Μανώλης Κολεζάκης: Οι Παναγίες των Δωδεκανήσων

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανώλης Κολεζάκης
emmanuelnkolezakis@gmail.com

Ο εορτασμός της Παναγιάς στα Δωδεκάνησα, είναι ξεχωριστός, με πανηγύρια σε όλα τα νησιά και σε όλα τα χωριά. Τα περισσότερα εξ αυτών έχουν τα δικά τους έθιμα, που κρατούν από γενιά σε γενιά και τα κάνουν ξεχωριστά. Λιτανείες με θρησκευτική ευλάβεια και βυζαντινή μεγαλοπρέπεια, παραδοσιακά πανηγύρια και ειδικά φαγητά.

Μερικές από τις Παναγιές της Δωδεκανήσου που ξεχωρίζουν είναι: [Πηγή: Πέτρος Παπαπολυβίου]
Πάτμος: Διασώζουσα, Ελεημονήτρια, Ζωοδόχος Πηγή, Μήτηρ του Ηγαπημένου, του Γερανού
Λέρος: Γουρλωμάτα

Κάλυμνος: Καλλιώτισσα, Κυρά, των Τσικουδών, Χρυσοχεριά, Χωστή
Κως: Γοργοεπήκοος, των Καστρινών ή Καστρινή, Παλατιανή, Συντριανή, Τσουκαλαριά
Αστυπάλαια: Πορταΐτισσα
Τήλος: Τραφιώτισσα

Σύμη: Αλεθινή, Καμπιώτισσα, Παναΐδι, Στρατερή
Χάλκη: Εννιαμερίτισσα, Πορτενή
Κάρπαθος: Γιαλοχωραφίτισσα, Εφταμπατούσα, Μαρμαρινή, Μυρτωνιάτισσα, Σπηλιώτισσα
Νίσυρος: Θερμιανή, Σπηλιανή

Ρόδος: Ελεούσα, Ζωοδόχος Πηγή, Καθολική, Καμιναριώτισσα, Καρυωνίτισσα, του Κάστρου, Κερά, Κερά Ναπενή, Κρεμαστενή, Λοβιαρίτσα, Μυρτενή, Παρμενιώτισσα, Πλατανιώτισσα, Πορταρίτισσα ή Πορταρίτσα, Σκιαδενή, Τρυφενιώτισσα, Τσαμπίκα, Φανερωμένη, Φιτιλιενή.

Παναγία η Καθολική
(Κρεμαστή Ρόδος)

Σε αυτές προσθέτουμε την Παναγία την Καβουράδαινα, στη Λέρο και στην Αστυπάλαια την Παναγία την Πουλαριανή, τη Φλεβαριώτισσα και τη Μεραριανή. Και στα δυο νησιά υπάρχουν και οι γραφικότατες Παναγίες του Κάστρου, στο Παντέλι και στη Χώρα, αντίστοιχα. [Πηγή: Πέτρος Παπαπολυβίου].

Στη Ρόδο, το μεγαλύτερο πανηγύρι είναι αυτό της Παναγιάς της Κρεμαστής, το οποίο διαρκεί 15 μέρες (από τις 10 έως τις 23 Αυγούστου).
Συμμετέχουν σ’ αυτό χιλιάδες Pοδίτες, ενώ στο πλαίσιο του πανηγυριού λειτουργεί και έκθεση παραδοσιακών προϊόντων εδώ και δεκαετίες. Είναι το πανηγύρι με τη μεγαλύτερη συμμετοχή κόσμου σε όλα τα Δωδεκάνησα.

Στην Αστυπάλαια, το πανηγύρι της Παναγίας της Πορταΐτισσας, οι εκδηλώσεις του οποίου διαρκούν τρεις μέρες. Ξεκινούν από το βράδυ της παραμονής, μετά τον Εσπερινό, στον περίβολο της εκκλησίας υπό τους ήχους βιολιού και λύρας, με παραδοσιακούς χορούς.

Ανήμερα, οι Αστυπαλαιώτισσες μαγειρεύουν και προσφέρουν στους επισκέπτες τοπικούς μεζέδες και αρνί γεμιστό.
Το εορταστικό τριήμερο κλείνει με τα «Κουκάνια», που διοργανώνονται στον Πέρα Γιαλό και είναι μια σειρά από παιχνίδια με πρωταγωνιστές μικρά και μεγάλα «παιδιά». Το γιαουρτοτάισμα, δηλαδή αλληλοτάισμα γιαουρτιού με κλειστά μάτια, το τράβηγμα του σχοινιού, αγώνες κολύμβησης και αβγομαχίες, αλλά και ο «πετεινός», ένα παιχνίδι όπου προσπαθούν να πιάσουν ένα καλάθι με έναν ψεύτικο κόκορα στην άκρη μιας αλειμμένης με γράσο κολόνας πάνω από τη θάλασσα είναι μερικά από αυτά.

Παναγία η Πορταΐτισσα (Αστυπάλαια)

Στη Νίσυρο, γιορτάζει η Παναγιά η Σπηλιανή ένα από τα πιο γνωστά μοναστήρια που προσελκύει πλήθος κόσμου από όλα τα Δωδεκάνησα.
Το έθιμο θέλει τις λεγόμενες «εννιαμερίτισσες» να καταφτάνουν από τα γύρω νησιά στη μονή εννιά μέρες πριν, για να πραγματοποιήσουν μια ξεχωριστή τελετουργία που λήγει ανήμερα της Παναγιάς. Την παραμονή προσφέρονται στους επισκέπτες ρεβίθια και πατάτες και ανήμερα κρέας με πατάτες στο γλέντι που γίνεται στην αυλή του σχολείου κάτω από την εκκλησία.

Παναγία η Σπηλιανή (Νίσυρος)

Στη Κω:
H Παναγία η Γοργοεπήκοος βρίσκεται κοντά στην Ακτή Μιαούλη στην πόλη της Κω. Ο κυρίως ναός χωρίζεται από το Ιερό Βήμα με ένα θαυμάσιας τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο, ίσως του 18ου αιώνα. Στις τέσσερις γωνίες της στέγης του ναού και στη μία της αψίδας υπάρχουν παλαιοχριστιανικά επιθήματα από διαχωριστικά αμφικιονίσκων με διάκοσμο από σταυρούς. Είναι κτισμένη κατά τον 15ο αιώνα.

Παναγία η Γοργοεπήκοος (Κως)

Στην Ψέριμο:
Η εορτή της Παναγιάς στο νησί της Ψερίμου όπου δεσπόζει η εκκλησία της Παναγιάς της «Μελαχρινής», όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι λόγω του σκούρου χρώματος της ρωσικής τεχνοτροπίας εικόνας είναι ιδιαίτερη.
Με πλοιάρια κάτοικοι από την Κάλυμνο, την Κω και τη Νίσυρο καταφθάνουν για να ζητήσουν τη χάρη της Παναγίας. Οι καμπάνες ηχούν πανηγυρικά τη στιγμή που γίνεται η περιφορά του επιταφίου της Θεοτόκου. Συγκινητικές είναι οι στιγμές όταν κλήρος και λαός, ντόπιοι και τουρίστες, συμμετέχουν στη λιτανεία η οποία περνά από τους δρόμους και τα σοκάκια της νήσου ακόμα και από την αμμουδιά στην άκρη της θάλασσας.

Παναγία η Μελαχρινή (Ψέριμος)

Στους Λειψούς: Αξίζει να επισκεφθεί κανείς την Κάτω Παναγιά του 1770 και την Πάνω Παναγιά (Κοίμηση της Θεοτόκου) χτισμένη στα 1500, που συνδέονται με το «Μονοπάτι της Κοίμησης» ένα πλακόστρωτο μονοπάτι 900 μέτρων- Η εκκλησία της Κάτω Κοίμησης βρίσκεται μέσα στα πράσινο, στο ομώνυμο μικρό λιμάνι δίπλα σε μία πηγή με δροσερό νερό. Χτίστηκε τον 16ο αιώνα.
Γύρω της, σε τρύπες στους βράχους υπάρχουν τα οστά των καλόγερων που έζησαν και μαρτύρησαν εκεί στην Τουρκοκρατία.

Παναγία του Καστελιού του Χάρου ή των Κρίνων (Λειψοί)

Η Κάτω Κοίμηση (Λειψοί)

Το Μονοπάτι που οδηγεί από την Πάνω Κοίμηση στην Κάτω Κοίμηση

Η Πάνω Κοίμηση (Λειψοί)