Γιάννης Σαμαρτζής: Ο επίμονος πληθωρισμός στην Ελληνική Οικονομία και Παγκοσμίως

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Γιάννης Σαμαρτζής
Οικονομολόγος

Ο πληθωρισμός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά φαινόμενα που επηρεάζουν τόσο τις εθνικές οικονομίες όσο και την παγκόσμια αγορά.

Τα τελευταία χρόνια, μετά την πανδημία COVID-19, τις γεωπολιτικές εντάσεις και την ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός επανήλθε δυναμικά, προκαλώντας ανησυχία σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες. Παρά τις προσπάθειες των κεντρικών τραπεζών να περιορίσουν τις αυξήσεις των τιμών μέσω υψηλών επιτοκίων, ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος, επηρεάζοντας την αγοραστική δύναμη και την οικονομική σταθερότητα.

Η έννοια του Πληθωρισμού

Ο πληθωρισμός είναι η συνεχής αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία μέσα στον χρόνο. Όταν υπάρχει πληθωρισμός, η αγοραστική δύναμη του χρήματος μειώνεται. Έτσι, με το ίδιο ποσό χρημάτων μπορείς να αγοράσεις λιγότερα προϊόντα ή υπηρεσίες από ό,τι στο παρελθόν.

Οι βασικές αιτίες του πληθωρισμού περιλαμβάνουν:

• Την αυξημένη ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών.
• Την αύξηση του κόστους παραγωγής και ενέργειας.
• Τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
• Τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και τις διεθνείς κρίσεις.
• Την αύξηση της κυκλοφορίας χρήματος στην οικονομία.

Ο επίμονος πληθωρισμός σε Παγκόσμιο Επίπεδο

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο πληθωρισμός αυξήθηκε σημαντικά μετά το 2021. Η πανδημία προκάλεσε διακοπές στην παραγωγή και στις μεταφορές, ενώ η αύξηση της ζήτησης μετά την άρση των περιορισμών οδήγησε σε έντονες αυξήσεις τιμών. Παράλληλα, ο πόλεμος στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή επιδείνωσε την ενεργειακή κρίση και αύξησε το κόστος καυσίμων και τροφίμων.

Οι μεγαλύτερες οικονομίες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιμετώπισαν υψηλά ποσοστά πληθωρισμού, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών. Οι κεντρικές τράπεζες, όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Κεντρική Τράπεζα (Federal Reserve) των ΗΠΑ, αύξησαν τα επιτόκια προκειμένου να περιορίσουν την κατανάλωση και να μειώσουν τις πληθωριστικές πιέσεις.

Όμως, ο πληθωρισμός, αποδείχθηκε πιο ανθεκτικός από ό,τι αναμενόταν. Οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, της στέγασης και των υπηρεσιών συνεχίζουν με μεγαλύτερο ρυθμό να επηρεάζουν τα νοικοκυριά παγκοσμίως.

Ο επίμονος πληθωρισμός στην Ελληνική Οικονομία

Η Ελλάδα επηρεάζεται έντονα από το διεθνές κύμα πληθωρισμού. Η ελληνική οικονομία, η οποία είχε ήδη περάσει μια μακρά περίοδο οικονομικής κρίσης και δημοσιονομικής προσαρμογής, βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές αυξήσεις στο κόστος ζωής.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παρατηρούνται:

• Στην ενέργεια και τα καύσιμα.
• Στα τρόφιμα και τα βασικά είδη διατροφής.
• Στα ενοίκια και στο κόστος στέγασης.
• Στις μεταφορές και στις υπηρεσίες.

Η άνοδος των τιμών επηρεάζει ιδιαίτερα τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, καθώς μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους κατευθύνεται σε βασικές ανάγκες. Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένο λειτουργικό κόστος, γεγονός που περιορίζει την ανταγωνιστικότητά τους.

Η ελληνική κυβέρνηση προχώρησε σε μέτρα στήριξης, όπως επιδοτήσεις ρεύματος, και ενισχύσεις σε ευάλωτα νοικοκυριά, όμως οι πιέσεις στην καθημερινότητα των πολιτών συνεχίζουν και παραμένουν έντονες.

Οι συνέπειες του επίμονου πληθωρισμού

Ο επίμονος πληθωρισμός δημιουργεί πολλαπλές συνέπειες για την οικονομία και την κοινωνία:

1. Μείωση αγοραστικής δύναμης: Οι πολίτες δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες.
2. Αύξηση ανισοτήτων: Τα χαμηλότερα εισοδήματα πλήττονται περισσότερο.
3. Μείωση επενδύσεων: Η αβεβαιότητα περιορίζει την επιχειρηματική δραστηριότητα.
4. Αύξηση επιτοκίων: Τα δάνεια γίνονται ακριβότερα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
5. Κοινωνικές πιέσεις: Η ακρίβεια ενισχύει την κοινωνική δυσαρέσκεια.

Αντιμετώπιση του πληθωρισμού

Η αντιμετώπιση του επίμονου πληθωρισμού απαιτεί συνήθως συνδυασμό νομισματικών, δημοσιονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών.

Δηλαδή, η αντιμετώπιση του πληθωρισμού απαιτεί συνδυασμό οικονομικών πολιτικών. Οι κεντρικές τράπεζες συνεχίζουν τη νομισματική πολιτική αύξηση των επιτοκίων, ενώ οι κυβερνήσεις, μέσω της δημοσιονομικής πολιτικής, προσπαθούν να στηρίξουν τα πιο ευάλωτα κοινωνικά στρώματα, χωρίς να ενισχύσουν περαιτέρω τις πληθωριστικές πιέσεις.

Επομένως, οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες, προσπαθούν να επιτύχουν μια ισορροπία μεταξύ σταθερότητας των τιμών και οικονομικής ανάπτυξης.

Ωστόσο, μακροπρόθεσμα, η ενίσχυση της παραγωγικότητας, οι επενδύσεις στην ενέργεια και η σταθερότητα στις διεθνείς αγορές, μπορούν να συμβάλουν στη σταδιακή αποκλιμάκωση του φαινομένου.

Ενδεικτικά, αναφέρω τις 5 χώρες με τον υψηλότερο πληθωρισμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Απρίλιο του 2026, με μέσο όρο των χωρών της ΕΕ στο 3,2%.

1. Ρουμανία 9,5%
2. Βουλγαρία 6,0%
3. Κροατία 5,4%
4. Ελλάδα 4,6%
5. Βέλγιο 4,2%

Συμπερασματικά, ο επίμονος πληθωρισμός αποτελεί μία από τις σημαντικότερες οικονομικές προκλήσεις της σύγχρονης εποχής. Τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, επηρεάζει την καθημερινή ζωή των πολιτών, την ανάπτυξη των επιχειρήσεων και τη γενικότερη οικονομική σταθερότητα.

Η συνεχής αύξηση των τιμών στα τρόφιμα, στην ενέργεια, στη στέγαση και στις βασικές υπηρεσίες μεταβάλλει τον τρόπο ζωής των πολιτών, περιορίζει την αγοραστική τους δύναμη και δημιουργεί έντονο αίσθημα οικονομικής ανασφάλειας. Ιδιαίτερα για τις κοινωνικές ομάδες με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, ο πληθωρισμός μετατρέπεται σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης, καθώς οι μισθοί συχνά αδυνατούν να ακολουθήσουν τον ρυθμό αύξησης των τιμών. Για αυτό, δικαίως λοιπόν λέγεται ότι, ο πληθωρισμός για τους μισθωτούς και συνταξιούχους αποτελεί τη χειρότερη μορφή φορολογίας.

Στην Ελλάδα, οι συνέπειες είναι ακόμη πιο έντονες, λόγω της προηγούμενης δεκαετούς οικονομικής κρίσης, η οποία είχε ήδη εξαντλήσει σημαντικό μέρος των οικονομικών αντοχών της κοινωνίας. Πολλά νοικοκυριά που μόλις είχαν αρχίσει να ανακάμπτουν βρέθηκαν ξανά αντιμέτωπα με την ακρίβεια, την αύξηση του κόστους ενέργειας και τη δυσκολία κάλυψης βασικών αναγκών. Παράλληλα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν υψηλά λειτουργικά έξοδα, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάπτυξη και περιορίζει τις επενδυτικές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας.

Για αυτό, η αντιμετώπιση του πληθωρισμού απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό και ισορροπία. Από τη μία πλευρά, οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες οφείλουν να περιορίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις, μέσω αποτελεσματικής νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Από την άλλη, είναι απαραίτητο να προστατευτούν οι κοινωνικά ευάλωτοι πολίτες, ώστε να μη διευρυνθούν οι κοινωνικές ανισότητες και η φτώχεια. Η πρόκληση αυτή είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς τα αυστηρά οικονομικά μέτρα ενδέχεται να επιβραδύνουν την ανάπτυξη ή να αυξήσουν την ανεργία.

Αξίζει να τονιστεί ότι ο πληθωρισμός των τελευταίων ετών δεν οφείλεται στην αμιγώς υπερβολική ζήτηση, όπως συνήθως συνέβαινε διαχρονικά στο παρελθόν, αλλά πλέον οφείλεται σε γεωπολιτικές αναταράξεις - που επηρεάζουν έμμεσα τη συνολική ζήτηση, π.χ. ο πόλεμος στην Ουκρανία και, κυρίως, στη Μέση Ανατολή - , στο κόστος της πράσινης μετάβασης, αλλά και στην έλλειψη εργατικού δυναμικού.

Συνολικά, ο επίμονος πληθωρισμός αποτελεί μια δοκιμασία όχι μόνο για τις οικονομίες, αλλά και για τις κοινωνίες και τα νοικοκυριά. Η αποτελεσματική διαχείρισή του θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής των πολιτών, τη σταθερότητα των κρατών και τις προοπτικές ανάπτυξης των επόμενων ετών. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται υπευθυνότητα, κοινωνική αλληλεγγύη και μακροπρόθεσμο όραμα, ώστε η οικονομική πρόοδος να συνοδεύεται από κοινωνική δικαιοσύνη και βιώσιμη ανάπτυξη.