Κυριάκος Μιχ. Χονδρός: Το ήθος και ο πολιτισμός. Η παλιά Ρόδος...

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o
Κυριάκος Μιχ. Χονδρός
chondros.kyr@gmail.com 

Η φιλόξενη εφημερίδα «Ροδιακή» καταχώρησε σε τρεις συνέχειες, μια πολύ ενδιαφέρουσα εργασία του συμπατριώτη μας Γιάννη Χατζημανώλη, («Ροδιακή», τέλη Απριλίου 2024), που αποτελεί μια ανθρωπογεωγραφία της Ρόδου των ετών 50, 60 και 70.

Είναι δύσκολο να κρατάς αρχείο ανθρώπων και επαγγελμάτων σε μια μεγάλη αναπτυσσόμενη, εξελισσόμενη, πολυπολιτισμική πόλη όπως είναι η Ρόδος. Άνθρωποι, επαγγέλματα, δρόμοι, χαρακτηρισμοί, και τόσα άλλα που αξίζουν να καταγραφούν για να μείνουν στην τοπική ιστορία. Γι’ αυτό και αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στον Γιάννη Χατζημανώλη.

Εξίσου ενδιαφέρον είχε ο επίλογος της σειράς αυτής. Σύντομος και περιεκτικός. Ο κάθε επίλογος μοιάζει με την τελευταία κίνηση του ψαρά που μαζεύει τα δίκτυα του και βλέπει με αγωνία τι έπιασε. Ο επίλογος του συμπολίτη μας και καλού επιχειρηματία, ήταν αυτός ακριβώς που περιμέναμε. Ένα αποτέλεσμα που μόνο ερωτηματικά και βαριά θλίψη προκάλεσε.

Ό,τι κατόρθωσαν οι Ροδίτες μέσα στη καταχνιά της Ιταλικής Κατοχής να δημιουργήσουν, ότι ανέστησαν και αναστύλωσαν στα πρώτα χρόνια της ελεύθερης Ρόδου, σχεδόν καταστράφηκε!

Θα μου επιτρέψει ίσως ο αρθρογράφος να συμπληρώσω, στο γεμάτο από χρήσιμες πληροφορίες πόνημά του λίγα ακόμα λόγια:

Τότε, στην παλιά Ρόδο, υπήρχε ήθος, υπήρχε συνεργασία, αλληλοκατανόηση, ανθρωπιά, αλληλεγγύη. Υπήρχε ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ.

Πολιτισμός σημαίνει Άνθρωπος. Απορούμε σήμερα για το πώς φτάσαμε σε μια βάρβαρη εποχή, σε ένα καθεστώς ανθρωποφαγίας.

Δεν πρόκειται να πέσω στο λάθος και να αναφερθώ σε προγονοπληξία και προγονολατρία.

Η εποχή μας, είναι η κορωνίδα της μετάβασης. Από το παλιό στο νέο.

Τα τωρινά χρόνια, είναι χρόνια των μεγάλων αλλαγών.

Υπάρχει μεγάλη πρόοδος, καινοτόμες πρωτοβουλίες, μοντέλα ανάπτυξης, μετασχηματισμοί παντού. Ένας άλλος δομικός τρόπος σκέψης, που δεν μοιάζει ούτε από τους πατέρες ούτε από τους παππούδες.

Και δεν είναι φαινόμενα μόνο στη Ρόδο. Παντού βλέπει κανείς να μετασχηματίζονται κοινωνίες και πληθυσμοί.

Αλλά...

Αλλά τότε υπήρχε κοινωνική ζωή, υπήρχε οικογένεια, σχολείο, φωτισμένοι άνθρωποι, δίψα για προκοπή και πρόοδο. Υπήρχε συλλογική μνήμη. Υπήρχε ο λαϊκός πολιτισμός.

Ο λαϊκός πολιτισμός, δεν είναι η επιστροφή σε πρωτόγονη κατάσταση, αλλά σε ανθρώπινες καταστάσεις, βασισμένες στο ΗΘΟΣ.

Το ήθος δεν είναι αυτοφυές σε κάθε άνθρωπο, είναι το αποτέλεσμα της αγωγής από την οικογένεια και το σχολείο κατά κύριο λόγο, από την κοινωνία και τους φορείς της δευτερευόντως. Γιατί μόνο μέσω της αγωγής μαθαίνουμε να σεβόμαστε τον εαυτό μας και έτσι να σεβόμαστε τους άλλους.

Ώσπου ήρθε ο 21ος αιώνας σαν λαίλαπα και τα κατέστρεψε όλα. Ας μην τα ρίξουμε όλα στον τουρισμό. Και άλλες πόλεις έχουν τουρισμό, αλλά διατηρούν την τοπική τους ταυτότητα.

Στη παλιά Ρόδο, υπήρχε λοιπόν, η τοπική μουσική, ο τοπικός χορός, τα τοπικά μουσικά όργανα, Υπήρχε φροντίδα για ό,τι κληρονομιά μας άφησαν οι προηγούμενες γενιές.

Τώρα ποια μουσική και ποιους χορούς ακούμε και βλέπουμε; Καταργήθηκαν τα λαϊκά πανηγύρια και στη θέση τους «φεστιβάλ» του αγγουριού, του λουμπουναριού κ.ο.κ.

Υπάρχει μια αλλοτρίωση και μια αποσύνθεση. Και τούτο γιατί βαδίζουμε ολοταχώς εμπρός χωρίς σύνδεση με τη παράδοση σαν να ακολουθούμε μια πορεία χωρίς μπούσουλα.

Υπήρχαν στο εμπράγματο παρελθόν ιδέες, αξίες, όνειρα, γλώσσα, θρησκεία, ήθη και έθιμα, αρχιτεκτονική λαϊκή πολεοδομία, πνευματική δημιουργία. Όλα αυτά είχαν μια δύναμη ζωής, δύναμη ψυχής.

Ένας πολιτισμός, ο Ελληνικός Πολιτισμός.

Ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια και τα Πολιτικά του, ταυτίζει στην ουσία την ηθική με την πολιτική αρετή (η αρχαία ελληνική λέξη «πολίτης» σήμαινε στην πραγματικότητα «συμ-πολίτης», τα δε επίθετα που συνόδευαν το ουσιαστικό πολίτης ήταν στην πραγματικότητα το επίθετο «αγαθός» και το αντίθετό του, τα ίδια δηλαδή που συνόδευαν και το αρχαίο ελληνικό ουσιαστικό «ανήρ», τη γενική λέξη που σήμαινε το κάθε συγκεκριμένο άτομο).

Το παράδοξο είναι πως «σερβίρονται» διάφορα καταναλωτικά προϊόντα ως «παραδοσιακά». Τότε τις λέξεις «παράδοση» «πολιτιστική δραστηριότητα», «λαϊκή τέχνη», τις θυμόμαστε και τις χρησιμοποιούμε!

Παράδοση δεν είναι μια σχολική γιορτή, το έθιμο του Λαζάρου, το κάψιμο του Εβραίου, ή μια μνημειακή τελετή, αλλά είναι η παιδεία, η ιστορία, η διαρκής ανανέωση της ελευθερίας με έργα κοινωφελή, εθνοφελή, παιδαγωγικά. Συνδεδεμένα με το χθες.
Το παράδοξο είναι ακόμα πως χρησιμοποιούμε τον όρο πολιτιστικά για να ενταχθούμε σε κάποια χρηματοδότηση.

Όλα δεν είναι μαύρα. Υπάρχουν λαμπροί εκπαιδευτικοί και γενικά σχολικές κοινότητες που ακολουθούν κάποια μονοπάτια που οδηγούν σ’ αυτό το μέγα ΗΘΟΣ, με διάφορες πρωτοβουλίες.

Σημείωση: Ο αρθρογράφος, συμπληρώνει 50 χρόνια συνεχούς ενασχόλησης με την τοπική ιστορία και τον λαϊκό πολιτισμό.