέον, χτίζουμε ενεργές συνέργειες με τις συμβουλευτικές και υποστηρικτικές δομές και τις τοπικές αρχές του νησιού μας.

Να σημειώσουμε ότι ο Κύκλος της Ρόδου είναι πλέον μέλος της Δημοτικής Επιτροπής Ισότητας του Δήμου Ρόδου.

Πιστεύετε ότι για μια γυναίκα που ζει στην επαρχία ή σε ένα νησί, όπως η Ρόδος, είναι πιο δύσκολο να σπάσει τον κύκλο της κακοποίησης σε σχέση με ένα μεγάλο αστικό κέντρο;

Κακά τα ψέματα, στις μικρότερες και πιο κλειστές κοινωνίες τα δεδομένα είναι συχνά πολύ πιο πιεστικά. Το «τι θα πει ο κόσμος», ο φόβος της κοινωνικής κατακριτικής ματιάς και κάποιες φορές οι στενοί συγγενικοί ή κοινωνικοί δεσμοί γίνονται βαριές «αλυσίδες». Κάνουν μια γυναίκα να διστάζει διπλά να μιλήσει. Εκεί ακριβώς έγκειται η αξία του υποστηρικτικού δικτύου τόσο θεσμικά, αλλά και σε επίπεδο των ανθρώπων που στέκονται δίπλα σε μια γυναίκα, που την πιστεύει και τη στηρίζει ώστε να καταφέρει να σπάσει τον κύκλο της βίας και να διεκδικήσει την ζωή που της αξίζει.

Πού βρίσκεται τελικά η «ρίζα» της αλλαγής για την επόμενη μέρα;

Η «ρίζα» της λύσης βρίσκεται στην παιδεία και στον τρόπο που ανατρέφουμε τα παιδιά μας, στα μηνύματα που τους περνάμε καθημερινά μέσω της στάσης μας απέναντι στα πράγματα. Θεωρώ χρέος μας να μεγαλώσουμε παιδιά που σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα όρια και τις επιλογές του ανθρώπου που έχουν δίπλα τους· παιδιά που μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται τη διαφορετικότητα, ν’ ακούν χωρίς να κρίνουν και να κατανοούν την αξία της ανθρώπινης ζωής. Ο σεβασμός στον άνθρωπο δεν είναι κάτι που απλώς διδάσκεται· είναι κάτι που τα παιδιά μας μαθαίνουν μέσα από το παράδειγμα που τους δίνουμε εμείς, οι ίδιες και ίδιοι καθημερινά.

Κλείνοντας, ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε προσωπικά σε κάθε γυναίκα της Ρόδου και των Δωδεκανήσων που μπορεί να διαβάζει αυτή τη συνέντευξη και να φοβάται;

Θέλω να στείλω ένα ξεκάθαρο μήνυμα σε κάθε γυναίκα στη Ρόδο και στα Δωδεκάνησα: Έχεις δικαίωμα να είσαι ο εαυτός σου, να διεκδικείς τα όνειρά σου και να ζεις με ασφάλεια και ελευθερία.

Δεν είσαι μόνη.

Η γυναικεία αλληλεγγύη, η οικονομική ανεξαρτησία, η έγκαιρη αναγνώριση των σημαδιών και η αλλαγή της παιδείας μας είναι τα μόνα όπλα που μπορούν να γκρεμίσουν το παγόβουνο της έμφυλης βίας. Μέσα από τη δικτύωση και τη συνεργασία, χτίζουμε μαζί το μέλλον που μας αξίζει. Και σε αυτή τη διαδρομή, είμαστε εδώ για να βαδίσουμε μαζί.

Όποια γυναίκα θέλει να μάθει περισσότερα για την οργάνωσή μας μπορεί εδώ www.leanin.org και www.leaninnetwork.gr