Η οικονομική αναδόμηση της Δωδεκανήσου (Πάνω σε νέες βάσεις-Διδάγματα από την κρίση)

Για την επίτευξη ορθολογιστικής αναπτυξιακής πολιτικής να ριχθεί και ανάλογο βάρος στην οργάνωση των δομών της τοπικής παραγωγικής μηχανής

(Β’ ΜΕΡΟΣ - ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ) «9) Κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις επιβάλλεται να συγκεκριμενοποιηθεί ανάλογη συμπληρωματική ταχύρρυθμη ορθολογική αναπτυξιακή οικονομική πολιτική, η οποία θα καλύψει όλους τους παραγωγικούς δωδεκανησιακούς τομείς. Οι στόχοι να συγκεκριμενοποιηθούν σε ένα δεκαετές μακροπρόθεσμο πρόγραμμα αναπτύξεως της Δωδεκανήσου, με την παράλληλη κατάστρωση ενός βραχυπροθέσμου και ενός άλλου μεσοπροθέσμου, τριετούς προοπτικής. Τα οικονομικά αυτά προγράμματα να είναι αλληλένδετα μεταξύ τους. Να δίνουν έμφαση σε όλα τα δωδεκανησιακά προβλήματα, να εντοπίζουν τις παραγωγικές δυνατότητες, όλων ανεξαιρέτως των νησιών του συμπλέγματος, να συνταχθούν με βάση τις προδιαγραφές των διαφόρων ενισχυτικών Ταμείων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και να προβλέπουν πρακτικές και εφαρμόσιμες λύσεις με καθορισμένο χρονοδιάγραμμα και να προσδιορίζουν τις συνέπειες κάθε μέτρου. Ολα αυτά θα έχουν ως αντικειμενική επιδίωξη την αξιοποίηση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων κατά τρόπο συγκεκριμένο, για κάθε νησί χωριστά, και να καλύπτονται πλήρως οι τρεις παραγωγικοί τομείς: Ο πρωτογενής, ο δευτερογενής, καθώς και ο τριτογενής. «10) Ο αγροτικός τομέας, ο οποίος περιλαμβάνει τη γεωργία, κτηνοτροφία, τα δάση και την αλιεία, έχει περιθώρια αναπτύξεως. Η αγροτική παραγωγή να εντατικοποιηθεί και να οργανωθεί, σύμφωνα με τις νέες ανάγκες και τις μορφές που εφαρμόζονται στα αναπτυγμένα Κράτη. Θα αποτελέσει σφάλμα τακτικής, με τεράστιες βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες αρνητικές επιτπώσεις, εάν αφεθούν να υποχωρούν ποσοτικά και ποιοτικά οι αγροτικές δραστηριότητες. Η Δωδεκάνησος, δεν πρέπει, για κανένα λόγο, να παραμένει προσκολλημένη μονόπλευρα στον τουρισμό. Γιατί, η μονομερής τουριστική ανάπτυξη περικλείει σοβαρούς κινδύνους, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την εξάρτηση της περιοχής από την επήρεια εξωγενών παραγόντων. «Από χρόνια τώρα, σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας, «... η ακαθρόιστη δαπάνη της ελληνικής οικονομίας, όπως αναφέρεται και σε πολλά σημεία της παρούσας Μελέτης, είναι από χρόνια μεγαλύτερη από το ακαθάριστο προϊόν κάθε χρόνο» Από το 1948 μέχρι το 1984, που υπάρχουν τέτοια στοιχεία, ζούμε πάνω από τις δυνάμεις μας, ξοδεύουμε περισσότερα από ό,τι παράγουμε». Η ίδια εικόνα παρουσιάζεται και στη δωδεκανησιακή οικονομία από τις αρχές της 10ετίας του 1980 κι’ εδώ. «Ετσι, το 1948 το εισοδηματικό έλλειμμα της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή η διαφορά της εθνικής δαπάνης από το εθνικό εγχώριο προϊόν, σε σταθερές τιμές του 1970 ήταν 13 δισεκατομμύραι δραχμές. Το 1969 ήταν 63,8 δισ., το 1974 ήταν 63,5 δισ., το 1978 78,6 δισ., το 1979 83 δισ., το 1981 73 δισ., το 1982 85 δισ., το 1983 80,7 δισ., περίπου και το 1984 72 δισ. (Τα στοιχεία αυτά παρουσίασε στη Βουλή στις 8.12.1985, ο αείμνηστος Δωδεκανήσιος πολιτικός Γιάννης Ζίγδης, κατά την αγόρευσή του της συζήτησης «προ της Ημερήσιας Διατάξεως». «Επίσης, και οι μεταποιητικοί κλάδοι πρέπει να επανακτήσουν και αυτοί τους αναπτυξιακούς τους ρυθμούς. Η σημασία τους στα πλαίσια της ορθολογικής αναπτύξεως της δωδεκανησιακής οικονομίας είναι εμφανής. Η αναπτυξιακή προσπάθεια επιβάλλεται να αγκαλιάσει και τις τρεις μορφές της μεταποιήσεως: τη βιομηχανία, τη βιοτεχνία και τη χειροτεχνία, καθόσον, χρόνο με το χρόνο, συρρικνώνονται και αντιμετωπίζουν κίνδυνο, τόσο μετά, όσο και μέχρι το 1992. Οταν δε αναφερόμασθε, στην εκβιομηχάνιση της Δωδεκανήσου, με την ευρύτερη του όρου έννοια, δεν εννοούμε μόνο νέες επενδύσεις, αλλά συμπεριλαμβάνουμε και την υποδομή, η οποία υφίσταται. Πιστεύουμε ότι η τελευταία συνιστά Εθνικό Δωδεκανησιακό κεφάλαιο, το οποιό πρέπει να εκσυγχρονισθεί και να αξιοποιηθεί κατάλληλα. «Ο τριτογενής τομέας, ο οποίος, με τα σημερινά οικονομικά δεδομένα, στο δωδεκανησιακό σύμπλεγμα, έχει το προβάδισμα έναντι των δύο άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων σε συμβολή στην απασχόληση, αλλά και στο διαμορφούμενο εισόδημα, έχει τα τεράστια προβλήματά του, τα οποία πρέπει να επιλυθούν. Ο τουρισμός, το εμπόριο, οι συγκοινωνίες, η αντιμετώπιση του μεταφορικού κόστους των αγαθών από και προς τη Δωδεκάνησο, οι επικοινωνίες, η δημοσία διοίκηση και γενικά όλο το φάσμα των υπηρεσιών, αποτελούν ευαίσθητη πτυχή της δωδεκανησιακής οικονομίας. Συνάμα και παραγωγικούς επιμέρους κλάδους, που δεν μπορούν να παραμεληθούν, χωρίς γενικότερες ζημίες. «11) Κυρίαρχη σκέψη στην παραπάνω αναπτυξιακή προσπάθεια επιβάλλεται να είναι ότι, όλα τα οικονομικά προβλήματα της Δωδεκανήσου, πρέπει να εξετασθούν σφαιρικά και με την παράλληλη ενίσχυση της επαγγελματικής κατά κλάδο Παιδείας, ώστε η δυναμική τους πορεία να είναι σωστά οργανωμένη αλλά και ανταγωνιστική. 12) Η χρηματοδότηση των αναπτυξιακών προγραμμάτων στο μεγαλύτερο μέρος τους, από τα ταμεία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να θεωρείται δεδομένη, καθόσον η Ελλάδα έχει συμπεριλφηθεί στη ζώνη Α για την οποία ισχύουν χρηματοδοτικά μέτρα άμεσης προτεραιότητας. Είναι, όμως, γνωστό ότι οι εισροές αυτές εξαρτώνται κυρίως από την ακρίβεια των προγραμμάτων, που θα καταρτισθούν και θα υποβληθούν προς έγκριση, ακόμη δε και από τη δυνατότητα απορροφήσεως των ποσών που θα εγκριθούν. «13) Να επιδιωχθεί το συντομότερο δυνατό η ορθολογική αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου με βάση μία μακροπρόθεσμη προοπτική. Να πρυτανεύσουν υλοποιήσιμες αποφάσεις, οι οποίες να στηρίζονται σε κανόνες ιδιωτικοοικονομικής εκμεταλλεύσεως. «14) Ταυτοχρόνως, τα θέματα του υπερεπαγγελματισμού και της παραοικονομίας είναι από εκείνα που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση. Ειδικότερα για την τελευταία να επιδωχθεί η ενσωμάτωσή της στην κανονική οικονομική δραστηριότητα. «15) Η εμπειρία, την οποία αποκτήσαμε από τη διατριβή των στοιχείων που συνθέτουν το οικονομικό πρόβλημα της Δωδεκανήσου, μας εδραίωσε την πεποίθηση ότι απαραιτήτως πρέπει να εγκαινιασθεί νέα αντίληψη αντιμετωπίσεώς του. Και προκειμένου η δωδεκανησιακή οικονομία να προχωρήσει σταθερά στην αναδίπλωση της αναπτυξαικής της πορείας και να επιτευχθεί αποτελεσματικά και σε μόνιμη βάση η δρομολόγηση του πλέγματος των διαθρωτικών αδυναμιών, ως και των τρεχόντων προβλημάτων, επιβάλλεται η τοπική πολιτική και οικονομική ηγεσιά να επιδείξουν ανάλογη κινητικότητα. Η κινητικότητα αυτή να είναι συντονισμένη και διαρκής με τη συγκρότηση και την απρόσκοπτη λειτουργία ενός αντιπροσωπευτικού Οργάνου, το οποίο υπερκομματικά θα επιλαμβάνεται των βασικών θεμάτων, που απασχολούν την περιοχή, υποδεικνύοντας και τις κατάλληλες λύσεις. «16) Προκειμένου να υλοποιηθεί η παραπάνω σκέψη είναι ανάγκη να προχωρήσει, με πρωτοβουλία του Δημάρχου Ρόδου ή του Προεδρείου ενός επιστημονικού Σωματείου, η συγκρότηση Συντονιστικού Συμβουλίου Αναπτύξεως της Δωδεκανήσου, στο οποίο θα εκπροσωπούνται οι κυριότερες επιστημονικές και παραγωγικές τάξεις της περιοχής. Στην προσπάθεια για την ανασύνταξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, πρέπει να αξιοποιηθούν όλες οι δυνάεμις που διαθέτει η Δωδεκάνησος. «Η συγκρότηση του προτεινομένου Συντονιστικού Συμβουλιου να συνδυασθεί με την παράλληλη λειτουργία και με αποκλειστική τοπική αρμοδιότητα μιας ανεξάρτητης από τη Δημοσία Διοίκηση Υπηρεσίας Οικονομικών Μελετών, η οποία επί υπηρεσιακού επιπέδου θα τεκμηριώνει και θα προωθεί τις αποφάσεις του αιρετού και αντιπροσωπευτικού προηγουμένου Οργάνου. Επιπρόσθετα, το επιστημονικό επιτελείο της Υπηρεσίας αυτής θα μελετά σε βάθος και θα εισηγείταιό,τι σχετίζεται με την οικονομικοκοινωνική ζωή του δωδεκανησιακού συμπλέγματος. «Η ίδρυση και η λειτουργία των παραπάνω δύο Οργάνων θα αποτελέσει καθοριστική απόφαση της δωδεκανησιακής ηγεσίας με σημαντικές οικονομικοκοινωνικές προεκτάσεις. 17) Συγκεφαλαιώνοντας τονίζουμε τα εξής: Εχουμε τη σταθερή πεποίθηση ότι με τη διαρπαγμάτευση που κάναμε γύρω από τις εξελίξεις της δωδεκανησιακής οικονομίας, από της Απελευθερώσεως της Δωδεκανήσου μέχρι το 1989, σε συνδυασμό με την ανάλυση και προβολή των προβλημάτων που απασχολούν την περιοχή, προσεγγίσουμε τις πραγματικές διαστάσεις του όλου θέματος. Χωρίς να αρκεσθούμε στις επισημάνσεις, προτείναμε και εφικτές λύσεις, οι οποίες μπορούν να δώοσυν ερέθισμα για δράση σε τρόπον ώστε οι θέσεις που κερδίθηκαν από της Απελευθερώσεως και στο εξής, όχι μόνο να σταθεροποιηθούν, αλλά να κατακτηθούν και νέες με πλουσιότερο και σταθερότερο αναπτυξαικό περιεχόμενο. «18) Κατά τη γνώμη μας, τα προτεινόμενα μέτρα, που αναφέρονται στην παρούσα Μελέτη, εάν τεθούν σε εφαρμογή ολοκληρωμένα και όχι αποσπασματικά, λειτουργήσουν δε σε συνδυασμό με τα απαραίτητα δημόσια έργα υποδομής, ως και με τη δυναμική έκφραση των δυνατοτήτων της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, θα δώσουν, ασφαλώς, σε σχετικά σύντομο διάστημα, καρπούς. Θα φανούν βραχυπρόθεσμα οι θετικές επιπτώσεις, ενώ μακροχρόνια θα υπάρξουν οι μονιμότερες διαρθρωτικές σταθεροποιήσεις, οι οποίες θα ωθήσουν την οικονομία του δωδεκανησιακού συμπλέγματος σε ευρύτερο και αποδοτικότερο παραγωγικό κύκλωμα από το σημερινό. «19) Εξάλλου, βεβαιότητα, με τέτοιας σύνθετης περιφερειακής μορφής παραγωγική διαρθρωτική πρόβλεψη και στόχους και με προεξάρχοντα τον τουρισμό, η Δωδεκάνησος θα είναι σε θέση να υπολογίζει σοβαρά και στους άλλους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας της και να εξιοσορροπεί ακίνδυνα κρίσεις, που ενδέχεται να παρουσιάζονται στον ορίζοντα. Επιπρόσθετα: η ορθολογική αυτή ανάπτυξη θα επιφέρει και πληθυσμιακή ισορροπία σε όλο το δωδεκανησιακό σύμπλεγμα, μέσα από αναβαθμισμένες συνθήκες ζωής. «20) Συμπληρωματικά και προκειμένου να δρομολογηθούν εντονότερα και ορθολογικότερα οι αναπτυξιακές διαδικασίες της περιοχής, το παράδειγμα της Κύπρου, μπορεί να καταστεί οδηγός. Και τούτο, γιατί η τελευταία είναι, όπως και η Δωδεκάνησος, νησιωτική οικονομία, η οποία στηρίζεται και αυτή κυρίως στην παροχή υπηρεσιών (τουρισμός κ.λπ.). «Η οικονομική πρόοδος στην Κύπρο είναι εμφανής και παρέχει την εικόνα ενός χώρου, όπου συντελέσθηκε ένα οικονομικό θαύμα, παρά την εισβολή και την κατοχή του 37% περίπου του εδάφους της από την Τουρκία και την ύπαρξη 200.000 προσφύγων που δημιουργήθηκαν το 1974. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι εξαγωγές εγχωρίων προϊόντων αυξήθηκαν κατά 15% τον χρόνο, στην περίοδο 1975-1987, και ο Κυπριακός τουριστικός τομέας έχει ετησίως αυξητικούς ρυθμούς της τάξεως του 24% τα τελευταία χρόνια». 21) Υψηλό μεταφορικό κ.λπ. κόστος Πέραν από την επιβάρυνση των αγαθών, επειδή η αγορά της Δωδεκανήσου βρίσκεται μακριά από τα προμηθευτικά και κέντρα διακίνησης τουριστών, έχει και υψηλότερο κόστος αεροπορικών και ακτοπλοϊκών μετακινήσεων. Επιπλέον, ο δυσμενής “συντελεστής προσπέλασης” δεν εκφράζεται μόνο σε σχέση με τις αγορές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης από τις χώρες των οποίων προέρχεται το μεγαλύτερο ποσοστό της τουριστικής μας πελατείας, καθώς και εμπορευμάτων, πρώτων και βοηθητικών υλικών, αλλά ακόμη και μέσα στον Εθνικό μας χώρο. Ξένος διπλωμάτης, το όνομα του οποίου δεν αναφέρεται, είχε πει στο δημοσιογράφο Τ. Αθανασιάδη “... προσέξτε τους Τούρκους, η απειλή δεν είναι μόνο στρατιωτική, αλλά και οικονομική. Ο τουρκικός τουρισμός θα είναι επικίνδυνος αντίπαλος, όταν αποκτήσει τη δική σας υποδομή, γιατί οι δύο χώρες έχουν τις ίδιες κλιματολογικές συνθήκες και εξίσου ωραία μέρη. Το κόστος ζωής, όμως, στην Τουρκία είναι χαμηλότερο και οι δαπάνες των τουριστών θα είναι μικρότερες σε αυτή, σε σχέση με την Ελλάδα”. (Βραδυνή, 15.2.1983). Σαφή και προσγειωμένη προειδοποίηση, η οποία ισχύει διαχρονικά. Ο νησιωτικός χαρακτήρας της δωδεκανησιακής περιφέρειας, η απόσταση των νησιών μεταξύ τους, εκείνη του Νομού από την υπόλοιπη χώρα, ως και η αδυναμία της δωδεκανησιακής παραγωγής, ακόμη και αυτής της αγροτικής, να καλύψει τις επιτόπιες και τουριστικές ανάγκες, με επακόλουθο το μεγαλύτερο μέρος των προμηθειών στη μεταποίηση και το εμπόριο να αποτελείται από εισαγόμενες πρώτες και άλλες ύλες, ως και αγαθά αντίστοιχα, είναι από τους προσδιοριστικούς παράγοντες που αυξάνουν το συνολικό κόστος, όσον αφορά την παραγωγή και τα προσφερόμενα αγαθά στην κατανάλωση. Η πρόσθετη αυτή επιβάρυνση, σε σχέση με τα αστικά κέντρα της Χώρας, η οποία, κατά τους υπολογισμούς μας, πρέπει να κυμαίνεται κατά μέσον όρο σε 10%-12%, αποτελεί σοβαρή ανασταλτική αναπτυξαικής προώθησης των παραγωγικών τομέων της δωδεκανησιακής οικονομίας πάνω σε υγιείς ανταγωνιστικές βάσεις.